Het Scheepvaartmuseum
WAAR Kattenburgerplein 1, 1018 KK Amsterdam
OPEN dagelijks 9-17 uur
KOSTEN 5 t/m 17 jaar € 7,50, 18+ € 15,-
INFO www.hetscheepvaartmuseum.nl

In Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam maak je een boeiende reis door de tijd. Duik in de onderwaterwereld, ga mee op walvisjacht of monster aan op het VOC-schip Amsterdam.

‘Cool, je kunt in een walvis!’ Terwijl zijn 4-jarige tweelingzusjes Liv en Pieke bij de eerste blik op dit immense zoogdier gillend wegstuiven, struint Jesse (14) enthousiast rond in zijn ingewanden. Moeilijk is dat niet. Je wandelt gewoon via de baleinen en tong naar binnen en neemt op je gemak een kijkje; hoe ziet het er nou uit in de maag van een walvis? We passen er makkelijk met z’n vijven in, is de conclusie van ons gezelschap, waarbij Liv en Pieke zich inmiddels weer dapper hebben aangesloten. En nee hoor, helemaal niet eng, zo’n gigantisch zoogdier. Tenminste; niet in Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, de plek waar we ons bevinden.

Dit voormalige pakhuis van de Marine onderging vanaf 2007 een grondige verbouwing en opende in oktober 2011 weer zijn deuren. En met succes: in de eerste vier maanden trok het museum al meer dan 200.000 bezoekers. Geen wonder, want met z’n interactieve snufjes, gevarieerde tentoonstellingen, een heus VOC-schip en een virtuele zeereis is het vernieuwde museum boeiend voor alle leeftijden. Het feest begint al op de binnenplaats. Kijk even omhoog naar het dak, een meesterwerkje van glas en staal dat overeenkomsten vertoont met de lijnen van een oude zeekaart. Vervolgens kies je welk gedeelte van het museum je het eerst gaat bekijken. Want er zijn er vier: aan bakboord het gedeelte dat vooral voor (jongere) kinderen erg leuk is, aan stuurboordzijde de tentoonstellingen met onder meer scheepsmodellen, boegbeelden, zeekaarten en veel informatie over het leven aan boord. En recht vooruit koers je af op een spannende zeereis of een bezoekje aan het VOC-schip Amsterdam.

Fascinerende onderwaterwereld
Eerst maar eens op ontdekking in de onderwaterwereld, besluiten we. Dat betekent een sprookjesachtige duik in de zee, waar de meest wonderbaarlijke vissen links en rechts aan ons voorbijschieten. Een enorme oester toont ons haar schat, waterplanten deinen sierlijk mee met de stroom. Kun je je nóg meer als een vis in het water voelen? Natuurlijk, door jezelf in een vis om te toveren. Op de bodem van de zee liggen fantasievolle verkleedpakjes ‘instapklaar’. In een mum van tijd zijn we Pieke kwijt en krijgen we een prachtig zeepaardje terug. Maar pas als Liv zeker weet dat dit ‘alleen velletjes zijn’, durft ook zij een make-over aan tot een vrolijke vis.

Op naar de voorstelling Matje & Roosje en Circus Zee. Ademloos volgt de tweeling het verhaal van vier matroosjes die met hun schip de wereld rondvaren. Zonder tekst, maar dat is ook niet nodig. De beelden en klanken spreken voor zich. ‘Dit is de mooiste muziek in het hele museum,’ vindt gids Anneloes, die met ons meegeniet. Hierna begint voor Jesse het avontuur pas goed. In Het verhaal van de walvis leren we alles over vinvissen, potvissen en de walvisvaart. Dankzij quizjes en spelletjes weten we nu bijvoorbeeld dat er tachtig soorten walvissen zijn, en dat je van deze vis lijm, haarlak, verf, boter en zelfs tennisracketsnaren kunt maken.

Harry Potter-effect
Even verderop stappen we in de Gouden Eeuw. Acteur Waldemar Torenstra neemt ons mee naar de 17e eeuw, waarin de scheepvaart de wereld ontdekt. Ondertussen scharen mannen en vrouwen uit die tijd zich om hem heen en kijken nieuwsgierig naar jou, vreemde bezoeker. Ook wonderbaarlijk zijn de schilderijen, waarop personages op Harry Potter-achtige wijze tot leven komen en hun verhaal vertellen. Zo is er het 14-jarige slavenmeisje Amimba, dat uit Suriname werd meegenomen en nu bij een Amsterdamse familie werkt. Ze weet niet dat Hollanders in 1690 weliswaar in slaven handelen, maar dat slavernij in Nederland zelf verboden is. Trouwens, waar zou ze naartoe moeten als ze vrij zou zijn? Ze heeft geen geld en kent niemand in dit koude, natte land.

Jesse is ondertussen niet weg te slaan bij een interactieve kaart, waarop je kunt zien hoe de inpoldering verliep tussen 1500 en 2012. Hoe zag Nederland er in die eeuwen uit? Met een druk op de knop laat Jesse Enkhuizen, Den Helder en Flevoland tevoorschijn schieten. ‘Vroeger was daar zee,’ vertelt hij enthousiast. Eerder heeft hij gedemonstreerd hoe lang je er in de Gouden Eeuw over deed om van Rotterdam naar Gouda te komen. De trekschuit ging merkwaardig genoeg het snelst: ruim twee uur. Lopend was je vierenhalf uur onderweg en met de postkoets twee uur en drie kwartier.

Zelf meereizen
Tijd voor De Zeereis. Voor kleuters is dit onderdeel een beetje heftig, maar vanaf een jaar of 8 kun je zonder zenuwen aanmonsteren. Het zou flauw zijn om nu veel te verklappen over de zeereis die je hier beleeft; daarvoor zijn de verschillende onderdelen te leuk en verrassend. Maar wees voorbereid op een fikse roeitocht, storm, hoge golven en vervaarlijke zeerovers. En let goed op: als je weer veilig terugkeert in de Amsterdamse haven, zie je een bekende roeien...!
Het pronkstuk van het museum is natuurlijk de replica van het VOC-schip Amsterdam, dat ligt aangemeerd aan de steiger. We klimmen aan boord en bekijken het ruim met de kanonnen, de luxe hut van de kapitein, de krappe kooien van de bemanning en de werkruimte van de scheepskok. Als je achter het roer plaatsneemt of op de boeg van het schip over de haven uitkijkt, kun je je bijna voorstellen dat de matrozen wachten op jouw bevel om de trossen los te gooien.

Wat vertelt de wereldbol
Maar voordat we van wal steken moeten we eerst onze navigatiekennis even opfrissen. Dat kan in het vierde gedeelte van Het Scheepvaartmuseum, waar je alles leert over globes, atlassen, kompassen, octanten (tijdmeters) en andere navigatie-instrumenten. Door een wereldbol te draaien, zie je op een groot scherm welke kennis men in vroegere eeuwen van de wereld had. ‘Moet je zien waar ze Libië geplaatst hebben! Daar links, terwijl het bij Egypte ligt,’ grinnikt Belle (18) bij een zeekaart uit 1589. En dat Australië in 1823 nog Nieuw-Holland heette, is ook een leuk weetje.

We beleven opnieuw een Harry Potter-ervaring als we de interactieve zeekaart bekijken, waarop een schip van Holland naar Batavia vaart. Als je een pagina omslaat, vaart de boot het volgende stukje van de route. Het gevoel dat we echt op zee zitten, wordt nog versterkt door de donkere sterrenhemel, de geluiden van golven en zeemeeuwen en de kreten van de bemanning. De expositieruimtes lopen speels in elkaar over en zo bevinden we ons even later in een lounge met gemakkelijke fauteuils. Met een druk op de knop van je leuning hoor je de verhalen die horen bij de dikke albums die op de salontafels liggen, en die de eerste fotografische beelden van verre zeereizen en exotische bestemmingen laten zien.

Tot slot nemen we een kijkje bij een intrigerende verzameling boeg- en schegbeelden en talloze scheepsmodellen. We zien spiegeljachten, plat - bodems, motorboten, speed - boten, roei- en trekvaartuigen en zelfs een replica van de Groene Draeck, het zeiljacht van de koningin. Uren later zijn we terug op de imposante binnenplaats. We wandelen naar buiten, steken de brug over naar de Amsterdamse binnenstad en kijken wat onwennig om ons heen. Vaste wal! Druk verkeer! De wereld van 2012! Het voelt alsof we een flinke reis achter de boeg hebben.