Mindfulness is populair. Zó populair, dat sommige scholen er al mee experimenteren. Geen goed idee, vindt psycholoog/journalist Marilse Eerkens. ‘Maar thuis is het wél een goed hulpmiddel. Al is Mindfulness typisch iets wat je moet voorleven.’

Ja, ik heb het ook gedaan: samen met negentien medecursisten tien minuten lang aan een rozijn geroken, gevoeld en erop gekauwd, om tot het inzicht te komen dat als je ergens écht aandacht aan besteedt, je dingen ontdekt waar je daarvoor nooit bij had stilgestaan: structuur, glans, kleurschakeringen, geur. De mindfulness-cursus waar deze rozijnenoefening standaard onderdeel van is, is buitengewoon in trek op dit moment. Waarschijnlijk omdat velen van ons, meestal rond ons 40e en ondergedompeld in een druk bestaan van werken en kinderen, erachter komen dat veel tegeltjeswijsheden inderdaad een grote kern van waarheid bevatten: wie geluk expliciet najaagt, zal het vermoedelijk niet vinden; wie zich oprecht voor iets of iemand anders inzet en met zorg en aandacht dingen doet, loopt goede kans het in de schoot geworpen te krijgen.

Op een cursus mindfulness leer je dat je veel kostbare, niet-aandachtige tijd verliest in je permanente streven naar meer: meer geluk, meer erkenning, meer welvaart. Of dat je vaak eindeloos bezig bent met het bestrijden van mogelijke obstakels of gevoelens die dit geluk in de weg zouden kunnen staan - om er vervolgens achter te komen dat je je nodeloos hebt opgewonden.

Heel nuttig, deze kennis. Maar met de theorie alleen kom je niet echt verder. 'Aandachtig leven' moet je namelijk heel hard oefenen. Cabaretier Johan Hoogeboom vatte - onbedoeld - heel mooi samen wat er gebeurt als je dit niet doet. Met zwaar depressieve stem zong hij een quasi-opgewekt liedje over 'een heel leuk plantje' om te eindigen met het minstens zo depressief gezongen refrein: 'Sinds ik weet dat geluk in kleine dingen zit, is het leven een feest.'

Daarom leren ze je op een mindfulnesscursus ook manieren om aandachtiger te leven. Mediteren is daar een voorbeeld van. Door regelmatig te mediteren krijg je meer inzicht in steeds terugkerende gedachten, die vaak beladen zijn met allerlei harde oordelen over jezelf. Wat ze je op zo'n cursus bovendien leren, is dat je die gedachten en gevoelens niet hoeft te ontkennen maar dat ze er gewoon mogen zijn. Ben je zenuwachtig voor een sollicitatiegesprek? Prima. Wees maar even lekker zenuwachtig. Observeer het maar. Het gaat wel weer over. Het bestrijden van een gevoel heeft geen zin.

Sterker nog, je wordt er waarschijnlijk alleen maar boos of ongelukkig van, waardoor je je nog slechter voelt. 'Er gewoon niet aan denken' is ook geen oplossing. Probeer maar eens bewust niet te denken aan die roze olifant of aan die deadline waar je tegenaan zit te hikken.

Dat 'niet bestrijden' vind ik een eye-opener. Het werkt ook echt. Voor mij, maar ook voor een grote groep piekeraars, zo blijkt uit onderzoek. De resultaten van de mindfulnesstrainingen zijn zo veelbelovend dat er nu al op verschillende universiteiten mee wordt geëxperimenteerd.

Mindfulness op school
Je kon er daarom op wachten dat enthousiastelingen de cursus op scholen gingen aanbieden. Mijn middelste zoon - toen nog 10 - viel met zijn neus in de boter. Dacht ik. Laatst vroeg ik hem en een vriendje of ze iets van die cursus hadden opgestoken. Ik kreeg een onsamenhangende brij van herinneringen: 'Er was een gong, daar sloeg hij heel vaak op, dat vond ik in het begin wel vet maar daarna werd ik er echt gek van.'

'We moesten zeggen wat we zouden doen als we in de regen op de bus stonden te wachten om naar een feestje te gaan en de bus niet kwam. Opbellen zou niet kunnen, want we hadden geen mobiel. Ik heb van alles verzonnen - wieltjes onder het bushokje en dan lopen - maar het enige goede antwoord was dat je door de regen naar het feest moest lopen en zeggen dat je verkleed was als watermonster.'

'We moesten onze handen boven iemands rug houden en proberen zijn aura te voelen. Niemand voelde iets maar we deden wel allemaal alsof. Uit beleefdheid, denk ik.'

'Wat wel goed was, was dat we allemaal een hand zand in een bak water moesten gooien en dan aan iets denken waar we ons zorgen over maakten. Dat zand gingen we eerst roeren en daarna moesten we wachten tot het zand, die nare gedachten eigenlijk, weer neerdaalde en het water weer helder werd. En dan kon je weer beter denken.' Waarna mijn zoon vervolgde: 'Maar ja, ik ken niemand die, als hij ongelukkig is, denkt: hé, even een handje zand in het water gooien.'

Daarmee sloeg hij de spijker op zijn kop. Natuurlijk is het goed om kinderen te vertellen dat als dingen

anders lopen dan je had gedacht - de bus rijdt niet en het regent - je in plaats van je te ergeren ook iets leuks van het moment kunt maken: ik ben verkleed als watermonster. Die speels verpakte boodschap was echter duidelijk niet aangekomen bij mijn zoon en zijn vriendje. Sterker nog, het 'juiste antwoord' moest afgedwongen worden. Ook de boodschap dat je ongelukkige gedachten kunt oplossen door je hoofd even tot rust te laten komen, is heel goed. Maar dat vergt wel een groot vermogen om abstract te denken - mijn zoon neemt dat zand in het water gooien duidelijk nog vrij letterlijk. En inderdaad, je moet daar maar net aan denken als je even in de ellende zit. Daar zou een volwassene die zich in een badkamer vol tegelwijsheden bevindt nog moeite mee hebben.

Trucje bedenken
Dat wil niet zeggen dat mindfulness en kinderen elkaar bijten. Integendeel, ik denk dat je er heel veel aan hebt bij de opvoeding. Mits je ze er niet formeel mee lastigvalt en het aanbiedt in een behapbare vorm.

Mijn jongste zoon (7) is bang voor wolven, vooral voor het slapen gaan. Voor de duidelijkheid: zijn bed staat tegen het raam op de eerste verdieping van een huis uit 1900. Aan de andere kant van het raam, nog geen twee meter van hem vandaan, staat een straatlantaarn. Stadser kun je het bijna niet krijgen. Toen hij me voor het eerst vertelde over zijn wolvenangst, riep ik natuurlijk onmiddellijk dat er geen wolven zijn in Nederland, laat staan bij ons in de stad. Het hielp niks. Hij bleef bang.

Mijn mindfulnesscursus indachtig ben ik opgehouden met mijn pogingen om zijn angst te bestrijden. Ik gooide het over een andere boeg. Ik zei dat ik het heel vervelend voor hem vond dat hij bang was voor wolven. Ik constateerde hardop dat hij ook wel wist dat er geen wolven in onze straat zijn, maar dat hij er desondanks toch bang voor was. En dat je soms gewoon bang bent voor dingen, maar dat zoiets bijna altijd weer overgaat. Dat hij daar misschien zelf wel een trucje voor kon bedenken. Wild begon hij te fantaseren hoe hij die wolven ging afslachten.

Natuurlijk was het niet meteen over. We hebben er nog even over gepraat, hij huilde en ik troostte hem. En opeens was het klaar. Uit het niks begon hij over de grote knikker die zijn vriendje die dag mee naar school had genomen. Niks meer gehoord over wolven. Hij ging slapen.

Leef het voor
Ook bij mijn twee oudsten werkt het. De middelste (12) kan vaak niet slapen. Hij is nogal intens wat zijn gevoelens betreft, dus ook dit niet-kunnen-slapen steekt hij niet onder stoelen of banken. Zo nu en dan probeer ik iets: lavendel, thee, een massage. Maar soms heb ik geen zin of geen tijd om het op te lossen. Dan vertel ik hem dat het inderdaad lastig is, niet kunnen slapen. Dat ik dat heel vervelend voor hem vind maar dat het kennelijk iets is wat bij hem hoort. Elke gek z'n gebrek, zeg maar. Het helpt. Hij is er een stuk minder gefrustreerd over. Een beetje begrip is kennelijk genoeg.

Mijn oudste (15) deelt mij uit zichzelf mee dat als hij erg zenuwachtig over iets is, het hem helpt om te denken dat het ook weer overgaat, of dat je er op een andere manier naar kunt kijken. Hij maalt nu wat minder.

Kortom, mindfulness is iets wat je moet doen, denk ik. Iets dat je moet voorleven. En ha, ik krijg bijval. Van Jon Kabat Zinn, grondlegger van de mind-fulnesstraining. In zijn boek Waar je ook gaat daar ben je verwoordt hij het als volgt: 'Mensen die in hun eigen leven baat hebben bij meditatie komen soms ernstig in de verleiding hun kinderen te leren mediteren. Dit kan een grote vergissing zijn. Mijns inziens kun je wijsheid, meditatie of wat dan ook het beste op kinderen overbrengen door er zelf naar te leven, door zelf te belichamen wat je het liefst wilt doorgeven en verder je mond te houden.'

Mindfulness voor kinderen
De populariteit van Mindfulnesscursussen voor volwassenen heeft geleid tot een wildgroei aan initiatieven voor kinderen: 'mindful schools', 'MindfulKids', 'mindfulness voor kinderen', 'mindfulness-kids'. Deze cursussen zijn tot nu toe niet gestandaardiseerd en worden in vele vormen aangeboden - van zeer theoretisch tot aura's voelen. MindfulKids is tot nu toe de enige kindercursus waarvan de effecten wetenschappelijk zijn onderzocht. Dit gebeurde onder toezicht van hoogleraar orthopedagogiek Susan Bögels, die verbonden is aan het Academisch Behandelcentrum voor Ouder en Kind van de Universiteit van Amsterdam 'UvA-Virenze'.

Uit dit onderzoek blijkt dat vooral kinderen die veel last hebben van angst- en piekergedachten baat kunnen hebben bij de MindfulKids-cursus. Zij bleken na afloop minder bang, waren beter in staat hun emoties te herkennen, sliepen beter en waren sociaal vaardiger dan de controlegroep die de cursus niet volgde.

Mindfulness voor ouders
Voor ouders zijn er cursussen 'Mindful Parenting'. Hier leer je hoe je eigen stress van invloed is op de opvoeding en krijg je oefeningen aangereikt die je helpen daarmee om te gaan. Wetenschappelijk onderzoek liet zien dat na een oudertraining kinderen minder last hadden van problemen als piekeren en agressief of impulsief gedrag. De ouders hadden minder last van opvoedingsstress.

Voor info over mindfulnesscursussen en de wetenschappelijk aangetoonde effecten ervan, zie: www.aandachttraining.info.

J/M-cursus
Ook J/M biedt een mindfulnesstraining voor ouders:'Opvoeden zonder stress'. Interesse?