Popie-jopie of aardig populair?

Door Eddy de Bruyn, februari 2006

Populaire kinderen gaan vooral hip gekleed, hebben veel vrienden en zitten lekker in hun vel. Ook vertonen populaire kinderen soms negatief gedrag, zoals roddelen en pesten. Hoe zit dat nu; zijn populaire kinderen nou aardig of niet?

Of zijn er wellicht verschillende typen populaire kinderen en maak ik de fout die zo veel mensen maken, namelijk door alles en iedereen over een kam te scheren? Vorig jaar kwam ik erachter dat ik er inderdaad wel eens naast kon zitten en dat populaire kinderen niet allemaal uit hetzelfde hout gesneden zijn. Tijdens een van mijn onderzoeken hebben student-assistenten een groepje pubers op het schoolplein gevraagd of er verschillende typen populaire kinderen zijn. Zo ja, hoe noem je die en hoe haal je die dan uit elkaar? Unaniem noemde dit groepje kinderen twee typen: popie-jopies en aardig populairen.

Dit was voor mij een reden om over dit fenomeen vragen toe te voegen aan een grote enquête die afgenomen zou gaan worden. Om meer te weten te komen over popie-jopies en aardig populairen heb ik een combinatie gemaakt van open vragen en beoordelingsvragen. De open vragen waren: ‘Beschrijf het gedrag en uiterlijk van een popie-jopie’ en ‘Beschrijf het gedrag en uiterlijk van een aardig populair kind’. Vervolgens heb ik een lijst van gedragingen en kenmerken gepresenteerd, bijvoorbeeld ‘Wie sluit anderen buiten’, ‘Wie roddelt’, of ‘Wie heeft er macht’. De kinderen moesten hierbij beoordelen of het gedrag meer voor popie-jopies, meer voor aardig populairen, voor beiden evenveel, of voor geen van beiden geldt.

Open vragen zijn voor sociaal-wetenschappers altijd moeilijk om te zetten in tastbare cijfers. Dat gebeurt meestal door het ontwerpen van categorieën waarin de antwoorden onder te brengen zijn. Als bijvoorbeeld een kind zegt dat popie-jopies ‘denken dat ze beter zijn dan anderen’, en een ander kind zegt dat ze ‘kapsones hebben’, dan vallen beide antwoorden in de categorie Arrogant. En wat bleek? De popie-jopies werden vaker beschreven in termen van arrogant, ordinaire kleding, asociaal gedrag en uitsloverij dan aardig populairen. Deze laatsten werden weer vaker getypeerd als sociaal, normaal en met een eigen identiteit. Wat verder opviel, is dat beide typen beschreven werden als mooi en hip gekleed. Deze uiterlijke kenmerken lijken dus een onverbiddelijke voorwaarde te zijn om überhaupt als populair bekend te staan in de klas (welk type dan ook).

De beoordelingsvragen, waarbij kinderen aan moesten geven voor welk type populair kind een bepaald kenmerk toepasselijk is, bevestigden deze resultaten: van popie-jopies verwacht men veel meer dat ze pesten, agressief zijn, brutaal zijn en macht hebben. Men verwacht van aardig populairen juist dat ze socialer en intelligenter zijn dan popie-jopies. Ook worden de verwachtingen over het uiterlijk bevestigd: beide typen populaire kinderen scoorden hoog op merkkleding en een mooi voorkomen. Het is dus niet altijd rozengeur en maneschijn, dat populair zijn, want zo lief en aardig worden sommige populaire kinderen helemaal niet gevonden! Waar popie-jopies ook slecht op blijken te scoren is hun academisch gedrag.

Eddy de Bruyn is psycholoog en onderzoeker en verbonden aan het SCO-Kohnstamm instituut van de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar pubergedrag en schoolprestaties.