Natuurlijk, de waarde van een kind en het geluk dat ouders aan hem of haar ontlenen, zijn niet in geld uit te drukken. De kosten daarentegen wel. Wat kost een doorsnee opvoeding eigenlijk, compleet met mooie jeugdherinneringen? J/M zette een aantal kostenposten op een rijtje.

In dit artikel gaan we uit van gemiddelde richtbedragen die per geval kunnen afwijken. De bedragen zijn zoveel mogelijk toegespitst op het doorsnee J/M-gezin, zoals dat uit lezersonderzoek naar voren komt. Zo’n gezin bestaat uit twee (hogeropgeleide) ouders, die allebei vier dagen per week werken en daarmee een netto inkomen verdienen van circa 3.540 euro per maand (± 42.500 euro per jaar, inclusief heffingskortingen, kinderbijslag en vakantiegeld). Ze hebben twee kinderen tussen de 4 en 12 jaar.

Het voortgezet onderwijs (VO)is aanzienlijk duurder. Vooral schoolboeken hakken er aardig in. De kosten variëren van 85 tot 700 euro of meer, afhankelijk van onder meer schooltype en vakkenpakket. Vanaf hun zestiende moet voor scholieren bovendien lesgeld betaald worden. Verder brengt ook het VO ouders een bijdrage in rekening die per school sterk in hoogte kan verschillen. Hoewel ook die vrijwillig is, verstoppen veel scholen deze in een totaalbedrag voor alle schoolkosten, dat in één keer betaald wordt: boeken, werkweken, activiteiten, kluishuur en bijkomende kosten voor bijvoorbeeld kopiëren. In het Beroepsopleidend Onderwijs (BOL) gaat verder een flinke bom duiten naar materialen en gereedschappen. Dat die kostenpost hier veel hoger is dan in het voortgezet onderwijs ligt voor de hand: het BOL is in grote mate praktijkgericht.

Tenslotte moeten sommige ouders rekening houden met kosten voor openbaar vervoer. Voor vmbo-, havo- en vwo-leerlingen valt dat nog wel mee: slechts één op de tien scholieren gaat met het openbaar vervoer naar school. In het BOL wonen scholieren echter in het algemeen een behoorlijk eind van school af (gemiddeld 20 kilometer); 60 procent gaat daarom met tram, bus, trein of metro naar de lessen.

Ouders kunnen een tegemoetkoming in de studiekosten krijgen. Gezinnen die minder dan 27.000 euro per jaar verdienen, krijgen 541 euro voor een kind tot 16 jaar en 1.457 euro voor een ouder kind (in het beroepsonderwijs respectievelijk 906 en 1.822 euro). Verdienen ze zo rond de 30.000 euro per jaar, dan vervalt het recht op tegemoetkoming (in het beroepsonderwijs ligt die grens iets hoger). Ons J/M-gezin verdient te veel om voor zo’n vergoeding in aanmerking te komen.

Vervolgonderwijs
De overheid heeft berekend hoeveel een student bij benadering nodig heeft om zijn studie te kunnen betalen: voor zijn collegegeld, studieboeken, levensonderhoud en eventuele kamerhuur. Een overzicht hiervan, waarin ook de inkomsten van de student worden genoemd, staat in de tabel hiernaast.

HBO- en universitaire studenten moeten het wettelijk collegegeld betalen: dit jaar 1.445 euro. In het MBO betalen (voltijds) studenten vanaf hun zestiende 916 euro per jaar aan lesgeld.

Alle studenten hebben recht op een basisbeurs, hoeveel hun ouders ook verdienen. Sommigen kunnen daarnaast ook nog aanspraak maken op een aanvullende beurs. Hoe hoger het inkomen van de ouders, hoe minder aanvullende beurs. Komt er per jaar 40.000 euro of meer binnen - zoals in ons J/M-gezin - dan moet de student het zonder aanvullende beurs doen. Wat naast de (aanvullende) beurs aan studiekosten overblijft, moeten ouders zelf ophoesten of moet geleend worden. Veel studenten verdienen er zelf ook nog wat bij. Naast de studiefinanciering mochten ze in 2003 per jaar 9.800 euro bijverdienen.

Studenten die op kamers wonen zijn duurder dan wanneer ze nog thuis wonen. Reizen hoeft ze niets te kosten, want elke student heeft vanaf zijn achttiende recht op een gratis OV-studentenkaart.

Aan de studie van hun kind zijn ouders op zijn minst 12.604 euro (mbo) of 8.640 euro (universiteit en hbo) aan ouderbijdrage kwijt. Maar zodra zij jaarlijks meer verdienen dan zo’n 40.000 euro (netto), wordt dat aanzienlijk meer (tenzij hun kind een lening afsluit). Voor J/M-ouders kunnen de kosten oplopen tot circa 22.000 euro (ongeveer 450 euro per maand). Met (straks) twee studerende kinderen gaat dat aardig in de papieren lopen, al betalen ouders dankzij een tegemoetkomingsregeling voor gezinnen met meer studerende kinderen niet direct dubbel zo veel. En dan zijn die berekeningen nog aan de lage kant. Zo gaan ze ervanuit dat de student zijn studie precies in vier jaar afmaakt. Komt daar een jaartje bij, dan mogen de ouders hun beurs nog eens trekken. Bovendien is de overheid in haar berekeningen wel erg op de penning. Zo rekent zij voor een maand kamerhuur, inclusief levensonderhoud, maar 172 euro. Kom daar maar eens om in een populaire studentenstad. Daar betaal je volgens het onderzoeksbureau van de Landelijke Studenten Vakbond voor een (niet al te grote) zolderkamer eerder tussen de 170 en 250 euro. Voor J/M-ouders is het daarom reëler rekening te houden met een kostenpost van tussen de 35.000 en 50.000 euro voor de studie van hun beide kinderen.

Zomervakantie
Volgens een woordvoerder van het ContinuVakantieOnderzoek gaat het merendeel van de gezinnen met kinderen met de auto op kampeer- of bungalowvakantie in binnen- of buitenland. Hoeveel er precies voor de accommodatie betaald wordt, hangt af van de kwaliteit van camping of vakantiepark. Een luxe camping met kinderclub en animatie is duurder dan een ‘rustieke, eenvoudige’ plek zonder faciliteiten. Wel betalen ouders met schoolgaande kinderen altijd het hoogste tarief omdat ze alleen in het hoogseizoen op vakantie kunnen.

Op vakantie met de eigen tent is veruit het voordeligst. De populaire kant-en-klare huurtenten en stacaravans – mét koelkast en echte bedden – kosten ongeveer het dubbele. Wie zich de luxe van een stenen huis en een privé-toilet permitteert, is het duurste uit. Het maakt daarbij niet zoveel uit of de reis nu naar Frankrijk, Spanje of Nederland gaat, al zijn geliefde oorden als Texel en de Spaanse Costa Brava wel iets prijziger.

Met een dak boven je hoofd ben je er nog niet. Prijsbewuste toeristen geven op vakantie niet veel meer uit dan thuis en koken alle dagen zelf. Velen gaan echter toch zo’n twee tot vier keer per week uit eten. Reken voor zo’n etentje gemiddeld 70 euro: de ene keer naar de pizzeria, de andere keer wat luxer. Hoeveel een gezin kwijt is aan uitstapjes, terrasjes, extra ijsjes en een keertje mini-golfen of skelteren, is moeilijk in gemiddelden uit te drukken. Redactieleden van J/M kwamen zelf op zo’n 200 euro per persoon voor twee weken (en dan gingen ze niet eens naar dure pretparken!).

Tenslotte de reis. Een gezinsauto rijdt meestal 1 op de 10-15 en tankt (euro)super (gemiddeld ± 1,20 euro per liter). Inclusief het tolgeld brengt dat de kosten voor een enkele reis naar Frankrijk of Spanje op 160 tot 250 euro. Voor een keer overnachten met zijn vieren (inclusief eten) is men nog eens minstens 200 euro kwijt.

In totaal kun je voor een zomervakantie met zijn vieren onder de 800 euro klaar zijn: in de eigen tent, geen dure tripjes en elke dag zelf achter het butagas. De meeste ouders zullen voor die twee weekjes ontspannen familiegeluk echter eerder zo’n 2000 tot 4000 euro kwijt zijn. Gelukkig staat daar 8 procent van het bruto jaarsalaris als vakantiegeld tegenover: ruim 2000 euro netto voor de J/M-ouders.

Uitjes en cadeautjes
Een dagje naar een pretpark, een keertje met z’n vieren uit eten, een middagje bioscoop of na het winkelen even een terrasje pikken: bijna ongemerkt vliegen de flappen daarmee de portemonnee uit. Dat ontdekte een aantal gezinnen die voor J/M nagingen hoeveel ze met z’n vieren opmaken aan cultuur en recreatie. Gemiddeld kwamen ze op zo’n 170 euro per maand uit. Daarin zitten ook de kosten van een oppas als ouders eens een avondje met z’n tweeën weg willen. En wat te denken van de verjaardags- en andere cadeaus die met de dag duurder lijken te worden? Al kopen ze geen GameCubes of superdure fietsen, ook dan kost dat deze gezinnen gemiddeld per maand per kind nog eens 20 euro.

Voeding
Volgens het Nibud besteedt ons J/M-gezin 413 euro per maand aan voeding en versnaperingen. Dat zijn gemiddelde bedragen waarbij uitgegaan wordt van de door het Voedingscentrum aanbevolen hoeveelheden per dag. Hoeveel elk gezin daadwerkelijk uitgeeft is afhankelijk van een groot aantal factoren. Zijn het grote eters? Waar doen ze hun boodschappen? Volgen bepaalde gezinsleden een speciaal dieet? Blijven er vaak vriendjes eten? Willen ze het met dat maandbedrag redden, dan moeten ze bovendien ook niet al te vaak bezwijken voor het gemak van kant-en-klare maaltijden en voorgesneden sla. Doen ze dat wel, dan zijn ze eerder het dubbele kwijt. Het maakt ook uit of het gezin vooral uit jongens of uit meisjes bestaat. Als kinderen jong zijn maakt dat verschil nog niet zoveel uit, maar vanaf de puberteit verorberen jongens ongeveer een halve euro meer per dag.

Kleding en schoenen
Om vier personen van kleding en schoenen te voorzien is het J/M-gezin volgens het Nibud zo’n 237 euro per maand kwijt. Jongens zijn goedkoper dan meisjes. Kost een totaal kledingpakket voor meisjes tussen de 2 en de 14 jaar 488 euro per jaar (41 euro per maand), voor jongens is dat ‘maar’ 428 euro (36 euro per maand). Daarbij wordt er van uitgegaan dat die kleren drie jaar meegaan! Maken ze in die periode een groeispurt, slijten kleding en schoenen sneller dan verwacht of worden er af en toe ook eens dure merken en trendy seizoenskleding gekocht, dan is al snel anderhalf keer zoveel nodig.

Naschoolse opvang
Een gemiddeld bedrag voor de kinderopvangkosten is moeilijk te geven. Niet alleen is dat sterk inkomensgebonden, maar kinderopvangorganisaties hanteren ook uiteenlopende prijzen. Sinds begin dit jaar moeten ouders een percentage van die prijs aan ouderbijdrage betalen. Hoe hoog dat percentage is, hangt af van hun inkomen: hoe meer ze verdienen, hoe meer ze betalen. De overheid heeft een adviestabel opgesteld waarin de percentages worden aangegeven (de SZW-percentagetabel).

Om toch een idee te krijgen hoeveel kinderopvang kost, heeft J/M die lastige percentages voor een aantal inkomens omgezet in euro’s. Ons J/M-gezin, dat voor beide kinderen twee keer per week opvang nodig heeft, is daaraan maandelijks 110 tot 119 euro kwijt. Dat kan een stuk goedkoper. Huren zij namelijk zelf een oppas in of gaan hun kinderen na school naar een gastouder, dan kunnen ze al voor 26 euro klaar zijn (4,40 per uur voor twee kinderen). Overigens kunnen ze onder bepaalde voorwaarden een deel van hun opvangkosten van de belasting terugkrijgen.

Hobby’s en tijdschriften
Voetbal is één van de populairste sporten en - gelukkig - ook één van de goedkoopste. Een kind dat op tennis wil, kost zijn ouders aanzienlijk meer geld. De meeste kinderen zitten op meer dan één sport.

Worden ouders ingeschakeld voor het vervoer, dan zijn ze bij alle sporten gemiddeld nog eens ruim 16 euro aan reiskosten kwijt. Zit zoonlief op voetbal en dochtertje op ballet, dan geven ouders per maand ruim 45 euro uit aan de liefhebberijen van hun kroost. Volgen ze ook nog muziekles en lezen ze de Tina en de Donald Duck, dan komt daar per maand nog zo’n 25 euro per kind bij, waarmee de totale hobby-uitgaven per maand tegen de 100 euro lopen.

Wat kosten ze in totaal?
Eén kind kost ons J/M-gezin zo’n 600 tot 700 euro per maand. Het kleine gezinslid slokt in totaal 19 procent van het gezinsinkomen op. Twee kinderen kosten niet het dubbele, maar zijn samen goed voor 27 procent van het inkomen. Voor ons J/M-gezin komt dat maandelijks neer op 800 tot 1000 euro. Daarin zitten niet alleen de uitgaven speciaal voor het kind, maar ook de kosten die gedeeltelijk aan een kind kunnen worden toegeschreven zoals de woonkosten.

Beide kinderen leveren samen zo’n 120 tot 140 euro per maand aan kinderbijslag op en ongeveer 450 euro per jaar aan heffingskortingen (kinder- en combinatiekorting).

Tot aan hun twaalfde betalen J/M-ouders bij elkaar bijna een ton voor hun kind (80.000 tot 96.000 euro). Een puber is volgens het Nibud ongeveer even duur. Weliswaar stijgen sommige posten (bijvoorbeeld onderwijs), maar daar staan ruimere vergoedingen (meer kinderbijslag en tegemoetkomingen school-studiekosten) tegenover. Dat betekent dat een kind tussen zijn twaalfde en zijn achttiende zijn ouders ook nog eens bijna een halve ton kost (41.000 tot 48.000 euro). Gaat hij daarna het huis uit om zijn eigen centen te verdienen, dan zijn zijn ouders voor ruim een ton klaar. Besluit hij daarentegen een studie op te pakken - zoals in de meeste J/M-gezinnen - dan kunnen pa en ma opnieuw diep in de buidel tasten: minimaal 22.000 euro. Alles bij elkaar kost een kind daarmee van wieg tot baan tenminste zo’n anderhalve ton. En dan moeten ze niet al te luxueus of duur doen. Want dan lopen de kinderkosten snel op, zo merkte J/M bij narekenen. Bovendien moet er niks misgaan in het kinderleven: ze moeten geen dieet of (kostbare) therapie hoeven volgen en niet uitgeloot worden voor hun studie. Want in dat geval zijn J/M-ouders, om twee van deze modelschatjes goed af te leveren, minstens een kwart miljoen kwijt. Toch iets om even bij stil te staan…


Zwemles
Zwemlessen voor twee kinderen nemen een flinke hap uit het gezinsbudget. Een gemiddeld zwemmertje heeft veertig lessen van een uur nodig om zijn A-diploma te halen. Elk volgend diploma kost ongeveer 90 euro. Voor twee kinderen leggen ouders alleen al aan lesgeld tussen de 660 en 720 euro neer (ABC-diploma).



Tekst anne elzinga Illustraties ien van laanen