Hij is een vrek, zij maakt alles op. Daar lijken de meeste ruzies over geld op neer te komen. Hoe houd je je relatie financieel gezond én gezellig? Socioloog Joke de Walle, auteur van Gedoe om geld, geeft tips.

Liefst 60 procent van de stellen in Nederland heeft regelmatig ruzie over geld. Dat blijkt uit een onderzoek van het Nibud (2007). De meesten hebben zelfs vaker ruzie over geld dan over het huishouden of de kinderen. En welke verwijten vliegen er dan over tafel? Gênant genoeg gaat het meestal over het bestedingspatroon van de vrouw.

Deels worden die ruzies waarschijnlijk veroorzaakt doordat de helft van de ondervraagde stellen geen afspraken over de financiën heeft gemaakt toen zij gingen samenwonen. En als ze het wel deden, bleef het vaak beperkt tot het regelen van een gezamenlijke rekening.

Maar volgens Joke de Walle, socioloog en auteur van het boek Gedoe om geld, gaan ruzies om geld eigenlijk over heel andere dingen. Het is geen simpel verhaal waarbij de ene partner de ander niks gunt. Het zit dieper, benadrukt ze.

'De manier waarop mensen met geld omgaan, wordt voornamelijk bepaald door hun opvoeding. Deden je ouders moeilijk over geld, dan is de kans groot dat je dat zelf ook gaat doen. Maar als zij makkelijk geld uitgaven aan leuke dingen, dan heb jij waarschijnlijk ook niet zoveel problemen met het kopen van een broek die je niet echt nodig hebt. Heel logisch eigenlijk. Het lastige is alleen dat de manier waarop jij je geld uitgeeft voor jou volstrekt vanzelfsprekend is. Sterker nog: het is eigenlijk de enige juiste manier om er mee om te gaan. Als jouw partner daar heel anders over blijkt te denken, kan dat zeer confronterend zijn.'

Gevoelig onderwerp
Nu zijn er wel meer confrontaties in een relatie, maar als het om geld gaat, ligt het vaak gevoeliger. Dat komt, volgens De Walle, omdat financiën een emotionele lading hebben. Want geld gaat over overleven en over je toekomst. 'Bij een gebrek aan geld is dat heel duidelijk. Als je partner zijn centen uitgeeft aan drank en je kunt de hypotheek niet meer betalen, of eten voor je kinderen, dan heb je een probleem. Maar ook als je geen serieus tekort hebt aan geld, kan het problematisch worden. Wellicht heb jij heel andere ideeën over jullie financiële toekomst dan je partner. Zo vind jij het misschien prima om in een klein huis in een minder chique buurt te wonen, omdat daar tegenover staat dat je wat vaker uit eten en op vakantie kunt. Maar je partner wil koste wat het kost in een nette buurt wonen, mét een grote achtertuin. Ook al moeten jullie daar krom voor liggen. Ga er maar aan staan.'

Als één van de partners ook nog eens in het verleden (licht) getraumatiseerd is geraakt door geld, maakt dat de zaak nog ingewikkelder. 'Wie opgroeide in een gezin waar weinig geld was, iets waar z'n ouders veel ruzie over hadden, zal als volwassene geneigd zijn de hand flink op de knip te houden. Ik zeg hier meteen achteraan dat die problemen niet per se voortkomen uit een arme jeugd. Ook als je in een rijk milieu bent opgegroeid, kun je dit soort gedrag vertonen. Zo voelen kinderen die veel geërfd hebben zich soms minderwaardig omdat zij helemaal niets hebben hoeven doen voor hun geld. Ze hebben daardoor permanent de neiging om hier heel zuinig mee om te gaan. Ook zie je nog wel eens dat kinderen uit rijke gezinnen het weliswaar materieel erg goed hebben gehad, maar affectief tekort gekomen zijn. Ook dat leidt tot frustraties, die op hun beurt weer kunnen leiden tot een problematische omgang met geld: veel te veel uitgeven of juist extreem zuinig zijn.'

Conflicten aanpakken
Zijn er manieren om dit soort conflicten aan te pakken? Ja, zegt Joke de Walle. In de eerste plaats is het nuttig om te erkennen dat je verschillend denkt over geld. Vervolgens kijk je hoe dat komt. 'Als je daar samen over kunt praten, kun je om te beginnen al wat meer begrip opbrengen voor elkaars standpunt. Verder is het goed om na te gaan of een van jullie misschien een problematische relatie met geld heeft en zoja, waar die vandaan komt. Deden je ouders zich altijd rijker voor dan ze waren? Hadden ze vaak ruzie over het huishoudgeld? Als het je niet lukt het om erachter te komen, kan het inschakelen van een counselor zinnig zijn. Maar realiseer je dat het heel moeilijk is om zoiets te veranderen. Daarvoor zul je flink je best moeten doen.'

Verwijt 1: zij heeft een gat in haar hand
Hoe lastig het is als de meningen over het financiële beleid uiteenlopen, weet Sophie Derksen (45), moeder van drie kinderen van 14, 12 en 10. Zij heeft geregeld ruzie met haar man omdat hij vindt dat zij een gat in haar hand heeft.

'Hij is wat geld betreft echt een knijter. Althans, als het gaat om dingen die ik leuk vind. Ik koop graag kleren en sieraden of leuke dingen voor het huis. Verder koop ik liever een echt mooie bank of lamp dan iets van Ikea. Maar hij vindt dat allemaal zonde van het geld. Heel ongezellig: hij wil nooit eens lekker winkelen en samen met mij naar dit soort spullen kijken. Als ik wat nieuws voor mezelf of voor mijn dochter heb gekocht, is zijn eerste reactie: was dat nou echt nodig? Of als ik iets zie waarvan ik denk: dit is zo mooi, dat moet ik nú kopen anders is het weg. Dan roept hij meteen: "Dat kan niet." Om dit soort gezeur uit de weg te gaan laat ik hem nog maar zelden zien wat ik heb aangeschaft. Ik ben heel handig geworden in het wegmoffelen van tasjes. Die laat ik dan in mijn fietstas zitten of ik leg ze onderin mijn kast. Maar hij vindt het wel leuk als ik er goed uitzie. Tamelijk inconsequent dus. Ik heb laatst dan ook gewoon een jurk gekocht van € 250,- met een paar bijpassende schoenen. Normaal gesproken overleggen we over uitgaven van meer meer dan € 200,-, maar in dit geval heb ik dat maar even genegeerd. En ik had er echt succes mee. Zo hebben we een soort modus vivendi gevonden.

Wel blijf ik het stom vinden dat hij mij verwijt kwistig om te gaan met geld terwijl hij - als het gaat om dingen die hij wél leuk vindt - net zo verkwistend kan zijn. Zo vindt hij dat we nu echt eens een flatscreen tv moeten kopen. Maar waarom? Omdat de hele straat er een heeft? Ook vindt hij het belangrijk om veel geld uit te geven aan sportspullen voor de kinderen: de nieuwste hockeysticks, schaatsen, rackets et cetera. En natuurlijk zijn we up to date met de telefoons. O ja, en vakanties. Die vindt hij ook belangrijk. Maar een keertje uit eten? Ho maar!'

Advies van Joke de Walle: 'Sophie en haar man hebben wat hun uitgaven betreft duidelijk verschillende prioriteiten. Het zou goed zijn als ze een keer om de tafel gaan zitten om dit aan de orde te stellen. Sofie zou kunnen benadrukken dat haar prioriteiten voor haar even belangrijk zijn als de zijne voor hem en dat het voortdurende commentaar irritant is. Op basis daarvan kunnen ze nieuwe afspraken maken.'

Verwijt 2: hij heeft nooit geld bij zich
Ook Isabelle Draaier (35), moeder van twee kinderen (4 en 7), bakkeleit nogal eens over de uitgaven. Zij verwijt haar man dat hij nooit contant geld bij zich heeft, waardoor zij veel meer betaalt dan hij. En hij bezuinigt bovendien op de verkeerde dingen.

'Mijn man en ik verdienen allebei en hebben een eigen rekening. We hebben afspraken gemaakt over wat we met ons geld doen. Zo betaal ik altijd het speelgoed en de kinderkleding en hij betaalt de boodschappen. Voor de vaste lasten hebben we een aparte rekening waar we allebei geld op storten. Dat lijkt allemaal heel eerlijk verdeeld. Het probleem is alleen dat ik in de praktijk veel meer betaal dan hij. Hij heeft bijvoorbeeld nooit cash geld bij zich als we moeten parkeren in een parkeergarage. Dat betaal ik dan maar weer. En als het daar nou bij bleef! Maar het gebeurt ook op andere momenten: bij de videotheek, in een museum of de bioscoop, noem maar op. Waar ik het meest last van heb, is dat ik steeds verwacht dat hij een volgende keer wel iets voor mij zal betalen. Maar dat gebeurt nooit. Daarover ben ik echt teleurgesteld.

Daar komt bij dat we allebei net iets te veel geld uitgeven. We zouden best wat kunnen bezuinigen. Helaas heeft hij daar andere ideeën over dan ik. Hij koopt liever minder koekjes en drinkyoghurt voor de kinderen dan dat hij stopt met roken. Ik vind dat niet aardig. Maar als ik daar iets over zeg, begint hij tegen mij te zeuren dat ik alle lichten uit moet doen en de verwarming lager moet zetten. Maar ik ben een Cubaanse! Ik houd van warmte en licht!'

Advies van Joke de Walle: 'Isabelle en haar man hebben in feite goede afspraken gemaakt over wie wat betaalt, maar het loopt mis als het om contante uitgaven gaat. Isabelle kan ervoor kiezen om zelf ook eens geen geld op zak te hebben. Of ze kan een tijdje bijhouden hoeveel zij méér betaalt en dat verrekenen met het geld voor de vaste lasten. Als daar een probleem over ontstaat, is dat een goed moment om betere afspraken te maken over wie wat contant betaalt.'

Verwijt 3: hij is gierig
De partner van Dorien de Klerck (41, moeder van een kind van 5) heeft wel geld op zak, maar haalt het er met weerzin uit.

Dorien vindt het heel moeilijk om samen te leven met een man die zenuwachtig wordt van elke uitgave en van alles wil weten hoe duur het was.

'Waar ik me het meest aan erger, is dat we allebei een eigen inkomen hebben maar dat hij toch bij iedere uitgave die ik doe - kleding, een keertje uit eten - aan mij vraagt: "Wat heeft het gekost?" Dat doet hij zelfs als ik een cadeautje voor hem koop. Kun je nagaan! En dat terwijl het geld van mijn eigen rekening komt en ik nooit rood sta. Bovendien hebben we voor de vaste kosten een gezamenlijke rekening. Dus hij hoeft niet bang te zijn dat mijn uitgaven ten koste gaan van de vaste lasten. Het is eerder omgekeerd. Om gezeur te voorkomen ben ik nog wel eens geneigd om uitgaven die eigenlijk van de gezamenlijke rekening betaald moeten worden, van mijn eigen rekening te betalen. Dan voel ik me sterker staan. Maar ik houd ook wel eens aankopen voor hem verborgen. Als hij dan vraagt of ik iets nieuws draag, zeg ik: "Oh, dat had ik allang." Ik heb gewoon geen zin in ruzie.

Gelukkig zeurt hij er niet over dat ik voornamelijk biologisch eten koop. Hij weet dat daar geen discussie over mogelijk is. Toch probeert hij mij wel te overreden om op andere boodschappen te bezuinigen. Zo vindt hij dat ik geen dure koffiepads moet kopen en weer koffie moet gaan zetten met een apparaat. En dat ik minder vaak voorgesneden groente moet kopen, onder het mom van: "Dat kunnen we best zelf snijden." Ik zeg dan: "Hoezo wé?" Want in feite komt het erop neer dat ík het altijd doe. Hij is het type dat vreselijk stress krijgt als de beurzen omlaag gaan. Maar ik heb het meeste moeite met zijn gierigheid. Ik krijg nóóit een cadeautje!'

Advies van Joke de Walle: 'De man van Dorien is wel heel erg bezorgd over geld. Hij lijkt op een aantal mensen in mijn boek: altijd met geld bezig omdat dat tijdens hun jeugd een belangrijke rol speelde. Ik zou deze man aanraden een paar gesprekken met een counselor of therapeut te voeren om het onderliggende probleem boven tafel te krijgen. Die constante vragen over geld kunnen namelijk erg belastend zijn voor een relatie.'

Onze geldgewoontes
Uit onderzoek van het Nibud (2007) blijkt dat:

- Mannen en vrouwen vaak anders over geld denken. Mannen hebben meer over voor geld dan vrouwen. Zij vinden vaker dan vrouwen dat veel geld hen zelfstandig maakt. Ook vinden zij merkartikelen belangrijker. Vrouwen maken zich eerder zorgen over geld en doen vaker een aankoop zonder eerst na te denken of ze het echt nodig hebben.

- Bij 77 procent van de stellen de financiële administratie door één persoon wordt gedaan.

- De meeste partners die een gezamenlijke rekening hebben, hetzelfde bedrag op deze rekening storten. Dus ook als de één meer verdient dan de ander.

- Vrouwen vaker kleding, anticonceptiemiddelen en cadeaus betalen. Mannen zorgen vaker voor de grotere uitgaven zoals huur of hypotheek, verzekeringen en vervoer.

- 60 procent van de ongehuwde samenwoners geen samenlevingscontract heeft.

- Stellen elkaar gemiddeld een verjaarscadeau geven van rond de € 100,-. Dit bedrag gaat omlaag naarmate een stel langer bij elkaar is.

Geldtips van het Nibud
- Open naast een gezamenlijke rekening ook een eigen rekening. Dit zorgt voor een financieel onafhankelijk gevoel en kan ruzies voorkomen.

- Zorg dat niet altijd dezelfde persoon zich over de financiën buigt. Wissel dit af. Zo krijg je allebei beter inzicht in jullie financiële situatie.

- Stort allebei een gelijk percentage van je inkomen op de gezamenlijk rekening. Of zorg dat je allebei evenveel overhoudt op je privérekening.

- Zorg dat je op de hoogte bent van wat er gebeurt als jij en je partner uit elkaar gaan. Dit is helemaal van belang als je geen samenlevingscontract hebt.

Meer info: www.gedoeomgeld.nl