Alles wat ouders moeten weten over gamen

Hettie Graafland

J/M november 2007

Van gamen worden kinderen slim. Maar ook dik. En wie vaak agressieve games speelt, krijgt zelf een kort lontje. Feiten of fabeltjes? Alles over gamen. Plus: tips voor leuke en leerzame games.

1. Gamen is goed voor de algemene ontwikkeling

Klopt, al zijn games er natuurlijk in soorten en maten. Uit onderzoek blijkt dat met gamen de oog-handcoördinatie, het reactievermogen en strategisch inzicht worden getraind. Chirurgen die veel met precisie-instrumenten werken, verfijnen hun operatietechnieken door videogames te spelen. Zo worden games bij meer beroepen ingezet.

Volgens Jeroen S. Lemmens, auteur van het boek Gameverslaving, is gamen zoiets als wiskundeopgaven maken. Het gaat niet zozeer om de specifieke handeling (wiskundesom oplossen/computerspel tot goed einde brengen), maar om algemene vaardigheden die je er voor nodig hebt: vooruit denken, alternatieven vergelijken, beslissingen nemen. En zo, stapsgewijs, een lastige puzzel oplossen. Leren door te doen beklijft beter dan leren door te lezen. En dus, zegt Lemmens, is leren via games een leuke en effectieve manier van educatie.

2. Van veel gamen word je dik

Kinderen die veel achter het beeldscherm zitten, lopen inderdaad het risico op overgewicht. Om dit te voorkomen zouden ze minstens evenveel tijd aan buitenspelen moeten besteden, zo blijkt uit onderzoek. Maar het gemiddelde Nederlandse kind zit dagelijks 3,2 uur achter de computer en speelt 1,4 uur buiten. Reden tot zorg dus.

Maar er gloort hoop: kinderen kunnen zich tegenwoordig ook achter het scherm in het zweet werken. Met de Wii-spelcomputer kunnen ze 'tennissen' en allerlei andere sporten doen, net als met Eyetoy III (voor PlayStation), dat bewegingen registreert via een camera. En wie van dansen houdt, kan zijn energie kwijt op de dansmat of via het spel Dancing Stage Fusion (zie top 5 op pag. 77). Hoe beter op de maat, hoe meer punten. Zie het allemaal niet ter vervanging van 'echte' sporten. Sportieve games helpen te ontdekken welke sport je aanspreekt, geven een kind een duwtje om een echte sport te kiezen. En als je die sport al beoefent, zijn de games leuk om je vaardigheden verder te ontwikkelen.

3. Van veel gamen word je eenzaam

Zolang er met mate gespeeld wordt, is er weinig aan de hand - net als met het risico op overgewicht trouwens. Bovendien sluiten games en sociale contacten elkaar zeker niet per definitie uit. Via internet en online games doen kinderen vaak allerlei nieuwe contacten op (wat behalve leuk en leerzaam natuurlijk ook riskant kan zijn, omdat op internet niet iedereen zijn ware aard en identiteit toont). En veel kinderen zitten helemaal niet in hun eentje achter het beeldscherm. Wie kent niet deze taferelen: groepjes meiden die losgaan bij karaoke (bijvoorbeeld SingStar of Karaoke Revolution, zie kader op pag. 77); een kluwen jongens rond het computerscherm - eentje aan de knoppen, de rest in spanning toekijkend, of twee kleuters die, tong uit de mond, samen die rare muis proberen te temmen?

4. Van gewelddadige games word je agressief

Wie vaak agressieve games speelt, heeft een grotere kans zelf agressief te worden. Dat zegt de Amerikaanse professor Brad Bushman, die veel goed wetenschappelijk onderzoek heeft gedaan naar dit onderwerp.

Ook volgens dr. Peter Nikken van het Nederlands Jeugdinstituut kan mediageweld effect hebben op de emoties, de houding en het gedrag van kinderen van verschillende leeftijden.

Games speel je actief en wie ergens actief bij betrokken is, leert meer en sneller. Dat is mooi voor de algemene ontwikkeling, maar in het geval van gewelddadige games is er een keerzijde: je leert actief hoe je anderen geweld kunt aandoen. Meer en sneller dan wanneer iemand dat op tv voordoet, of wanneer je erover leest in een boek.

Ook de identificatie is sterker bij games, stelt Bushman. 'Bij de meeste tv-programma's kan de kijker kiezen óf hij zich identificeert, en met wie. Bij gewelddadige games ben je degene die vecht en schiet. Bovendien worden games grafisch steeds mooier, en dus realistischer. Hoe realistischer, hoe groter de identificatie.'

Het verband tussen geweld in games en gewelddadig gedrag is niet één op één. 'Sommige fanatieke gamers zullen hun leven lang geen vlieg kwaad doen - net zoals sommige verstokte rokers géén longkanker krijgen,' aldus Bushman. Niettemin lopen juist fanatieke gamers een verhoogd risico. Maar uiteindelijk bepalen altijd meerdere factoren hoe vatbaar iemand is voor geweld in games. Jongens zijn dat meer dan meisjes; jongere kinderen meer dan oudere. Ook het karakter van een kind en sociale omstandigheden spelen mee.

5. In games kun je agressie kwijt die je anders 'in het echt' zou botvieren

Het zou mooi zijn, maar helaas, deze theorie is achterhaald. 'Natuurlijk kun je beter iemand in een game neerschieten dan in het echt,' zegt professor Bushman, 'maar de vraag is: vermindert het schieten op personen in games de kans dat iemand zoiets in werkelijkheid doet?' Op besliste toon: 'Nee. Er is veel onderzoek naar gedaan en daaruit blijkt dat de kans juist toeneemt dat iemand dan ook in werkelijkheid geweld gaat gebruiken.' Bushman haalt er zijn schouders over op dat sommigen zich zo 'goed' voelen als ze fijn kunnen schieten in een game. 'Mensen kunnen zich ook goed voelen als ze drugs innemen. Met andere woorden: niet alles wat goed voelt, is ook goed.'

6. Méér dan hooguit een beetje agressief word je niet van games

Helaas: volgens professor Bushman kleven er nog twee risico's aan gewelddadige games:

- Angst. Bekend is dat volwassenen die veel gamen, gemiddeld minder naar buiten gaan - uit angst. Als veiligheidsmaatregel kopen ze een hond of zetten ze extra sloten op hun deur. En dat zijn dan volwassenen die, mogen we hopen, onderscheid kunnen maken tussen fantasie en werkelijkheid. Kinderen tot een jaar of 7 kunnen dat nauwelijks. Games worden steeds realistischer, wat het onderscheid nog lastiger maakt. Overigens uiten kinderen hun angst vaak indirect en pas na verloop van tijd. Durft een kind niet meer in zijn eentje naar de wc? Valt het vaak moeilijk in slaap of heeft het nare dromen? De moeite waard om na te gaan of dat verband houdt met enge films, tv of computerspelletjes.

- Gevoelens stompen af. Ook dit effect van geweld in games is, volgens Bushman, in goed wetenschappelijk onderzoek vastgesteld. 'Simpel gezegd komt het hierop neer: het doet je niets als een medemens pijn heeft of in nood is. In games schiet je mensen immers ook voortdurend door het hoofd.'

7. Ouders hebben weinig invloed omdat kinderen veel meer verstand van gamen en computers hebben

Elk apparaat heeft een zichtbare aan- en uitknop. Zeker zolang kinderen klein zijn, bepalen ouders wat er thuis gespeeld wordt en hoe lang. Kinderen zijn bijna altijd in gezelschap van een volwassene, dus het is niet al te ingewikkeld om een oogje in het zeil te houden. Desnoods met behulp van een eierwekker waarmee de speeltijd wordt bijgehouden. Er zijn meer hulpmiddelen die geen of nauwelijks ict-kennis vergen. Zo is er software te koop (of gratis te downloaden) die ouders helpt de computertijd te limiteren en een veilige internetomgeving te creëren (zie kader op pag. 72).

De Pegi-codering (zie kader op pag. 75) geeft aan voor welke leeftijd games geschikt zijn. Symbolen op de cd-romhoesjes geven aan hoeveel seks, drugs of geweld in de game zit verwerkt. Advies aan ouders: zie Pegi als leidraad en oordeel zelf ook of de game geschikt is. Bovendien komt in nogal wat 12+ games al behoorlijk veel geweld voor.

Natuurlijk: best kans dat ze bij hun vriendjes toch het gewelddadige computerspelletje spelen dat er thuis niet in komt. En op enig moment ontdekken kinderen ook zelf hoe handig de Pegi-leeftijdsclassificering is. 'Cool, een 12+ spel, ik ben 9, dat moet ik hebben!' Oudere kinderen zijn vaker alleen thuis en worden steeds handiger met de computer. Staan ouders vanaf dat moment met de rug tegen de muur? Nee, dat is te fatalistisch gedacht, vindt dr. Peter Nikken. 'Technisch lopen veel kinderen misschien voor, maar ouders hebben veel meer levenservaring.'

Hulpjes voor ouders

- Krowser: software voor het veilig laten surfen van 2-10-jarigen (www.krowser.nl, € 9,95).

- TimeSlot: ‘timer’software, ontwikkeld door KPN. Zorgt ervoor dat de computer na een zelf ingestelde tijd stopt.

Gratis te downloaden vanaf www.kpn.com/timeslot.

- KidCoach (www.kidcoach.eu): software die de computertijd begrenst, bijhoudt welke sites een kind bezoekt en zelfs gevoerde MSN-gesprekken kan weergeven. Kost € 24,95.

- Op spelcomputers (XBox, Wii, PlayStation) kan parental control worden ingesteld. Per kind zijn bepaalde games via een code te blokkeren.

PSP, DS, en wat is Wii?

De termen PSP, Xbox en Wii vliegen je om de oren, maar wat zijn nu precies de verschillen? Een kort overzicht voor de starter op de gamesmarkt.

De GameBoy Advance Superior, de Nintendo DS (Dual Screen) en de PSP (PlayStation Portable) zijn oplaadbare en opvouwbare spelcomputers voor in de hand.

Xbox, Wii en PlayStation zijn spelcomputers die worden aangesloten op een tv-scherm.

GameBoys

GameBoy Advance SP (Nintendo)

Wordt nu vooral via de tweedehands markt verkocht. Er worden bijna geen nieuwe spellen meer voor gemaakt, maar er zijn nog wel veel games te koop. Op de markt sinds 2003.

Nintento DS

Heeft twee schermen waarvan de onderste een touch screen is waarop je dingen aantikt met een klein pennetje. Is grafisch veel mooier dan de GBA SP. Met de DS kun je tot op 10 meter draadloos met anderen gamen: het is zelfs mogelijk met gamers over de hele wereld te spelen. Werd uitgebracht in 2006. Prijs: € 149,-.

PSP (Sony)

De aanvoerder onder de GameBoys. Heeft de mooiste beelden. Je kunt er ook muziek en films op afspelen, foto’s opslaan en internetten. Verscheen in 2005. Kost € 169,-.

Consoles

PlayStation 2 (Sony)

De opvolger van de PlayStation. Hoewel inmiddels de PlayStation 3 is verschenen, zullen er nog wel wat nieuwe games voor uitkomen. Kan ook dvd’s afspelen. Op de Europese markt sinds 2002. Starterspack inclusief controllers: € 149,95.

PlayStation 3 (Sony)

Geavanceerde opvolger van de PlayStation 2. Kan dvd’s en blu-ray discs (opvolger van de dvd) afspelen. Ook kun je er muziek, foto’s en films opzetten. Heeft een gratis internetverbinding. Sinds maart 2007 in Europa verkrijgbaar. Starterspack met 2 draadloze controllers en 2 games: € 599,-.

Xbox (Microsoft)

Wordt nog wel verkocht, maar er worden geen nieuwe games meer voor ontwikkeld. Kan dvd’s afspelen en muziek opslaan. Dankzij Xbox live (internetondersteuning) kun je tegen gamers over de hele wereld spelen. Op de Europese markt sinds 2002. Prijs circa 279,-

Xbox 360 en Xbox 360 Elite (Microsoft)

Geavanceerde opvolgers van de Xbox. Ontwikkeld in samenwerking met IBM, ATI, Samsung en SiS. Met Xbox live Silver kun je gratis op internet en extra’s downloaden (games, tv-shows, films, muziekvideo’s). Met de Gold-versie kunnen gamers bovendien online tegen elkaar spelen. De Xbox 360 kwam in 2005 op de Europese markt, de Xbox 360 Elite in augustus 2007. Een starterspack met draadloze controllers en games kost € 395,- (Xbox 360) tot € 449,99 (Xbox 360 Elite)

Wii (Nintendo)

De opvolger van de Nintendo GameCube. De afstandsbediening (Wii-mote) is bewegings- en positiegevoelig. Bij een game beweeg je de Wii-mote bijvoorbeeld als een racket, een autostuur of een zwaard. Verder veel extra Wii-kanalen voor internet, nieuws, bewerken van foto’s en films, software kopen en downloaden et cetera. Op de Europese markt sinds december 2006. Prijs: console plus sportsgame € 249,-.

Ook leuk!

VTech spel/leercomputers

Vrolijk vormgegeven, sprekende computers waarmee drie- tot tienjarigen vaardigheden kunnen trainen als spellen, rekenen, klokkijken, Engels et cetera. Prijs vanaf € 45,95.

Pegi geeft de leeftijd aan

Pegi is de afkorting van Pan European Game Information. Het is een leeftijdsclassificatie voor computergames, opgesteld door de gamesindustrie zelf, waaraan winkeliers zich bij verkoop dienen te houden. Doen ze dat niet, dan riskeren ze een straf. Sinds juli 2007 geldt PEGI overigens ook voor nieuwe online games.

Het grootste deel van de gamesindustrie heeft zich aangesloten bij Pegi. Leeftijdscategorieën: 3+, 7+, 12+, 16+ en 18+. Oordeel ook zelf als ouder: hoe geschikt is deze game voor mijn kind?

Meer info: www.pegi.info,

www.pegionline.eu

Tips voor veilig gamen

Stel grenzen

Geef een limiet voor de totale beeldschermtijd per dag. Die tijd kunnen kinderen dan zelf verdelen tussen pc, GameBoy, spelcomputer of tv. Zet de eierwekker, of installeer software waarmee je de computertijd kunt reguleren. De hoeveeheid tijd hangt sterk af van de leeftijd. Een richtlijn voor wat oudere basisschoolkinderen: maximaal twee uur per dag. En laat ze minstens evenveel tijd buiten spelen.

Bied ‘gezonde’ keuzes

Laat je een kind kiezen tussen een zak chips en een appel, of tussen een appel en een peer? Flauwe vraag natuurlijk, maar precies zo kun je zorgen voor een ‘gezond’ aanbod aan games. Zodat elke keuze van het kind oké is. Wat de kinderen ook mogen beweren: er is heus óók een groot aanbod aan creatieve, niet gewelddadige games.

Zet pc (en tv) in woonkamer

Is die pc in de kinderkamer echt nodig voor het huiswerk? In de woonkamer hou je veel makkelijker zicht op wat er gedaan wordt en hoe lang.

Leer ze kritisch zijn

Afspraken over welke games kinderen spelen en hoe lang, geven geen garantie dat ze zich eraan houden. En toch hebben ze zin. Ouders maken dan namelijk duidelijk wat ‘normaal’ is. Het gaat erom, aldus dr. Peter Nikken, dat jongeren zelf een kritische blik ontwikkelen op gamen, en afspraken helpen daarbij. ‘Een discussie over de negatieve én positieve kanten van gamen zet hen meer aan het denken dan een monoloog over verderfelijke games. Stel vragen als: ‘Denk je dat politieagenten in het echt net zo makkelijk mensen doodschieten?’

Samen met je kind gamen - en het zo in de gaten houden - kan ook. Maar volgens Nikken kleeft daar wel een risico aan: is het een game met veel geweld, dan legitimeer je dat als het ware door mee te spelen.?Ook scholen kunnen bijdragen aan de kritische blik. Er zijn diverse onderwijsprogramma’s om kinderen mediawijs te maken, zoals het Diploma Veilig Internet (meer info op www.iksurfveilig.nl).

Blijf op de hoogte

Steeds meer scholen organiseren informatieavonden voor ouders en leerkrachten over computers, games en internet. Met als centrale vraag: hoe kunnen opvoeders, op school en thuis, opvoeden in dit informatietijdperk? Meer informatie bij:

- Stichting de Kinderconsument: www.kinderconsument.nl

- Stichting k.o.e.i. (kinderen, opvoeding, educatie, internet): www.stichtingkoei.n

- werkgroep tv-geweld (draaiboek om zelf een ouderavond te organiseren over ‘kind, tv en computer’): www.tvgeweld.nl

- Stichting Mijn Kind Online: www.mijnkindonline.nl

Oefen invloed uit

Oneens met de PEGI-classificering? Meld het! (www.pegi.info, klik op ‘contact’)

Tweede Kamerleden als Arga Gerkens (SP) en Jeroen Dijsselbloem horen graag wat mensen te zeggen hebben over dit onderwerp. (a.gerkens@tweedekamer.nl en j.dijsselbloem@tweedekamer.nl)