Financieel opvoeden voor beginners

De meeste ouders snappen zelf weinig van geldzaken. Jammer, want ook hier telt het goede voorbeeld. Kinderen die een gedegen financiële opvoeding krijgen, maken later minder schulden. Hoe leer je je kind omgaan met geld? Een thuiscursus in 7 lessen.

Van alle kinderen tussen de 6 en 16 jaar komt 58 procent weleens geld tekort komt. Extra geld vragen, lenen, om geld spelen, schulden opbouwen: dat is niet alleen voorbehouden aan volwassenen. Op 8-jarige leeftijd vertonen sommige kinderen (10 procent van alle basisschoolleerlingen) al voortekenen van later financieel wangedrag. Op de middelbare school is het aantal potentiële geldverkwisters opgelopen tot zo'n 20 procent. Zij zijn van het type dat niet kan wachten om iets te kopen, regelmatig een impulsaankoop doet, vaak krap bij kans zit, smeekt om extra geld en met zijn ouders overhoop ligt over zijn uitgavenpatroon. Eenmaal op eigen benen kunnen zij gaan behoren tot die groeiende groep jongeren die hun geldzaakjes niet op orde hebben en gemiddeld zo'n negenhonderd euro rood staan.

Op is op bestaat niet meer
Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) maakt zich zorgen over het gemak waarmee kinderen en jongeren geld uitgeven. Woordvoerder Gabriëlla Bettonville: 'Ze groeien op in een maatschappij waarin altijd geld voorhanden is. De boodschap op is op, is vervlogen. Vroeger kon je dat laten zien door je portemonnee om te draaien. Nu is op niet meer op. Dan trek je toch gewoon geld uit de muur? Zo leren ze de waarde van geld niet kennen.' En hoewel bijna alle ouders de financiële opvoeding van hun kroost tot hun taak rekenen, slagen ze daar niet in: het Nibud geeft ze daarvoor een onvoldoende. 'Veel ouders geven hun kinderen niet de kans om spelenderwijs met geld te leren omgaan. Bijvoorbeeld doordat ze geen zak- of kleedgeld geven, ze niet laten internetbankieren, geen duidelijke afspraken maken over geld en steeds bijspringen.'

Keer op keer wijst het Instituut op het belang van een gedegen financiële opvoeding. 'Kinderen moeten alles leren wat jij ook moet kunnen: plannen, budgetteren, uitkomen met een vast bedrag. Zo leren ze hun wensen af te stemmen op hun inkomsten, keuzes te maken en rond te komen.' Jong geleerd is oud gedaan: 'Van de volwassenen die een goede financiële opvoeding hebben genoten, gaat nu maar vijf procent slecht met zijn geld om,' aldus Bettonville. En het werkt door op de volgende generatie: ouders die vroeger van hún ouders de waarde van geld niet hebben geleerd hebben nu vaker kinderen met schulden (37 procent tegenover 24 procent van ouders die thuis wel met geld hebben leren omgaan).

Zo ouder, zo kind
'Je moet de invloed van ouders op het financiële gedrag van hun kinderen ook weer niet overschatten,' relativeert Jeroen Winkels. Hij is directeur van onderzoeksinstituut ITS (instituut voor toegepaste sociale wetenschappen) dat verschillende studies heeft gedaan naar financieel gedrag, inzicht van ouders en kinderen en de relatie daartussen. En wat bleek: vanaf een jaar of 12 zijn leeftijdsgenoten en reclameuitingen veel bepalender voor de manier waarop pubers met geld omgaan dan paps en mams. 'Dat benadrukt het belang om al heel vroeg met de financiële opvoeding te starten. Dan zijn kinderen er nog gevoelig voor.'

Zelfs of een kind later in geldproblemen komt, heeft meer te maken met de invloed van vrienden en marketeers. Maar dat betekent niet dat je tieners op financieel gebied dan maar hun gang moet laten gaan, waarschuwt Winkels. 'Ouders - en hun manier van opvoeden - spelen wel degelijk een rol, al is er geen keihard, direct verband. Zo strooien kinderen van ouders die hun kasboekjes zelf niet zo op orde hebben kwistiger met geld dan anderen: ze spelen vaker om geld, hebben vaker schulden, kopen sneller op internet. Ouders die moeilijk kunnen rondkomen - en dat komt net zo goed bij hogere inkomens voor - hebben ook relatief vaker nageslacht dat de tientjes in de zak voelt branden. Omgekeerd brengen spaarzame ouders vaak ook spaarzame kinderen voort.'

De grootste winst van ouders is te halen op het terrein van het financiële inzicht van hun kroost. Kinderen die geleerd hebben met geld om te gaan en de waarde ervan hebben leren kennen, hebben hun financiën beter onder controle dan kinderen die dat niet van huis uit hebben meegekregen. Zij weten hoeveel geld ze hebben en dat het beter is even te sparen voor dat coole computerspel dan het 'Nu! Meteen!' te kopen. Nog altijd 42 procent van de scholieren tussen de 8 en 18 jaar zegt niet het gevoel te hebben hun geldzaken de baas te zijn; jongens (46 procent) vaker dan meisjes (39 procent). En als kinderen nul op het rekest krijgen als ze pa of ma om extra geld vragen (en dat doet 52 procent van alle pubers), zijn zij ook beter af: zij zijn geldbewuster. Wel zo prettig als je nagaat dat alle scholieren tezamen per jaar zo'n 907 miljoen euro uitgeven!

Thuiscursus financieel opvoeden
'Ouders willen hun kind wel graag goed voorbereiden op een financieel zelfstandige toekomst, maar ze weten vaak niet hoe,' leidt Bettonville af uit de grote hoeveelheid vragen die het Nibud hierover binnenkrijgt. 'Ze weten bijvoorbeeld niet hoeveel zakgeld normaal is of hoe ze moeten omgaan met geldvragende kinderen.' Vandaar dat het Nibud een heel scala aan boekjes en materialen heeft ontwikkeld die ouders kunnen helpen. In Financiële opvoeding? Dat doe je zo! worden de meest voorkomende vragen beantwoord. Daarnaast maakt de analyse van het ITS van de invloed van ouders op het financiële reilen en zeilen van hun nakomelingen duidelijk waar ouders vooral op moeten letten. Een thuiscursus Financiële Opvoeding in zeven lessen.

Tekst: Anne Elzinga

Naar de thuiscursus in 7 lessen