ADHD. ‘Hij eruit of ik eruit!’

redactie 19 jun 2018 ADHD

‘Alles draait om Kwatta,’ zeggen Rijmert en Jacqueline Los. Kwatta is hun dertienjarige zoon Floor, bij wie adhd geconstateerd is. En dat bepaalt zo langzamerhand hun hele leven.

Niets aan de buitenkant van het lieflijke, blauw geschilderde huisje in de Kop van Noord-Holland doet vermoeden dat zich binnen af en toe zeer heftige taferelen afspelen. Rijmert (51) en Jacqueline (44) Los wonen er met hun zonen Marijn (16) Floor (13) en Justin (9). Bij Floor werd op negenjarige leeftijd adhd vastgesteld. Marijn wordt momenteel onderzocht op add.

Diagnose adhd

‘Floor goed begeleiden is onze levenstaak,’ aldus Rijmert en Jacqueline. Al vanaf zijn geboorte was Floor een totaal ander kind dan zijn broer Marijn. Dag en nacht hield hij zijn ouders bezig. ‘Niet slapen, niet eten en niet schijten. Dat waren platgezegd zijn problemen,’ zegt Rijmert, die vanwege een auto-ongeluk vanaf zijn vierentwintigste in de WAO zit en nu als huisman de kinderen verzorgt. ‘De eerste tijd heb ik Floor aan mijn lijf gekoesterd om hem maar rustig te houden. Zelfs koken deed ik met hem in mijn armen!’ Doordat Floor zo veel huilde, kreeg hij bovenmatig veel aandacht en liefde. En gaven ze die niet spontaan, dan dwong hij het wel af. ‘Hij claimde ons volledig.’ Een paar jaar modderden ze voort. Op zijn zesde hadden ze op school wel eens voorzichtig geopperd dat hun zoon wellicht adhd had, maar dat werd afgedaan als overdreven ouderlijke bezorgdheid. ‘Niet elk druk kind heeft gelijk adhd!’ schamperde de leerkracht. Het was de eerste keer in een lange reeks dat ze niet serieus genomen werden, weten ze nu achteraf.

In 1999 barstte de bom. Rijmert herinnert zich uit die periode nog een scène dat hij Floor onder zijn arm mee moest sleuren naar school en zijn strot schor moest schreeuwen om hem te laten luisteren. En nog lukte het niet. ‘In die tijd sloeg ik ’m in slaap. Dan ging hij heel hard huilen. Daar werd hij zo moe van dat-ie uiteindelijk in slaap viel. Het was de enige manier om hem in slaap te krijgen. Zelf kon hij de dag niet afsluiten. Maar ik schaamde me kapot.’ De spanningen liepen zo hoog op dat Jacqueline op een dag gefrustreerd uitriep: ‘Hij eruit of ik!’ Gelukkig nam de huisarts hen wel serieus en werden ze doorgestuurd naar een kinderpsychiatrisch centrum waar uiteindelijk de diagnose adhd werd gesteld.

Broer ook adhd?

‘Die diagnose voelde als een erkenning, een bevestiging van wat wij toch al dachten. Er kwam een soort rust over mij. Eindelijk had het beestje een naam gekregen en konden we aan de slag,’ zegt Jacqueline. Vooral de wetenschap dat Floor afhankelijk was van hun inzet als ouders, gaf haar ‘een enorme stoot energie.’ Therapieën volgden, zowel voor Floor als voor zijn ouders, en vanaf groep 8 slikt Floor ook medicijnen. De effecten waren direct duidelijk. Zo gingen zijn schoolresultaten met sprongen vooruit. Rijmert: ‘Opeens maakte hij een toets op havo-niveau terwijl hij daarvoor met moeite vmbo scoorde. Het bezorgde me tranen in mijn ogen.’ Vanwege de heilzame werking van de medicatie op Floor raadden ze hun oudste zoon Marijn aan ook eens een Ritalinnetje te nemen. Marijn is niet hyperactief, maar wel onrustig en hij klaagt over ‘de chaos in zijn hoofd.’ Zijn problemen komen vooral op school tot uiting. Tot aan groep 8 was er nog geen vuiltje aan de lucht. Maar toen op de middelbare school een groter beroep werd gedaan op zijn zelfstandigheid, organisatievermogen en inzicht, gingen zijn schoolresultaten steeds meer lijden onder zijn (toenemende) onrust en gebrek aan concentratie. Met het pilletje voelde Marijn zich ineens stukken rustiger. En bij zijn ouders ging een lampje branden: zou hij misschien ook…? Momenteel wachten ze op de uitslag van het onderzoek.

Erfelijk?

‘Het zit in ons beider genen,’ antwoordt Rijmert op de vraag naar de oorzaak van de ad(h)d van hun zonen. ‘Ik ben juist heel gedisciplineerd. Ze hebben het niet van mij,’ werpt zijn vrouw tegen. ‘Jij ziet het als een aanval. Maar ik herken die heftigheid ook in jou. En ik zie Floor ook als een afspiegeling van mezelf. Ik werd vroeger “Snelle Pietje” genoemd. Ook ik had moeite om me te concentreren en was altijd weg. Die onrust heb ik nog steeds.’

Misschien spelen zwangerschaps- en de bevallingsperikelen ook een rol. ‘Floor was een krielkipje, te eng om aan te pakken,’ legt Rijmert uit. ‘Hij woog nog geen vijf pond. De bevalling verliep pijlsnel. Ik heb hem zelf moeten halen. Floor is letterlijk op de “floor” geboren. “Trekken,” riep Jacqueline en toen was-ie eruit. Misschien is het feit dat hij niet rustig afscheid van de baarmoeder kon nemen, niet goed voor hem geweest.’ Ach, echt weten doen ze het niet.

Broedertwist

Ondanks therapie en medicijnen loopt het allemaal nog niet van een leien dakje. De school waar Floor nu in de vmbo-t/ havo-brugklas zit, heeft onlangs aan de bel getrokken omdat hij een leerachterstand heeft. Er is een handelingsplan opgesteld. Jacqueline en Rijmert hopen maar dat hij op zijn school kan blijven. Met geld uit een speciaal (overheids)potje krijgt hij nu één op één huiswerkbegeleiding van een oud-wiskundeleraar (‘Ik heb het een week zelf gedaan en dat werd één grote ramp’). Dat lijkt te werken. Toch vragen ze zich af of ze Floor wel zo moeten opzwepen om het hoogste te bereiken. Is hij niet beter af op een lager niveau waar zijn positieve eigenschappen eerder naar boven zouden kunnen komen? Hij is immers ‘heel goed met z’n handen’.

Floors adhd-gedrag gaat ook zijn broers niet in de koude kleren zitten. ‘Hij is zó indringend. Marijn en Justin ergeren zich soms mateloos aan zijn verstorende gedrag en klagen dat alles altijd in het teken staat van Floor. Wij proberen ze dan duidelijk te maken dat niemand hiervoor gekozen heeft en dat we het met z’n vijven moeten doen.’ Maar echt lekker gaat het niet tussen de broers. ‘We kunnen ze nog geen vijf minuten alleen laten met z’n drieën.’ Floors jaloezie op met name Marijn leidt nogal eens tot uitbarstingen. Bijvoorbeeld toen Marijn even voorin mocht zitten in de auto en Floor uit woede dat hij dat niet mocht, het hele dashboardkastje eruit trapte. En Justin moet uitkijken dat zijn broer zijn vriendjes niet inpikt als die thuis komen spelen.

Gelukkig is er ook een andere kant. ‘Floor is heel sociaal, innemend en spontaan. Hij maakt met iedereen een praatje en komt daardoor soms in hele leuke situaties, waarvan zijn broers ook profiteren. Zo mocht hij als driejarige tussen de benen van de chauffeur meerijden op de safaribus in de Beekse Bergen. Daarna mocht Marijn natuurlijk ook.’

Nooit meer weg

Op zijn ouders heeft Floors adhd misschien nog wel de meeste impact. Beiden zijn al eens flink ingestort. Jacqueline (die vier dagen per week werkt) kreeg zeven jaar geleden een gigantische burn-out; haar man klapte vijf jaar geleden psychisch in elkaar en moest zelfs tijdelijk worden opgenomen. Wat zwaar op hen drukt, is dat ze er nooit eens kunnen uitbreken. Niet alleen en niet samen. ‘Ons laatste gezamenlijke midweekje liep op een fiasco uit. Nu is er niemand meer die de kinderen op kan vangen.’ Muurvast zitten ze. Vooral Jacqueline durft haar gezin niet alleen te laten. Niet ten onrechte. Toen ze laatst terugkwam van een vakantie met een vriendin trof ze thuis een volstrekt doorgedraaide Rijmert aan. ‘Ik trok het niet in mijn eentje. Ik denk dat ik Jacqueline toen wel te veel geclaimd heb. Misschien zou het nu wel gaan.’ Maar voor Jacqueline hoeft het niet meer zo. Bovendien zijn ze zo langzamerhand in een sociaal isolement terechtgekomen. Vrienden, familie en kennissen zien ze bijna niet meer. ‘Die zien je liever gaan dan komen,’ vatten ze hun ervaringen uit het verleden samen.

Rijmert kan zich heel goed voorstellen dat huwelijken in dit soort situaties kapot gaan. ‘Je relatie wordt behoorlijk op de proef gesteld, in ieder geval bij ons.’ ‘We roepen vaak tegen elkaar wie er weg zal gaan. We staan voortdurend onder hoogspanning,’ voegt Jacqueline daaraan toe. ‘Jacqueline en Floor zijn allebei zo heftig,’ vertelt Rijmert zijn kant van het verhaal. ‘Ze geven beiden geen krimp. Uit zelfbehoud ontvlucht ik soms het huis.’ Zijn vrouw gaat eerder de strijd aan dan hij. ‘Ik heb er nu al jaren energie in gestoken. Ik kan het geestelijk niet meer opbrengen,’ verklaart Rijmert. Jacqueline daarentegen klinkt strijdbaar als ze zegt dat in huize Los de kinderen nooit de baas zullen zijn, alle gilpartijen, scheldkannonades en stukgeslagen deuren ten spijt. ‘We zijn wel soepeler met Floor dan met de anderen, maar ook voor hem gelden strakke regels.’ Overigens leidt Floors puberteit (nog) niet tot grote gedragsveranderingen. Wel is hij – ook mét medicijnen – nu vaker dwars en opstandig dan vroeger. ‘Dan weet ik: dit is niet je adhd, dit is gewoon pubergedrag; ik herken dat van Marijn. En dat accepteer ik niet,’ zegt Jacqueline.

De medicatie vormt een ander strijdpunt tussen beide echtelieden. Rijmert heeft dat een tijd tegengehouden: ’Ik heb zelf bakken slaappillen geslikt en weet wat medicijnen met je kunnen doen.’ Hij gaf zijn verzet op nadat Floor tijdens een zomervakantie op Texel de hele camping bij elkaar had geschreeuwd: ‘Er was toen geen weg meer terug.’ Toch staat die medicatie hem nog altijd tegen. Af en toe geeft hij Floor daarom stiekem geen pilletje: ‘Dan wil ik hem wel weer eens in zijn ware gedaante zien.’ Jacqueline denkt daar heel anders over: ‘Ik kan hem ’s ochtends die pil wel zijn mond in kíjken! Rijmert verwijt mij dat ik me er makkelijk vanaf maak. Maar het is echt geen eigenbelang. Met medicijnen hoeven we Floor minder vaak te corrigeren, zitten we niet zo op z’n nek en is de sfeer veel prettiger.’

Tips

Voor ouders met een kind met adhd heeft Jacqueline Los vier belangrijke tips:

  1. Zoek lotgenoten, bijvoorbeeld door lid te worden van oudervereniging Balans. ‘Ik gris het blad Balans uit zijn wikkel. Die herkenning doet me zo goed!’
  2. Ga ervoor. ‘De begeleiding van een adhd-kind kost je veel energie, maar levert je ook veel op. Je kind is afhankelijk van jouw inzet.’
  3. Blijf vechten, blijf erbovenop zitten, blijf controleren, ook als hij gaat puberen. ‘Je moet hem dan ook loslaten. De balans daartussen is bij een adhd-kind nog moeilijker dan bij een gewone tiener.’
  4. Zorg goed voor de eigen gezondheid.

En ouders die geen adhd-kind hebben, zou ze willen smeken niet al te snel met hun oordeel klaar te staan. Hoe vaak ze geen kwetsende opmerkingen of reacties hebben moeten incasseren! Variërend van die vriend die Floor bestempelde als een ‘psychiatrisch geval’ of de lerares die ze toeriep dat er nu toch echt iets moest gebeuren tot de opa die Floor vanachter zijn rollater een klap in zijn gezicht gaf. ‘Die mensen moesten eens weten hoe wij er dagelijks mee bezig zijn! Probeer door het gedrag heen te kijken. Want dan zie je ook de positieve kanten van zo’n adhd-lastpak.’

Reageer op artikel:
ADHD. ‘Hij eruit of ik eruit!’
Sluiten