Een piepklein, vleugelloos insect dat dagelijks het leven van 48.000 kinderen en ouders in de war schopt. Waar ouders gezamenlijk miljoenen euro’s per jaar aan uitgeven om het te bestrijden. Rara, wat is dat? Over een geld- en tijdverslindende plaag: hoofdluis.

De dochter van Alie Siegers is er gelukkig al een tijdje vanaf. Maar moeder Siegers kan het zich nog herinneren als de dag van gisteren. Bergen energie kostte het haar om de hoofdluizen het huis uit te krijgen; drie maanden lang was ze elke dag ruim twee uur bezig met haren wassen, haren kammen (drie keer op een dag), kleren wassen en stofzuigen.

Naast de uren die ze eraan kwijt was, moest ze flink in de buidel tasten om anti-luismiddelen aan te schaffen. Haar boodschappenlijstje: Prioderm shampoo (8,75 euro), een luizenkam (7,75 euro), een Priodermbehandeling driestappenplan (8,60 euro). Omdat het driestappenplan niet werkte, werd het herhaald (opnieuw 8,60 euro). Voor het inspuiten van haar meubels, de autostoelen en hoofdhuid van haar dochter kocht Siegers drie bussen Para-spray (bij elkaar 29,25 euro). Bovendien gebruikte ze veel wasmiddel, elke dag waste ze het beddengoed op zestig graden.

Het verhaal van Alie Siegers staat niet op zichzelf. Luizen vormen voor duizenden kinderen en hun ouders dagelijks een probleem. Een voorzichtig rekensommetje leert dat in Nederland jaarlijks zo’n drie miljoen uren opgaan aan de bestrijding van luizen. Het zijn uren van ouders, die minstens tien uur werk hebben per keer dat een kind besmet is, en uren van luizenouders, die op school alle 1,5 miljoen basisschoolkinderen na elke vakantie inspecteren - vooral na vakanties slaat het beestje toe.

kostbare behandelingen
Bij een onderzoek op een aantal basisscholen in Nederland bleek volgens de beroepsorganisatie van apothekers KNMP dat 3,2 procent van de kinderen hoofdluis had en dat 18 procent van de kinderen één of meer hoofdluisinfecties doormaakt per jaar. Dat zou betekenen dat er elke dag in Nederland 48.000 kinderen met luis rondlopen, een voetbalstadion vol. Op jaarbasis zijn dat 270.000 kinderen die er last van hebben. Enorme aantallen dus.

Logisch dat er veel geld mee gemoeid is. Als ouder besteed je al gauw zo’n twintig euro aan luizenproducten per kind per behandeling, blijkt uit een bezoek aan de plaatselijke drogist. De luizenexperts van de Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrij-ding (LCI) bevestigen dat. Alle ouders bij elkaar besteden jaarlijks zo’n vier miljoen euro aan middelen tegen hoofdluizen, blijkt uit een rondgang van J/M bij luizenexperts en farmaceutische bedrijven. Een kostbaar beestje dus.

En er gaat steeds meer geld in om, zegt Attie Bos, wetenschappelijk onderzoeker en luizenexpert van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). ‘Vroeger had 70 procent van de kinderen wel eens last van luis. Maar volgens mij is dat niet meer zo. Luizen zijn resistent geworden voor verschillende luizenmiddelen. Uit Engels onderzoek blijkt dat er elk jaar meer besmettingen zijn. Bijna ieder kind krijgt er tegenwoordig in zijn leven een keer mee te maken.’

De een zijn dood, is de ander zijn brood. Farmaceutische bedrijven en andere ondernemers verdienen goed geld aan het bloeddorstige beestje. De luizeneconomie draait op volle toeren.

Belangrijke spelers op de luizenmarkt zijn Prioderm (shampoo, lotion, spoeling, kam), Loxazol (crèmespoeling), Para (spray en crèmespoeling) en Millium (shampoo en conditioner, cape) en Priolox (crèmespoeling). Samen zijn de leveranciers van chemische luisbestrijdingsmiddelen jaarlijks goed voor 3,2 miljoen euro, becijfert onderzoeksbureau IMS Health. Daarnaast zijn er de relatief nieuwe producten zoals de luizencape van Bug Bag. Uitvinder Kirsti Järvinen zegt er jaarlijks ongeveer 40.000 (tien euro per stuk) te verkopen. Ook het elektrocuteren van luizen wint langzaam terrein. Duizend mensen hebben de elektronische luizenkam (Robi Comp, 29,50 euro) aangeschaft, meldt de importeur.

Gevolgen voor werkgevers
Ouders moeten alles zelf betalen. Verzekeraars vergoeden niets. En als een kind eenmaal besmet is, is de kans groter dat weldra een nieuwe besmetting volgt - luizen zijn hardnekkige metgezellen.

Niet alleen ouders zullen de luis vervloeken. Ook werkgevers kunnen er last van hebben. Uit onderzoek van de RUG onder tweehonderd scholen blijkt dat bij een op de elf scholen de ouders gevraagd wordt kinderen met hoofdluis thuis te houden. Meestal zijn de scholen ten einde raad, en willen ze besmetting van andere kinderen voorkomen.

Toch blijkt de Algemene Onderwijsbond niet bekend met het fenomeen.‘Ik zeg niet dat het nooit voorkomt, aldus een woordvoerder. Volgens de bond is het bestrijden van luizen een taak van de school zelf. ‘Daar zijn ze vrij in.’ Ook de werkgeverskoepel VNO-NCW heeft nog nooit van het probleem gehoord.

De werkgever van Alie Siegers heeft overigens niets van de luizen gemerkt. Siegers hoefde geen vrij te nemen. ‘Ik werk parttime en deed het er allemaal bij, met steun van mijn man.’ Maar helemaal van de luizen af is ze nog niet. ‘Na de maanden dat mijn dochter luizen had, ben ik lid geworden van het luizenopsporingsteam op school. Na elke vakantie controleren we met een groep ouders alle kinderen op luis.’

Luizenuren
Ouders hebben elk jaar gezamenlijk miljoenen uren nodig om luizen te bestrijden. Luizenexperts gaan ervan uit dat ouders zo’n tien uur nodig hebben per kind. Omdat ongeveer 270.000 kinderen jaarlijks een of meer keer last van hoofdluis hebben, worden minstens 2,7 miljoen ouderuren besteed aan luizenpluizen.

Daar bovenop komen nog de uren die luizenmoeders en -vaders besteden. Voor elk kind zijn ze zo’n twee minuten bezig, na elke vakantie. Omdat er 1,5 miljoen basisschoolkinderen zijn, wordt er op scholen jaarlijks minstens 250.000 uren gezocht naar luizen.

Luizeneuro’s
Ouders besteden bij elkaar 3,2 miljoen euro aan luizenmiddelen op chemische basis. Cijfers over natuurlijke middelen (Luisweg, Tea Tree olie, et cetera) zijn niet bekend. Ook aan luizencapes wordt flink geld besteed: jaarlijks gaat er voor bijna 400.000 euro over de toonbank.