Samen sterk: Ouders helpen ouders

Afbeelding bij Samen sterk: Ouders helpen ouders 24 januari 2012
Anne Elzinga opvoeden thema_opvoeden ouderschap hulpouders home

Samen sterk: Ouders helpen ouders



Een goed gesprek, een luisterend oor en eventueel praktische hulp. Daar draait het om bij Home Start, een vrijwilligersorganisatie waarbij ouders als 'opvoedbuddy' andere ouders steunen. En dat werkt! 'Je bent elkaars gelijke, dat is het fijne.'

Nee, ze wil niet vertellen wat er allemaal gebeurd is, anderhalf jaar geleden. 'Dat is iets te veel.' Maar de datum 4 mei vergeet ze nooit meer. Sinds die dag zijn zij en de vader van haar jongste kind uit elkaar. Dat het geen modelscheiding was, mag blijken uit het feit dat zowel de Kinderbescherming, Slachtofferhulp als diverse hulpverleningsinstanties op een of andere manier betrokken zijn bij het driekoppige gezin van Claudia van Beusekom (33), dochter Tayrina (4) en zoon Delano (9). En elke woensdagochtend krijgt Claudia bezoek van Angelique Lewakabessy (34), vrijwilligster bij Home Start, een programma voor -opvoedingsondersteuning. 'Ik had de mensen van Home Start veel eerder om me heen willen hebben. Dan was ik veel eerder gehoord,' zegt Claudia.

Op je handen zitten
'Is 't nog gelukt met je tuin?' vraagt Angelique van Home Start als ze om vijf over tien bij Claudia arriveert. Ze loopt direct door naar de achterdeur. 'Clau, wat netjes!' Met een kop koffie in de hand gaan de dames de huiskamer in. Claudia gaat op het kinderstoeltje zitten - daar zit ze altijd. Angelique posteert zich tegenover haar op de bank. Al een half jaar kun je ze elke week zo aantreffen. Een uur lang spreken ze over... ja, over alles eigenlijk. De ene keer gaat het over het contactverbod met Tayrina's vader, de andere keer over het betegelen van de achtertuin. Alsof ze met een vriendin praten. Angelique heeft ook kinderen, van 2 en 3 jaar. Ze weet wat het is om moeder te zijn. Dat je soms je geduld kunt verliezen. Dat het je ook wel eens te veel kan worden. Zelf belandde Angelique twee jaar geleden ook met haar ex in de rechtbank. Net als Claudia is zij alleenstaande moeder. Dat maakt dat ze zich in Claudia's gevoelens en situatie kan inleven. Vanuit die herkenning probeert ze Claudia te ondersteunen in de opvoeding. En opvoeding moet je dan heel breed zien. In feite gaat het over alles waar je als ouder in een gezin tegenaan kunt lopen. Angelique hoort aan, stelt vragen, vertelt desgewenst hoe zij zelf ergens mee omgaat en denkt mee over oplossingen. Het enige wat Angelique niet doet, is voorschrijven wat Claudia moet doen.

'Belangrijk principe van Home Start is dat we uitgaan van de wensen en behoeften van de ouders. Wij sluiten aan bij hun manier van opvoeden en huishouden,' zegt Angelique. Zij en haar collega's moeten 'op hun handen zitten', een uitdrukking die in praktisch alle gesprekken over Home Start minstens één keer valt. Letterlijk bijna, als de vrijwilligster bijvoorbeeld in een enorme troep terechtkomt. Zolang de ouder dat geen probleem vindt, ga jij als vrijwilligster niet met bezem en spons aan de slag. En kunnen pa en ma het op een bepaald moment zelf ook niet meer aanzien, dan nog ga jij niet in je eentje opruimen. Je helpt ze oplossingen te bedenken en actie te ondernemen. Dat je daarbij een keukenkastje sopt, is prima: dat zou een vriendin ook doen.

Twee extra ogen
Wat Home Start precies doet in het gezin, bepalen de ouders. Lang niet altijd is de problematiek zo heftig als bij Claudia. Soms kent een moeder heg noch steg in haar nieuwe woonplaats en fietst de vrijwilligster met haar door de stad om de bieb aan te wijzen of het opvoedspreekuur. Andere ouders kunnen de weg naar de juiste instanties niet vinden en worden daarmee geholpen. Brieven schrijven, klusjesmannen -inschakelen voor het opknappen van de kinderkamer, online een rekening betalen: allemaal praktische klussen waarbij een Home Starter kan helpen. Claudia kan dat prima zelf. Zij wilde 'gewoon een bakkie doen'. Haar verhaal kwijt. Praten over wat haar bezighoudt. Horen hoe Angelique een bepaald opvoedprobleem zou aanpakken. Dat kan misschien ook met de verschillende hulpverleningsinstanties waarbij ze loopt, maar dit is toch anders. 'Ik ben géén professionele hulpverleenster,' zegt Angelique stellig. Dat wil ze niet eens zijn. Zij is een steuntje in de rug, een luisterend oor en twee extra ogen in het gezin. 'Wij zijn elkaars gelijken.' Inderdaad, beaamt Claudia, en dat is nu juist het fijne. 'Met een hulpverleenster zou ik niet zo snel over huis-, tuin- en keukendingetjes praten. Maar Angelique is een normaal mens.' En ook weer niet zo close als Claudia's zus; die staat toch te dichtbij om alles met haar te kunnen delen.

'Het is frappant hoeveel vrijwilligsters kunnen bereiken.' Afkomstig uit de zware jeugdhulpverlening kon Marijke Galama, directeur Home Start Nederland, dat eerst niet geloven. 'Dat je met gewoon luisteren naar ouders en openstaan voor hun behoeften zo ver komt, was voor mij een eyeopener. Cruciaal is de vertrouwensband tussen ouder en vrijwilliger. Eigenlijk is het een simpel basisidee: iedereen heeft mensen om zich heen nodig die er voor hem zijn.' Professionele hulpverleners hebben een andere relatie met hun cliënten en zijn vaak gericht op (het oplossen van) problemen.

Voor Claudia was Home Start een warm bad. Vergeefs had ze eerder bij verschillende professionele instanties aangeklopt voor hulp. 'Ik werd voortdurend naar beneden gehaald. Kreeg het gevoel dat ik een heel slechte moeder was. Met een brok in mijn keel ging ik naar mijn afspraak met Home Start. Dat wordt vast weer een teleurstelling, dacht ik.' Maar het liep anders. 'Voor het eerst luisterde iemand echt naar mij! Zij gingen onvoorwaardelijk achter mij staan. Dat luchtte zó op.'

Sterker worden
Claudia: 'Ik sta nu veel sterker in mijn schoenen dan een half jaar geleden. Ik laat me door niemand meer onderuithalen. En ik ben minder depressief.' Ook Angelique ziet een verschil tussen de Claudia van toen en de Claudia nu. 'Weet je nog dat je voortdurend in de verdediging schoot? Je was veel gestrester, voortdurend op je hoede.' Haar zo te zien opbloeien, geeft Angelique zelf ook een boost. Het zorgt ervoor dat ze elke woensdag met plezier naar huize Van Beusekom vertrekt. De eerste doelstelling van Home Start lijkt hiermee bereikt: vergroten van het zelfvertrouwen van de ouders. Volgens Claudia komt dat omdat Angelique niet focust op wat er misgaat, maar juist op wat goed gaat. 'Dat noemen wij empowerment,' gooit Angelique er toch even wat jargon doorheen. Het is een mooi woord voor complimenten geven, het positieve benadrukken. Zeggen 'je doet het goed!' in plaats van 'zullen we even oefenen hoe dat beter kan?'. Of de steun van Home Start voorkomen heeft dat alledaagse problemen uitgroeiden tot ernstiger en hardnekkiger moeilijkheden (de tweede doelstelling), weet je pas op langere termijn. In ieder geval is er niets ergers gebeurd dan daarvoor. En o ja, de slaapproblemen van Claudia's dochter zijn nu meer onder controle. 'Tayrina sliep slecht door alle onrust: haar vader die haar soms ineens op straat stond op te wachten, het gedoe rond de omgangsregeling. Dan ging ze in haar kamer van alles vernielen en maakte ze enorme herrie. Door er met Angelique over te praten kwam ik tot de conclusie dat ik dit gedrag het beste kon negeren. Dat werkt... redelijk. Wel moeilijk, zeker als je weet dat ze dingen stukmaakt.'

Het sociale netwerk rond het gezin van Claudia is in de afgelopen periode ook meer op orde gekomen (de derde doelstelling). Claudia hoefde niet aan-?gemoedigd te worden om efficiënt gebruik te maken van beschikbare diensten, voorzieningen en regelingen (de vierde doelstelling). Ze heeft zelf een agenda vol met kaartjes.

Voorbeeldfunctie
Niet alleen Claudia, ook Angelique is beter geworden van dat half jaar Home Start. Ze kijkt met bewondering hoe Claudia zich door al haar ellende heen slaat. Hoe sterk ze is en hoeveel iemand kan hebben als er maar voldoende mensen om haar heen staan die haar stimuleren en steunen. 'Het zorgt ervoor dat ik mezelf makkelijker een schop onder mijn kont kan geven als ik ergens mee zit.' Als Angelique Claudia complimenteert met de manier waarop ze haar problemen aanpakt en zegt hoe stoer ze het vindt dat ze niet in zak en as gaat zitten, meent ze dat echt. Claudia is een voorbeeld voor haar. Bovendien heeft ze er een vriendin bij gekregen. Het zou kunnen dat ze elkaar na het ondersteuningstraject - dat gemiddeld een jaar duurt - blijven zien. De tijd zal het leren. In ieder geval zijn de laatste zes maanden omgevlogen.

Een 8 voor de hulp
Als ze straks eindelijk uit de hele molen rond haar echtscheiding is, zou Claudia zelf ook wel Home Starter willen worden. Ze gelooft erin. Het werkt. Dat vinden ook bijna alle andere moeders die met het programma te maken hebben gehad. Gemiddeld geven ze de ontvangen opvoedingsondersteuning een 8. De hulp hielp hun gezin goed, zegt 80 tot 90 procent in een onderzoek van de Universiteit van -Amsterdam naar de effectiviteit van Home Start. Na zes maanden ondersteuning voelen moeders die Home Start-ondersteuning kregen zich prettiger en minder depressief dan moeders in dezelfde omstandigheden die deze steun niet hadden. Ze voeden ook consistenter en positiever op. Ze zijn bijvoorbeeld sensitiever en reageren adequater op de behoeften van hun kinderen. Ook negeren ze hun zoons en dochters minder, wijzen ze die minder vaak af en schreeuwen ze minder tegen hen. 'Had ik Home Start maar eerder om me heen gehad,' verzucht Claudia van Beusekom. 'Dan was ik veel eerder gehoord.'

Wat is Home Start?
Home Start - thuis in gezinnen - is een programma voor opvoedingsondersteuning. Wekelijks bezoekt een ervaren en getrainde vrijwilliger een gezin met tenminste één kind onder de 6 jaar voor praktische hulp en vriendschappelijk contact. Home Start richt zich op de ouders en stimuleert ze de kracht te (her)vinden om moeilijke situaties het hoofd te bieden en (weer) grip te krijgen op hun eigen leven. De Home Start methodiek komt uit Engeland en werd twintig jaar geleden geïntroduceerd in Nederland. Inmiddels hoort de methode bij de 18 meest effectieve programma's in de jeugdsector.

In 2010 werden 2350 gezinnen met in totaal 4750 kinderen ondersteund door 2400 vrijwilligers. Eén op de vijftig vrijwilligers en ouders is man.

Hoe word ik een Home Start-vrijwilliger?
'We praten over alles waar je als ouder tegenaan kunt lopen.' Rechts: buddy Angelique (links) en Claudia. Boven: Claudia met dochter Tayrina en zoon Delano.

Iedereen kan zich opgeven. Superopvoeder hoef je niet te zijn, als je maar wel een (pleeg/stief/groot)ouder bent. Kunnen luisteren is een belangrijke eis. Verder moet je openstaan voor de ander en bereid zijn aan te sluiten bij de gewoontes van het gezin en de wensen en behoeften van de ouders. Op je handen zitten - niet ingrijpen terwijl je dat wel zou willen - betekent soms op je tong bijten.

Na een intakegesprek met de Home Start-coördinator uit jouw buurt volgt een training, waarin je leert ondersteuning te bieden op de Home Start-manier. Denken jij en de coördinator dat deze methode bij je past, dan word je vervolgens aan een gezin gekoppeld.

Hoe krijg ik een vrijwilliger van Home Start thuis?
Ouders kunnen zelf contact opnemen met de Home Start-coördinator uit hun buurt of erop worden geattendeerd door bijvoorbeeld de huisarts of wijkverpleegkundige. Kijk op www.home-start.nl (gezinnen/locatiekaart) voor de Home Start-locaties.

Home Start is er voor alle ouders met minstens één kind onder de 7 jaar, die een vraag hebben of behoefte aan steun en praktische hulp. Er mogen natuurlijk ook oudere kinderen zijn. Aan de hulp zijn geen kosten verbonden.

Met dank aan Marijke Galama (directeur Home Start Nederland), Mieke te Sligte (coördinator Den Helder) en Eva Smallegange (onderzoekster effectiviteit Home Start aan de Universiteit van Amsterdam).

Fotografie: Daphne van der Voorde

Door Anne Elzinga / 23 januari 2012 / ()

Opvoeden


Alle onderwerpen over opvoeding

120 artikelen voor categorie 'thema_opvoeden, kernstuk'
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z




Zoeken


Geef je mening

Hoe leuk vindt jouw kind het om naar school te gaan?

Hoe leuk vindt jouw kind het om naar school te gaan?

Heel leuk

Gewoon leuk

Neutraal

Niet leuk

Vreselijk

Blijf gratis op de hoogte

Ontvang het laatste nieuws en speciale aanbiedingen van J/M in onze wekelijkse digitale nieuwsbrief.

J/M Weblog

Op het J/M weblog - ook wel blog genoemd - van J/M voor Ouders vind je de online "columns" van onze (ervarings)deskundigen op pedagogisch en opvoedkundig gebied.

Volg ons ook op

Volg ons op FacebookVolg ons op TwitterVolg ons op YouTube