Veel ouders beschouwen een vmbo-advies voor hun kind als een enorme ramp. Dat hoeft het echter helemaal niet te zijn, als je maar de juiste school weet te vinden?

'Iedereen in onze familie, zowel aan mijn kant als die van mijn man, heeft gymnasium gedaan. Ik vond het héél erg dat mijn zoon een vmbo-advies kreeg. Met havo had ik me verzoend, maar vmbo? Het leek me echt vreselijk voor hem om tussen die straatvechters te moeten zitten.' De zoon van Madelon Boeke heeft adhd en kan zich daardoor minder goed concentreren. Zijn juf vond het tot Boekes verbijstering beter dat hij naar het vmbo ging. 'Ik had gerekend op een vmbo/havo-advies. Dan zou het uiteindelijk wel havo worden, dacht ik. Maar ondanks een onverwacht hoge Cito-score van 537, kreeg Bram een vmbo-advies. Hoe kom ik nu toch aan zo'n kind, vroeg ik me af.'

Het vmbo heeft een slechte naam. Sinds de fusie van de huishoudschool, de lts en de mavo zo'n tien jaar geleden, stapelen de berichten over slecht onderwijs, grote schooluitval en onveiligheid op school zich op. Veel ouders slaat dan ook de schrik om het hart als hun zoon of dochter met een vmbo-advies thuiskomt. De vraag is natuurlijk of dit terecht is. Is het vmbo inderdaad zo slecht dat je je kind er nooit naartoe moet sturen? Of valt het wel mee en is het alleen zaak om een goed vmbo te vinden?

Ook Andrea Jansen worstelde met die vraag. Net als iedereen had zij het beeld van grote, onpersoonlijke leerfabrieken op haar netvlies staan. Met detectiepoortjes bij de ingang, omdat de leerlingen er met messen rondlopen. Ze koos daarom voor haar zoon Maurits (nu 17) in eerste instantie voor een brede scholengemeenschap waar het vmbo maar een klein onderdeel vormt. 'Maurits hield niet van leren, hij deed niets liever dan buitenspelen, en had volgens ons nog wat tijd nodig had om zich te ontwikkelen.' De leerkrachten op de scholengemeenschap gaven echter al snel het advies om voor een school te kiezen waar hij met zijn handen kon werken. 'Ze vonden hem een leuk joch, maar wel erg beweeglijk en snel afgeleid. Op zichzelf vind ik een vak leren prima, maar wat ik niet vind kloppen, is dat praktisch ingestelde kinderen zo jong al - 12, 13 jaar - een beroep moeten kiezen. Zij hebben net zo goed recht op een brede basis van algemene vorming.'

Het werd uiteindelijk de koksopleiding op een vmbo-k. In haar vriendenkring werd er vreemd tegenaan gekeken. 'Als ik vertelde dat Maurits op de koksschool zat, zeiden mensen: "O, hij wordt dus de tweede Jamie Oliver!" Koken is kennelijk oké, zolang je ermee op tv komt. "Ja, of misschien wordt hij wel instellingskok," zei ik dan. Onze twee zoons deden tegelijk eindexamen, Maurits vmbo-k en Willem, de oudste, gymnasium. Iedereen vroeg steeds hoe Willem ervoor stond, naar Maurits informeerde niemand.'

Grote onderlinge verschillen
Van alle jongeren tussen de 12 en 18 jaar op het voortgezet onderwijs zit zo'n 55 procent op het vmbo. Problemen doen zich met name voor in de massale vmbo-scholen in de grote steden, die vaak een concentratie vormen van probleemjeugd met leerachterstanden en sociale moeilijkheden. Het zijn deze scholen die het imago van het vmbo bepalen.

Ouders zijn over het algemeen positief over het vmbo. Ze geven de schoolsoort zelfs een 7,9 als rapportcijfer, zo blijkt uit onderzoek van TNS/Nipo. Tegelijk zijn de onderlinge verschillen tussen de scholen erg groot. Uit het jaarlijkse onderzoek van dagblad Trouw naar de schoolprestaties komt naar voren dat een kwart van de vmbo-t scholen - de oude mavo's (zie kader) - slecht scoort op het schriftelijk eindexamen. Ze presteren zwaar onder de maat bij de vakken Nederlands, Engels en wiskunde. Daarnaast doet ook een kwart van deze scholen het juist erg goed: zij halen een gemiddelde score van boven de 7 op minimaal één van de kernvakken. Het komt er dus erg op aan welk vmbo je als ouders en kind kiest.

Gouden greep
Madelon en haar man maakten de keuze voor een kleine, ouderwetse mavo/vmbo-t buiten de grote stad waar ze wonen. 'Voor zijn zelfvertrouwen leek het ons beter dat Bram niet naar een grote scholengemeenschap ging waar hij tot het laagste niveau zou behoren.' Het bleek een gouden greep te zijn. 'Het is de allerbeste school die ik tot nu toe bij mijn drie kinderen heb meegemaakt. De docenten waren top. Ze hadden veel individuele aandacht voor de leerlingen, en ook zorgkinderen waren er welkom. Zo zat er bij Bram een jongen met het syndroom van Gilles de la Tourette in de klas, die opeens kon gaan schreeuwen. Hij werd helemaal geaccepteerd. Ook de ouders waren leuk, niet die platpratende aculturele types die ik had verwacht. Ook konden de leerlingen extra vakken kiezen, zoals filosofie.'

Bram deed het zo goed dat hij na een jaar naar de havo kon. Hij doet nu eindexamen. 'Hij wil hotelmanager worden. Dat wordt moeilijk met zijn adhd, denk ik. En het is ook nog lang niet zeker dat hij zijn havo-examen haalt, want zijn motivatie is beneden peil. Achteraf denk ik dat hij eigenlijk een type is dat op zijn 15e had moeten gaan werken, in de horeca bijvoorbeeld. Al doende, en via opleidingen en cursussen kun je je óók verder ontwikkelen.'

Een verademing
Andrea koos voor haar zoon uiteindelijk horeca-opleiding De Berkhoff in Amsterdam. De school werd een paar jaar geleden uitgeroepen tot beste vmbo van Nederland. 'Het was een verademing,' zegt Andrea. 'Zelfs in vergelijking met de basisschool. Er waren duidelijke regels waarover niet werd gediscussieerd. Maurits is één keer zijn boeken vergeten, toen moest hij de volgende dag om acht uur op school zijn. Daarna is het hem nooit meer overkomen. Bij de leraren op De Berkhoff zag je ook liefde voor het vak en de wil om dat over te brengen. Ik hoorde eens een leraar enthousiast vertellen over een oud-leerling die een geweldige chocoladepatissier geworden was. Het is ontroerend om te zien hoe de kinderen bezig zijn, dingen maken. En bijvoorbeeld elke dag een lunch verzorgen.'

Toch was ook voor Andrea's zoon Maurits de overstap naar aan andere school lastig. De traiteursopleiding van het ROC beviel slecht. 'Lesuitval, chaos, geen contact tussen ouders en school.'

Nu maakt hij op een particuliere vmbo-t met duizenden euro's lesgeld de school in één jaar af. Andrea: 'De leraren zijn zeer tevreden over hem. En ineens is hij ook gemotiveerd om te leren. Biologie en maatschappijleer vindt hij mateloos interessant. Hij hoopt dat hij volgende jaar naar de havo kan. En daarna misschien naar de hogere hotelschool.'

Welke leerwegen zijn er?
Het vmbo (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs) kent vier niveaus, ook wel leerwegen genoemd:
- vmbo-t /tl (theoretische leerweg) staat gelijk aan de oude mavo. Sommige vmbo-t-scholen noemen zich weer of - nog steeds - mavo.
- vmbo-g (gemengde leerweg) staat qua niveau gelijk aan vmbo-t, alleen doen de leerlingen behalve in theoretische vakken ook in één praktisch (beroepsgericht) vak examen.
- vmbo-k (kaderberoepsgerichte leerweg) is bedoeld voor leerlingen die praktisch zijn ingesteld, maar zij krijgen wat meer theorie dan op het vmbo-b.
- vmbo-b (basisberoepsgerichte leerweg) is bedoeld voor leerlingen die graag praktisch bezig zijn.

Elke leerweg duurt vier jaar: twee jaar onderbouw en twee jaar bovenbouw. De leerweg wordt in principe gekozen na de onderbouw.

Een leerling met een diploma vmbo-t of vmbo-g kan onder bepaalde voorwaarden doorstromen naar het havo.

Leerlingen met een diploma vmbo-k of vmbo-b kunnen doorstromen naar vmbo-t of gaan naar het middelbaar beroepsonderwijs (mbo).

In het vmbo-g, -k en -b kunnen leerlingen kiezen uit 4 sectoren:
1. Techniek (onder meer bouwtechniek, elektrotechniek en grafische techniek)
2. Zorg & Welzijn (onder meer uiterlijke verzorging)
3. Economie (onder meer administratie, mode en horeca)
4. Landbouw (onder meer dierverzorging).
NB: Scholen bieden lang niet altijd alle sectoren aan, soms maar één.

Havo-kansklas
De roep om meer kleine, categorale mavo's of vmbo-t's brengt steeds meer scholengemeenschappen ertoe om hun vmbo-afdeling los te maken van de rest van de school en in een apart gebouw neer te zetten. Het gevolg is dat de mogelijkheden voor leerlingen om het te proberen in een vmbo/havo-brugklas (of vmbo/havo/vwo-brugklas) zijn afgenomen. Om dat probleem te ondervangen is de 'havo-kansklas' in het leven geroepen. Daar zijn allerlei varianten van. Zo zijn er vmbo-scholen met een driejarige kansklas, waarna de leerling doorstroomt naar ofwel 4 havo (op een andere school) of het eindexamenjaar vmbo-t. Ook steeds meer scholengemeenschappen hebben een havo-kansklas, die een, twee of drie jaar duurt.

Zo kies je een goede vmbo-school
Er zijn grote verschillen tussen vmbo-scholen in omvang, opleidingsrichting en kwaliteit. Enkele tips om de beste school voor je kind te vinden:

- Elke school heeft een schoolgids, vrijwel altijd te downloaden van internet. Behalve praktische informatie staat daar van alles in over de visie van de school. Het blabla-gehalte is meestal hoog ('Bij ons staat de leerling centraal') maar je kunt er vaak toch wel uit opmaken wat de sterke kanten zijn.
- Heb je de open dagen gemist van een school die je wat lijkt? Maak dan een afspraak voor een informatief gesprekje met de directeur. Vraag naar de dingen die jij belangrijk vindt, bijvoorbeeld: wat doet de school om een goede omgang tussen de leerlingen te bevorderen?
- Een goede indicator voor de kwaliteit van de school is het rapport van de Onderwijsinspectie. Je vindt er niet alleen de droge leerresultaten, maar ook informatie over het schoolklimaat, in hoeverre de school maatwerk biedt aan individuele leerlingen en de hulp aan zorgleerlingen. www.onderwijsinspectie.nl
- Dagblad Trouw houdt elk jaar een onderzoek naar de leerprestaties van VO-scholen. Trouw baseert zich op de cijfers van de Inspectie, maar vermeldt bijvoorbeeld ook het percentage leerlingen met een hoger of lager advies, en geeft op grond van die extra gegevens een eigen, gewogen oordeel. www.trouw.nl/onderwijs (doorklikken naar Schoolprestaties)
- Versmaad ook de mening van de basisschool niet. Leerkrachten van groep 8 horen geregeld verhalen van oud-leerlingen en hun ouders. Bovendien kent de leerkracht je kind.
- Misschien wel het allerbelangrijkst: informeer bij andere ouders (en leerlingen) naar hun ervaringen met de school.

Meer lezen?
Voor wie alles wil weten over het vmbo is er het boek Vmbo in perspectief.
Zie www.vmbo.swpbook.com

De namen van Madelon en Andrea en die van hun kinderen zijn uit privacyoverwegingen gefingeerd.