Allergieën: wat doe je eraan?

redactie 21 jun 2018 Allergie

Het krijgen van allergieën, zou komen omdat we te hygienisch zijn tegenwoordig. Ligt het echt zo simpel? Nee. Borstvoeding, koken op gas, overgewicht: het heeft er allemaal mee te maken. En welke allergieën zijn er allemaal?

Door een grote groep kinderen gedurende langere tijd te volgen, stuitte epidemioloog Marjan Kerkhof op interessante nieuwe factoren die invloed kunnen hebben op allergie. Na meting van de hoeveelheid antistoffen in het bloed – die vrijkomen bij een allergische reactie – ontdekte ze bijvoorbeeld dat mensen die op gas koken vaker last hebben van luchtwegproblemen dan degenen die elektrisch koken. Ook stelde ze vast dat kinderen die geboren worden in een huishouden waarin tijdens de zwangerschap een huisdier aanwezig was, bij de geboorte meer antistoffen in het bloed hebben. Kerkhof: ‘We weten alleen niet of dat effect op langere termijn ook blijft. Misschien is het iets wat alleen vlak na de geboorte opgaat. Ik zou dus niemand adviseren om om die reden een kat in huis te halen.’ Een geboortegewicht van boven de vier kilo blijkt tot een verhoogd risico op eczeem op eenjarige leeftijd te leiden, terwijl het geven van borstvoeding juist weer tegen eczeem beschermt.

Kerkhof promoveerde onlangs op het onderwerp ‘Kinderen en Allergie’. Het is een hot item, want het aantal allergiepatiënten neemt opvallend toe. Gesproken wordt dan ook van een epidemie. Dat wil zeggen: in westerse landen. Hoe dat komt, is onduidelijk. Een vrij nieuw idee is dat kinderen misschien te veel worden ingeënt. Terwijl het doorstaan van een bepaalde ziekte vervolgens bescherming kan bieden tegen andere ziektes. Inentingen tegen kinkhoest behoren bijvoorbeeld tot het standaardpakket, terwijl een kind dat kinkhoest heeft gehad, daarna tegen astma beschermd is.

Te veel hygiëne

Het belangrijkste idee over de toename van allergieën is echter de hygiënehypothese. Kort samengevat: we leven te schoon en bouwen daardoor geen weerstand op.

Dat kan deels een verklaring zijn; huisdieren nemen vuil mee, daar raak je aan gewend en daardoor bouw je afweer op tegen allergie. Zo blijken kinderen met broers en zusjes ook minder te kampen met allergieën. Sterker nog, Amerikaans onderzoek wees uit dat oudste kinderen vaker last hebben van allergieën, omdat zij in een schonere omgeving zijn grootgebracht dan hun jongere broers en zusjes. Die jongste gezinsleden groeiden immers op in het door het oudste kind meegebrachte vuil.

Toch kan een teveel aan hygiëne niet de enige verklaring zijn. Kerkhof: ‘Uit mijn onderzoek bleek namelijk dat blootstelling aan micro-organismen, bijvoorbeeld in een kinderdagverblijf, ook schadelijk kan zijn. Als baby’s van drie maanden eczeem hebben, en ze gaan in hun eerste levensjaar naar een kinderdagverblijf, dan gaat die eczeem veel minder vaak over dan bij kinderen die niet naar het kinderdagverblijf gaan.’

Vooral in welvarende landen

Wellicht is ook de luchtvervuiling medeverantwoordelijk. Recent onderzoek toonde aan dat kinderen in Maastricht vaker last hebben van astma; door de combinatie van snelwegen en heuvels in de omgeving blijft veel vieze lucht hangen. Kerkhof weerlegt echter deze conclusie: ‘In Oost-Duitsland was vóór de val van de muur veel meer luchtvervuiling, maar er kwamen minder allergieën voor. De toename daarvan heeft echt iets met welvaart te maken. Het gekke is ook dat allergieën vooral veel voorkomen in Engelstalige, welvarende landen, zoals Engeland en Australië. Het is dus zaak om uit te zoeken waardoor dat komt.’ Zelf heeft Kerkhof vermoedens ‘in de richting van voeding.’ Het feit dat kinderen met overgewicht ook vaker aan astma blijken te leiden, zou dat vermoeden ondersteunen. Maar waarom? ‘Vooralsnog is het een raadsel.’

Allergie; Niet te genezen, wel te verminderen

In de afgelopen twee decennia is het aantal allergiepatiënten in Ne­derland verdubbeld. Eén op de drie kinderen kampt met een vorm van allergie. Ook krijgen steeds meer volwassenen op latere leeftijd last van allergische reacties.

De behandelingen hiervan verschillen sterk per type. Bij mildere vormen geldt meestal dat eerst de veroorzakers van de reactie weggehaald worden: kat de deur uit, zeil op de vloer. Als dat niet helpt, komen er medicijnen aan te pas, zoals ontstekingsremmers, zalven en inhalators.

Werkt dat ook niet, dan kan er eventueel gevaccineerd worden, maar deze behandeling staat nog in de kinderschoenen. Vaccineren is bovendien nogal heftig: de prikken moeten eerst dagelijks gegeven worden, daarna elke week en dan maandelijks. Vaccineren tegen een allergie kan overigens pas na het zesde levensjaar. De totale behandeling duurt drie tot vijf jaar.

Er zijn veel aandoeningen die allergisch van karakter zijn. Hieronder een overzicht van de meest voorkomende types.

Hooikoorts

Een door pollen veroorzaakte neusontsteking, typerend voor een bepaald seizoen en afhankelijk van de bloeiperiode van de bepaalde allergene planten.

Cijfers
Er zijn geen harde cijfers bekend over het aantal hooikoortspatiënten in Nederland.

Symptomen
Niesbuien, hevige neusontsteking, een jeukende en verstopte neus, tranende ogen.

Wat is eraan te doen?
Met behulp van de pollenkalender is te zien wanneer voorzorgsmaatregelen genomen moeten worden. Houd in pollenperiodes de ramen (ook 's nachts) dicht. Bij de apotheek zijn midde­len zonder recept verkrijgbaar. Zwaardere medicatie gaat op doktersrecept. Voor mensen met zeer ernstige hooikoorts kan hyposensibilisatie worden toegepast: iemand wordt dan jarenlang geïnjecteerd met pollen, om zo een soort immuniteit te kweken.

Astma

Cijfers
In Nederland lijden ongeveer 427.000 mensen aan astma. Zo'n 7 procent van de Nederlandse kinderen tussen 8 en de 12 jaar heeft hiermee te kampen. In 1972 was dat percentage nog maar 1 procent. De ziekte komt meer voor bij jongens dan bij meisjes. Volwassenen kunnen aan astma sterven: in 2001 overleden hier 90 mensen in Nederland aan. Maar onder de 45 jaar is die kans vrijwel uitgesloten. Uit onderzoek blijkt dat bij kinderen met een Nederlandse moeder astma vaker voorkomt dan bij degenen wiens moeder Turks, Marokkaans of Surinaams is. Ook kinderen uit een lagere sociaal-economische klasse hebben meer kans op astma, waarschijnlijk vanwege een vochtiger en kleinere behuizing.

Symptomen
Piepend ademen, hoesten en kortademigheid. Deze ontstaan na inspanning of bij het in aan-raking komen met allergenen zoals stof, katten of vochtig weer.

Wat is eraan te doen?
Zorg dat er zo min mogelijk blootstelling aan allergenen is. Rook bijvoorbeeld niet in huis, (mee)roken verergert namelijk astma. Via de huisarts zijn verschillende inhalers verkrijgbaar met daarin ontstekingsremmers, middelen om allergische reacties te voorkomen of luchtwegverwijders. Fysiotherapie kan soms verlichting bieden aan een patiëntje dat moeite heeft om (al het) slijm op te hoesten. Het testen van de longfunctie heeft pas vanaf een jaar of 6 zin, omdat jongere kinderen de blaasopdrachtjes nog niet goed begrijpen.

Meer informatie: www.astmafonds.nl

Huisstofmijtallergie huisdierallergie

Door de te goede isolatie van onze woningen kan vochtige lucht niet meer verdampen. In die vochtige lucht gedijt de huismijt. Verwant aan deze soort allergie is huisdierallergie.

Cijfers
Het is niet bekend hoeveel kinderen huisstofmijt- of huisdierallergie hebben.

Symptomen
Niezen, benauwdheid, tranende ogen.

Wat is eraan te doen?
Voor huisdierallergie luidt het harde en duidelijke advies: zoek een ander adres voor het huisdier.

De huisstofmijt is minder makkelijk weg te krijgen. Het is een minuscuul, onzichtbaar diertje dat in alle textiele voorwerpen in huis leeft, zo­als matrassen. Het is daarom zaak het huis extra goed schoon te houden. Gebruik hierbij een stofzuiger met een Hepa-filter, zodat kleine stofdeeltjes niet weer terug de ruimte in worden geblazen. De luchtvochtigheid in huis moet idealiter 50 procent zijn. Regelmatig luchten is daarom belangrijk. Er zijn speciale anti-allergie-matrashoezen te koop, maar deze zouden weinig tot geen effect te hebben, volgens een recent onderzoek aan de Universiteit Utrecht. Producenten van deze matrassen zijn het overigens niet eens met deze uitkomst.

Voedselallergie en coeliakie

Cijfers
Gek genoeg zijn er ook geen cijfers bekend over het aantal mensen dat een voedselallergie heeft. Wel staat vast dat bepaalde voedingsmiddelen vaak allergische reacties oproepen. Dit zijn: koemelk (bij overgevoeligheid voor het eiwit in melk is er een koemelkeiwitallergie, bij overgevoeligheid voor melksuiker spreken we van lactose-intolerantie), kippenei, vis, schaal- en schelpdieren, noten, pinda's, soja, tarwe en sesamzaad.

Coeliakie is eigenlijk geen allergie, maar een overgevoeligheid voor gluten, een eiwit dat in tarwe zit. Er wordt geschat dat er in Nederland 80.000 coeliakie-patiënten zijn, waarvan er slechts 8000 zijn gediagnostiseerd. Het komt geregeld voor dat mensen pas op hun zestigste horen dat ze al hun hele leven maagklachten hebben omdat ze geen gluten kunnen verdragen. Dit komt doordat artsen nogal eens de diagnose coeliakie niet stellen.

Symptomen
Huid: jeuk, uitslag, eczeem, galbulten, oedeem (ophoping van vocht in bijvoorbeeld oogleden, mond, lippen of keel)
Luchtwegen: astma, (astmatische) bronchitis, slijmvorming of chronische verkoudheid
Maag/darm: buikpijn, kolieken, diarree, obstipatie, krampen, misselijkheid, braken
Overig: migraine, gedragsklachten, groeivertraging

Wat is eraan te doen?
Het is handig om een voedseldagboek bij te houden: noteer wat een kind eet, zodat uitgezocht kan worden waar het allergisch op reageert.

Wat betreft coeliakie: recent onderzoek door het Leids Universitair Medisch Centrum toont aan dat glutenallergie mogelijk te voorkomen is, door kinderen die hiervoor aanleg hebben geleidelijk aan steeds meer gluten te geven. Als kinderen met aanleg voor coeliakie in één keer veel gluten eten, volgt een allergische reactie. Bij een langzaam toenemende dosering blijft deze uit.

Albert Heijn verkoopt sinds kort ook glutenvrij brood. Dat kost € 2,99. Bovendien wordt sinds enige tijd een glutenvrij graan verbouwd, tef geheten. Brood dat van dit graan wordt ge­maakt, levert geen allergische reacties op.

Meer informatie: www.voedingscentrum.nl, www.voedselallergie.nl, www.allergymatters.nl en www.voedsel.net

Eczeem

Cijfers
Ongeveer 20 procent van de wereldbevolking heeft wel eens eczeem. In Nederland zijn er 400.000 mensen met de ziekte en heeft 7,2 procent van de kinderen tot 12 jaar er last van. Het is daarmee de meest voorkomende kinderziekte na astma. Gelukkig groeit ruim 70 procent eroverheen voor het elfde jaar.

Eczeem is gedeeltelijk erfelijk bepaald: als beide ouders eczeem, astma of allergieën hebben, dan is de kans dat het kind eczeem krijgt groter dan 50 procent. Heeft slechts één van de ou­ders klachten, dan is de kans 25 procent.

Symptomen
Erge jeuk, rode huid, soms natte blaasjes. Een van de hardnekkigste misverstanden is dat eczeem besmettelijk zou zijn.

Wat is eraan te doen?
De huisarts kan hormoonzalven voorschrijven. Inmiddels zijn er twee nieuwe hormoonvrije zalven op de markt: Protopic en Elidel. Verder moeten kinderen met eczeem zich niet te vaak wassen, zeker niet met zeep. Vet de huid in om hem soepel te houden. Vermijd warmte, zeep, wol, parfum, chemicaliën en rokerige ruimtes. Probeer een kind met eczeem zoveel mogelijk af te leiden, om te veel gekrab te voorkomen. Leer het aan om te wrijven in plaats van te krabben. Een goede (nacht)rust is ook belangrijk.

Veel patiënten hebben baat bij Chinese 'kruidenzalven', maar hiermee moet worden uitgekeken. Vaak zitten deze zalven vol met hor­­monen, zonder dat het op de tube vermeld staat.

Meer informatie: www.kindereczeem.nl en www.vmce.nl

 

Reageer op artikel:
Allergieën: wat doe je eraan?
Sluiten