X Factor, Hollands Next Topmodel, So You Think You Can Dance: er gaat geen week voorbij zonder een talentenjacht op tv. Bijna elk kind wil beroemd worden. Zangcoach Babette Labeij (Idols, The Voice of Holland): ‘Sommigen zie ik echt honderd keer voorbijkomen, bij elke auditie. Zielig’

Waarom zitten jullie hier op zangles?' vraagt zangcoach Babette Labeij aan de twaalf pubermeiden die zij lesgeeft op haar zangschool in Amsterdam. Nou, om te leren zingen natuurlijk, antwoorden de meisjes braaf. 'Niet om beroemd te worden?' vraagt Babette. Ja, dat ook.

Twaalf sopraantjes maken aan het begin van de les hun stemmen los. Het gaat van 'nananananananananaaaaaaa' en van 'huhuhuhuhuhuhuhuhuuuuu', van de lage naar de hoge C. Ze moeten goed oefenen, want over een week hebben ze een optreden. Normaal krijgen ze les van Iris van Kempen, maar deze keer voor de foto even van Babette herself. Blij verrast zijn de dames. Babette, die is zelf beroemd! Zij heeft sterren als Jim, Jamai en Ben begeleid bij Idols en The Voice of Holland. Zij bepaalt wie door mag naar het Juniorsongfestival. En ze heeft zes jaar lang het Kinderen voor Kinderen-koor gedirigeerd. Hoe dicht bij de roem kun je komen? 'Nu ik er toch ben, mogen jullie me best vragen stellen,' nodigt Babette de leerlingen uit. Het blijft lang stil. Waarschijnlijk broeden de meisjes op vocaal interessante vraagstukken. Dan steekt één durfal haar vinger op: 'Ken je Manuela Kemp? Dat is mijn tante!'

De zangeresjes behoren tot de 61 procent tieners die niets liever willen dan een plaatsje veroveren in de Nederlandse Hall of Fame; meisjes graag als zangeres/actrice (17 procent) of fotomodel (17 procent); jongens vooral als sporter (29 procent) of als wetenschapper/expert/uitvinder (16 procent). In het buitenland is dat al niet veel anders. Britse 5- tot 11-jarige schoolkinderen willen dolgraag Wayne Rooney (voetballer), Kiera Knightley (actrice) of Leona Lewis (winnares X Factor) worden en bij de pubers scoren Kate Moss, Wayne Rooney en Lady Gaga hoog. Helemaal over de top zijn Amerikaanse tieners. Die zouden veel liever met actrice Jennifer Lopez een hapje eten dan met Jezus Christus ('Zóóó jaar nul!'). En dit was een serieus onderzoek van de Syracuse-universiteit in New York!

De meeste ouders zijn niet blij met de hang naar faam van hun kinderen, bleek uit het Britse onderzoek. Als zij het voor het zeggen zouden hebben, worden hun kinderen later advocaat (22 procent), dokter (21 procent) of zelfstandig ondernemer (19 procent). Zelf wilden ze vroeger ook zo'n traditioneel beroep: onderwijzer, bankier of arts. Het is de schuld van de tv, bromt meer dan de helft van de Engelse ouders. Daar worden onbekende sukkels getransformeerd tot stralende celebs. De laatste jaren is ook onze nationale buis overspoeld met talentenjachten in alle soorten en maten. Met een beetje tellen kom je al gauw op 21 zoektochten naar nieuwe zangers, dansers, modellen, ontwerpers, stylisten en magiërs. En dan hebben we het nog niet eens over al die realityshows waarin gewone Hollanders in één klap BN'ers kunnen worden. Of over een Esmée Denters, die voor ze het wist via YouTube ontdekt werd door Justin Timberlake. Of over al die mensen die hun eigen followers hebben op Twitter, Hyves of andere sociale media. Als je al niet zelf een ster wilt worden, dan kijk je wel naar mensen die dat willen. De talentenshows zijn stuk voor stuk kijkcijferkanonnen.

'Ik zou een gat in de lucht springen als mijn dochter Nikki zou zeggen dat ze rechten wil studeren in plaats van zangeres worden. Omdat ik weet hoe verschrikkelijk hard werken het is om je geld in de muziek te kunnen verdienen.' Babette Labeij is apetrots op het zangtalent van Nikki (11), maar houdt haar hart vast voor de toekomst.

Patricia Klaver, wier drie dochters allemaal gekozen hebben voor een carrière in de showbusiness, zegt met zoveel woorden hetzelfde. Al heeft haar jongste, Melody (20), in verschillende films en series gespeeld en diverse prestigieuze prijzen gewonnen, al speelt Kimberley (25) een hoofdrol in de uiterst populaire tienerserie SpangaS en al danst de oudste, Stephanie (28), al jaren haar salaris bij elkaar: vastigheid is er niet. En daar maakt ze zich soms best zorgen over. De nationale bekendheid van haar drietal verbaast haar nog steeds. Zoals laatst, toen Melody getwitterd had dat ze met haar auto tegen een paaltje was gereden en dat 's avonds groot in RTL-Boulevard werd gebracht. Of toen ze met z'n allen lunchten in een strandtentje en er binnen no time een zwerm kinderen om Kimberley heen stond voor een handtekening. Drie showbizz-dochters is nooit, echt nooit, haar ambitie geweest. Van haar en haar man Laurens hebben ze het niet. In gezelschap van één van haar BN'ers wordt Patricia wel eens gespot door paparazzi als Edwin Smulders of Joop van Tellingen, maar dan weet ze niet hoe snel ze weg moet sneaken: ze moet niks hebben van de spotlights. De meiden zijn er gewoon ingerold. Van het één (babymodellenwerk en danslessen bij Lucia Marthas) kwam het ander (optredens in tv-shows). Zelf ambieerden de meiden ook geen faam. Ja, Melody zei op haar 4e tijdens een optreden in de Miniplaybackshow wel tegen Hennie Huisman dat ze 'broemd!' wilde worden, maar ze wist absoluut niet wat dat inhield. En beroemd? In Nederland? Dat zijn ze nu ook nog niet. Bekend, dat wel.

Zo nuchter als Patricia is, zo hysterisch kunnen andere ouders zijn, weet Babette Labeij. 'Sommigen zijn knettergek. Die slepen hun kind van auditie naar auditie. Zie ik ze echt honderd keer voorbijkomen, bij elk programma. En dat kind wordt dan steeds weer afgewezen. Afschuwelijk. Zielig. Alsof die ouders zelf willen auditeren. Maar altijd onder het mom dat hun kind het zelf zo graag wil, hè?' Babette voelt vanaf tien kilometer afstand al wat voor vlees ze in de kuip heeft. 'Laat Babette eens even horen hoe goed je kunt zingen,' schuiven paps of mams hun bloedzenuwachtige Shakira in de dop naar voren. Ronduit gênant is het als deze Shakira toch geen nachtegaaltje blijkt te zijn. Babette maakt dan direct korte metten met de hooggespannen verwachtingen. Ze zou die ouders wel aan hun haar willen trekken. Zo'n kind kan die druk vaak helemaal niet aan: die begint al te huilen zodra ze Babette de deur door ziet komen! 'Hoe durf je ze dat aan te doen!' De verontwaardiging spat van Babette af. 'Ik maak geen vrienden nu, maar ik begrijp dat soort mensen echt niet. Hun hele leven staat in het teken van hun zangwonder. Ze geven hun baan op, rijden stad en land af.' Prima als je kind talent heeft, stimuleer en steun het dan als je tijd en geld hebt, maar blijf met beide benen op de grond.

Dat van dat heen en weer rijden herkent Patricia Klaver wel. Zij heeft ook lang als taxichauffeur gediend. En verder zorgde ze ervoor dat alles thuis goed liep. Achter elk succesvol kind staat immers praktisch altijd een faciliterende vader Krajicek of moeder Spears. Patricia deed het met liefde, maar heeft geen moment het gevoel gehad dat haar eigen leven daaronder leed.

De roep om roem is tijdloos en universeel. En die wens is niet alleen voorbehouden aan kinderen. Meer dan de helft van de Duitsers tussen de 30 en 49 jaar acht het waarschijnlijk dat hij of zij ooit nog zijn fifteen minutes of fame zal beleven. Onderzoek wijst uit dat in totaal 2 procent van de (Amerikaanse) bevolking daarnaar snakt. Psycholoog Orville Brim schreef er een boek over (Look at me!). Volgens hem komt die zucht naar vermaardheid voort uit een diepgewortelde menselijke behoefte aan acceptatie en goedkeuring. We willen erbij horen, ertoe doen, geliefd zijn. Lukt dat niet in onze privékring of worden we zelfs afgewezen door familie en leeftijdsgenoten, dan proberen sommigen van ons die behoefte te vervullen met de aandacht van vreemden, aldus Brim. Dan is het een 'neurotische, kinderlijke' schreeuw om liefde, zegt ook econoom Tyler Cowen in zijn boek What Price Fame? Zeker als het gevoel van eigenwaarde van ouders gevoed wordt door de prestaties van hun kinderen, kan bij hen het idee ontstaan dat ze moeten uitblinken om zeker te zijn van de liefde van de meest belangrijke figuren in hun leven. Dat werkt, merken ze: pa en ma vínden hun superster inderdaad heel speciaal.

Het verst gaat sociaal-psycholoog Jeff Greenberg van de University of Arizona: faamverlangens worden volgens hem gedreven door doodsangst. Naarmate mensen meer aan hun eigen sterfelijkheid worden herinnerd, snakken ze harder naar beroemdheid.

Gelukkig voor de Melody's, Kimberley's, en Jantjes Smit van deze wereld kleeft er lang niet altijd zo'n donker, pathologisch vlekje aan de wens om beroemd te worden. Veel vaker is faam één van de sterkste motieven om de beste te willen zijn, omdat publieke lof creativiteit en succes uitlokt. Bovendien zoekt niet ieder afgewezen of ondergewaardeerd kind compensatie bij wildvreemden. Een partner, huisdier, werk of hobby kan die leegte ook opvullen.

'Van pushende ouders en te veel glorie op jonge leeftijd wordt een kind niet leuker.' Babette Labeij ziet het soms gebeuren. 'Volwassenen hebben al moeite met al die aandacht. Ik heb mijn vriendinnen Trijntje Oosterhuis en Caro Emerald beroemd zien worden en die wisten beiden niet wat ze overkwam. Opeens word je niet meer gedefinieerd door wie je bent, maar door wat je doet. Je wordt een rolmodel en iedereen verwacht van je dat je daaraan voldoet. Dat is zo heftig. Zelfs ik heb daar last van, terwijl het bij mij toch heel gestaag is gegaan. Kun je nagaan wat het met een kind doet. Als je daar als ouders niet goed mee omgaat, creëer je een monster.'

Wordt iemand - ook door zijn ouders - op een voetstuk geplaatst, dan kan hij er alleen maar afvallen. Hij moet maar presteren, presteren, presteren. Op een gegeven moment gaat hij zelf ook geloven dat hij de nieuwe Michael Jackson is en verliest hij alle realiteit uit het oog. En dat zijn nog maar enkele voorbeelden van de prijs van de roem. Voeg daaraan toe: het verlies van privacy, stalkers en geobsedeerde fans die zich met je identificeren, de verslavende werking van applaus en adoratie en de allesoverheersende angst dat alles te verliezen. Het verslavings- en depressieverleden van gevierde kindsterren als Macauley Culkin (Home Alone) en Drew Barrymore (E.T.) illustreert de vernietigende kracht van kinderroem.

'Met de meisjes Klaver loopt het zo'n vaart niet. Echt vervelende dingen hebben ze (nog) niet meegemaakt. Het enige is dat Melody nog steeds geconfronteerd wordt met de dood van haar vader Laurens een jaar geleden en van haar vriendje, de 20-jarige militair Timo Smeehuizen, die in 2007 omkwam in Uruzgan. 'In roddelbladen wordt dat er elke keer weer bijgehaald. Melody kan daar niet goed tegen. En ik vind het ook wel eens moeilijk. Laatst waren we samen op Curaçao, inderdaad om de eerste kerst zonder Laurens te ontlopen. Staat er een foto van ons samen in Story met als kop: "Melody en haar moeder samen sterk op Curaçao". Dan komt alles terug.' Maar ach, relativeert ze, dat hoort er nu eenmaal bij, al is het niet wat je als ouder wil.

Het is niet iets wat je als ouder móet willen, besluit Babette Labeij. Een kind voortstuwen zonder oog voor zijn eigen behoeften werkt uiteindelijk averechts. Zo'n kind raakt op en top gestrest. Die bereikt zij in haar zanglessen niet meer, want om goed te kunnen zingen moet je juist ontspannen zijn. En zo komt een potentiële Shakira met dank aan haar ouders uiteindelijk misschien niet verder dan het plaatselijke kerkkoortje.

Kind met talent? 4 tips
Vier adviezen van talentscout Babette Labeij voor ouders die vermoeden dat hun kind talent heeft.
1. Stimuleer op een rustige, steunende, niet dwingende manier. Bied je kind de ruimte en de mogelijkheid om zijn talent uit te bouwen.
2. Laat je altijd adviseren door professionals, ook om te beoordelen of het reëel is wat je denkt of hoopt.
3. Blijf in de gaten houden of je kind er zelf nog wel plezier aan beleeft. Corrigeer jezelf als je merkt dat je te hard van stapel loopt.
4. Durf reëel te zijn. Kijk of je kind het aankan, zowel mentaal en fysiek als qua mogelijkheden. Bespaar hem teleurstelling, pijn en vernedering.