Zaadlozing: een groot taboe

Meisjes zijn gemiddeld 13 jaar en twee maanden wanneer ze voor het eerst ongesteld worden. Dat weten we zo precies omdat de schoolarts daar naar vraagt. Maar wanneer jongens hun eerste zaadlozing hebben, is niet zo precies te zeggen. Geen schoolarts die het in zijn hoofd haalt om hen dat te vragen. Zeker niet omdat de moeder meestal bij dat gesprek aanwezig is. Waar de eerste menstruatie nog gewoon met ‘groot worden’ te maken heeft, doet de eerste zaadlozing aan masturbatie denken. En daar praten de meeste ouders en kinderen niet samen over.

Dat is ook de ervaring van psychologe en seksuologe Sanderijn van der Doef die al jaren onderzoek doet en publiceert over kinderen en seksualiteit. Van der Doef: ‘Veel ouders staan er niet bij stil dat jongens die in de puberteit komen, soms al masturberen en ook klaar kunnen komen. Zelfs als ze nog geen zaadlozing krijgen, omdat de productie van zaad nog niet op gang is gekomen.’ Maar natuurlijk komt het omgekeerde ook voor. Vooral jongens die pas 11 of 12 zijn als ze hun eerste zaadlozing krijgen, denken soms dat ze in hun bed geplast hebben. Hadden hun ouders hen dan niet moeten voorlichten over wat er werkelijk aan de hand is?

Ja, denkt Van der Doef, alleen hadden ze dat wat haar betreft veel eerder mogen doen. Als jongens namelijk weten wat hen overkomt, voelen ze zich bijna altijd blij en trots. In andere gevallen is het vooral verwarrend. En dat terwijl seksualiteit voor jongere kinderen meestal helemaal geen moeilijk bespreekbaar onderwerp is. Van der Doef: ‘Met jongere kinderen kun je juist heel goed over seks praten. Ze zijn er nieuwsgierig naar en omdat het nog ver van hun bed is, kunnen ze er zonder schaamte over praten. Als ze een jaar of 9 zijn, kun je vertellen wat er met hen gebeurt als ze groter worden. Dat hun lichaam gaat veranderen en dat meisjes ongesteld worden en jongens een zaadlozing krijgen. Als ze dan een jaar of 11 zijn, kun je daar nog eens op terugkomen. Je hoeft dan geen zwaar gesprek aan te gaan met je bijna-puber, want ze weten globaal al wat hun te wachten staat. Bij een jongen kun je gewoon even aanstippen dat het bij hem bijna zo ver is, en dat hij altijd bij zijn ouders terechtkan als hij vragen heeft.’ Van der Doef weet uit ervaring dat seksuele voorlichting voornamelijk door moeders gegeven wordt, ook als het over typische mannendingen gaat. Volgens haar is dat niet erg. Het belangrijkste is dat degene die met het kind over seks praat, zich gemakkelijk voelt bij het onderwerp zodat die vanzelfsprekendheid op het kind wordt overgebracht. ?

Tijdens de afwas

De meeste ouders vinden uiteraard dat hun puberzoon moet weten wat hem te wachten staat bij het opgroeien. Maar alles op een woensdagmiddag eens haarfijn uit de doeken doen, zien velen niet zitten. En dat hoeft ook niet, benadrukt Van der Doef. Op het moment dat een ouder de moed heeft verzameld om het er eens over te hebben, blijkt de informatie namelijk vaak tegen dovemansoren gericht. Hier wil hij niet met zijn ouders over praten. Dat komt meestal door de manier waarop het onderwerp besproken wordt. Veel ouders gaan er eens goed voor zitten en willen het kind alles vertellen, terwijl ze hem recht in zijn gezicht aankijken. Dat werkt bij veel pubers op de zenuwen.

Goede momenten zijn die waarop beiden eigenlijk met iets anders bezig zijn, zegt Van der Doef. ‘Dus tijdens de afwas of het televisiekijken of onderweg in de auto. Je kijkt elkaar dan niet direct in de ogen en het gesprek kan zolang duren als ouder of kind maar wil. Daarna schakel je moeiteloos over op die ovenschaal die altijd zo lastig schoon wordt. Natuurlijk horen jongens ook een deel van hun vrienden, maar die informatie hoeft niet altijd juist te zijn. Jongens praten onder elkaar soms op een manier alsof ze altijd al zaadlozingen hebben gehad. Andere jongens die dat nog niet hebben, kunnen zich daar erg onzeker door voelen.’

Van der Doef benadrukt verder dat het voor ouders belangrijk is om het kind vanaf een jaar of 12 meer privacy te geven. ‘Daar heeft het behoefte aan. Klop dus voordat je zijn kamer binnenkomt en maak er geen probleem van dat de badkamerdeur voortaan op slot gaat. Dat hoort er allemaal bij. Ook is het logisch dat ze je niet alles meer vertellen. Als je niets hoort over seks, is dat niet iets om je zorgen over te maken. Het blijft tenslotte een privé-aangelegenheid, ook al zijn het dan je eigen kinderen. Als de basis van de opvoeding goed was, kun je er wel vanuit gaan dat ze naar je toe komen als er echt wat aan de hand is.’

Wanneer gebeurt het allemaal?

De meeste jongens krijgen hun eerste zaadlozing tussen hun elfde en zestiende jaar, meestal een jaar nadat ze flink zijn gegroeid. Dan heeft het lichaam zoveel zaadcellen aangemaakt dat die er gewoon uit moeten. De schatting is dat de meeste jongens 14 jaar zijn als het gebeurt. Kinderartsen weten de leeftijd niet exact omdat ze jongens er niet structureel naar vragen. Uit cijfers van de site www.sekswoordenboek.nl, waar jongeren vragen kunnen stellen aan seksuologe Hilde van der Ploeg, blijkt dat ongeveer 20 procent van de jongens de eerste zaadlozing ’s nachts krijgt. Bij tweederde gebeurt dit tijdens het masturberen en bij 15 procent tijdens het vrijen. De ervaring van veel jongens is dat hoe vaker ze masturberen, hoe minder spontane zaadlozingen ze krijgen.

Hoe was hun eerste zaadlozing?

René (44): ‘Bij ons werd helemaal niet gepraat over dit soort onderwerpen. Ik had van vriendjes gehoord wat er kon gebeuren en toen het eenmaal zo ver was heb ik gewoon in stilte mijn eigen lakens verschoond’.

Bart (32): ‘Toen mijn oudere zus voor het eerst ongesteld werd, gingen we met het gezin naar een pretpark. Ik vond het niet eerlijk als ik niets zou krijgen als ik ‘groot’ zou zijn. Daarom heb ik mijn eerste zaadlozing opgebiecht, om ook iets leuks te krijgen.’

Robert (38): ‘Ik was altijd heel eerlijk. Toen ik mijn vader tijdens het afwassen vertelde dat ik mijn eerste natte droom had gehad, was zijn enige reactie: “Oja, joh?” Dat vond ik enigszins teleurstellend.’

Jaap (40): ‘Mijn moeder heeft mij op een heel open manier seksuele voorlichting gegeven. Toch heb ik haar niets verteld toen het eenmaal zover was. Dat was iets voor mijn vrienden en mij.’

Peter (31): ‘Mijn oudere broer had mij alles verteld over seks wat er te weten viel. Toen ik mijn eerste zaadlozing kreeg, was ik dan ook hardstikke blij. Alsof ik er nu eindelijk ook bij hoorde.’

Erik (39): ‘Ik weet nog dat ik me al een tijdje aftrok, maar dat er steeds maar niets uitkwam. Toen dat eindelijk wel gebeurde was ik heel blij, maar ik heb het aan niemand verteld.’

Tekst: Lieselotte Nooyen

J/M Pubers februari 2005