Drugs & drank: verbieden helpt niet, grenzen stellen wel

redactie 19 jun 2018 Alcoholgebruik

Praten over drank en drugs, daar moet je al vroeg mee beginnen, weet publiciste Roos Wouters. Maar in hoeverre kun je het domweg verbieden? ‘Het belangrijkste is dat je je kind het zelfvertrouwen meegeeft om in een moeilijke situatie een verstandige beslissing te kunnen nemen.’

'O fuck, nu zit de politie achter me aan, snel mijn drugs weggooien.' Het duurt even voordat ik doorheb dat het Sam is die tegen zijn Nintendo DS praat. Joost wendt zijn blik schuldbewust af en sist: 'Lekker bezig, Sam!' Ik trek vragend mijn wenkbrauw op. 'Ja, ik heb hem dat spelletje gegeven waar de kranten vol van staan. Het zou kinderen tot geweld aanzetten… Alsof je kinderen het verschil tussen spel en werkelijkheid niet kunt leren!' Sams ogen zijn strak op de vloer gericht, nieuwsgierig hoe zijn vader zich hieruit gaat redden.

Verwonderd vraag ik waar het spel over gaat. Sam steekt opgewonden van wal. 'Ik steel en verkoop auto's en drugs. Met dat geld koop ik meer drugs en huizen.' 'En,' vraag ik door, 'hoe voelt het om een rovende drugsdealer te zijn?' 'Het is super spannend! Ik verdien vet veel geld,' antwoordt Sam blij. 'Dus een carrière in de onderwereld is wel wat voor je,' zeg ik honend.' 'Echt niet!' reageert hij resoluut. 'Hoe meer huizen en geld ik heb, hoe meer ik op mijn hoede moet zijn voor de politie en andere criminelen. A-relaxed man, zo wil ik echt niet leven.' Ik glimlach tevreden.

Goed gesprek

Tot mijn grote verbazing leidt het spel ook daarna nog tot interessante gespreksstof. Zo wil Sam weten wat de uitwerking van coke en XTC is. Ik vertel hem dat ik zelf weinig ervaring met drugs heb, maar dat ik vroeger wel veel vrienden had die het gebruikten.

'Zo weet ik dat ze coke namen om zich zelfverzekerder te voelen, al kwam dat niet zo op mij over. Ik vond ze er vooral heel egoïstisch en achterdochtig van worden. XTC namen ze om zich vrolijk te voelen en nachtenlang te dansen. Dan vonden ze alles en iedereen plotseling overdreven lief en gezellig en dat bleven ze tot vervelens toe herhalen, met zo'n domme glimlach rond hun mond en kaken die niet stopten met knarsen. Overdag waren het ongelukkige dweilen.'

Sam kijkt me verbaasd aan. 'Waarom gebruikten ze die drugs dan?' Ik haal mijn schouders op. 'Ach Sam, het begint vaak omdat ze het spannend vinden en erbij willen horen. Zo ben ik er ook ingestonken. Ik zat in de brugklas en dacht dat het stoer was om te blowen. Telkens als er een jointje rondging, wilde ik ook een trekje nemen. Maar omdat ik zeker wist dat ze me zouden uitlachen als ik ging hoesten, oefenden mijn vriendinnetje en ik eerst met sigaretten. In het begin vonden we die heel vies maar later raakten we eraan gewend of, beter gezegd: verslaafd. En dat ben ik tot mijn grote spijt nog jaren gebleven. Blowen vond ik niks. Daar werd ik alleen duf en angstig van, maar dat gold niet voor mijn vriendinnetje. Ze heeft jaren geblowd en misschien doet ze het nog.'

'De vriendschap ging voorbij,' vervolg ik. 'Telkens als we iets leuks wilden doen, draaide ze eerst een joint en had daarna geen zin meer. Ze lag liever duf op de bank en ik begreep niet wat daar nou leuk aan was. Toch heb ik veel vrienden, vooral jongens, zo jaren van hun leven zien vergooien. Er wordt vaak luchtig over blowen gedaan maar ik denk dat het de gevaarlijkste drug van allemaal is.'

'Ik ga nooit blowen of drugs gebruiken,' reageert Sam stellig. Ik knik instemmend. 'Toch wil ik dat je weet dat je me, hoe stom ik het ook vind, altijd om raad kunt vragen als jij of je vrienden het toch doen.' Sam kijkt mij niet begrijpend aan. 'Dus je verbiedt het me niet?' Ik stamel. 'Soms doe je domme dingen als kind, dingen die je spannend vindt omdat het van je ouders niet mag. Hoe graag ik het je ook zou verbieden, ik weet dat het weinig zin heeft. Daarom vind ik het belangrijker dat je weet dat ik er altijd voor je zal zijn, al doe je nog zo dom.' Sam blijft me verward aankijken en dus vertel ik verder. 'Ik had een vriend die stiekem blowde. Toen hij op een dag heel erg in de war raakte terwijl zijn ouders op vakantie waren, durfde hij ze niet om hulp te vragen omdat hij vermoedde dat het door het blowen kwam. Mijn vriend bleek in een psychose te zijn geraakt en werd nooit meer helemaal de oude. Ik zou mezelf vervloeken als jij of je zusje op zo'n moment niet bij mij durft aan te kloppen.'

Niet ver van je bed

Ik zie dat het Sam boven zijn pet gaat en toch weet ik dat het minder ver van zijn bed is dan hij nu denkt. Zijn beste vriendje heeft pdd-nos, wat zich bij hem uit in een levendige fantasie, angsten en een obsessieve interesse in van alles en nog wat. Op dit moment is dat blowen. Hij is 10 en heeft zijn spreekbeurt over wiet gehouden. Al denk ik niet dat hij nu direct aan het blowen slaat, toch heeft de behandelend arts zijn moeder wel al dringend gewezen op de gevaren ervan.

Ik zou Sam dan ook het liefst vertellen dat hij zijn vriend daar echt voor moet behoeden, maar tegelijkertijd wil ik hem niet opzadelen met die verantwoordelijkheid. In stilte vraag ik me af hoe ik hiermee om moet gaan. Hadden ze een dergelijke situatie niet in dat GTA- spelletje kunnen verwerken?!

Op tijd bespreken

Marcel Seuninga is preventie functionaris bij Verslavingszorg Noord Nederland en vader van pubers, dus hij lijkt me de aangewezen persoon om advies aan te vragen. Als ik mijn dilemma aan hem heb voorgelegd, regeert hij zoals het een echte Noord-Hollander betaamt: droogjes. 'Het effect van verbieden is leeftijdsgebonden. Bij een kind in de leeftijd van Sam kan dat nog wel. Het werkt vooral averechts als hij bijvoorbeeld in de brugklas zit, op schoolreisje gaat en je vermoedt dat er drank en drugs meegaan. Dan maakt verbieden het er alleen maar aantrekkelijker op. Wel kun je duidelijke grenzen stellen. Vaak denken ouders dat als ze geen zicht meer op kinderen hebben, ze ook geen grip meer hebben, maar dat is niet waar. Al vinden ze je nog zo stom en kun je niets meer goed doen, toch houden ze je waarschuwingen in hun achterhoofd. Maar goed, in dat stadium bevindt Sam zich nog niet, hè?' 'Nog niet,' verzucht ik. 'Dan is het goed dat jullie er toch al over praten,' antwoordt Marcel geruststellend. 'Het is belangrijk dat kinderen het er thuis open en luchtig over kunnen hebben, júist voordat het actueel wordt. Als er te krampachtig negatief of ontkennend over drugs en drank wordt gedaan, dan heb je kans dat kinderen stiekem worden. Al kunnen ze hun daden misschien nog niet overzien, kinderen zijn niet gek. Ze begrijpen heus wel dat er ook iets aantrekkelijks aan drank en drugs moet zijn, anders zou niemand het gebruiken. Praat daarom op een volwassen manier met ze over de risico's.' Ik knik driftig. Tot zover doe ik het niet slecht.

'Maar in hoeverre moet ik hem vertellen over de gevaren voor zijn vriendje?' Marcel Seuninga zucht. 'Ja, dat is een moeilijk geval. Kinderen met pdd-nos hebben nog meer behoefte aan duidelijke grenzen. Een collega van mij heeft zelf pubers met pdd-nos en zij heeft er bewust voor gekozen om haar kinderen nadrukkelijk te wijzen op de gevaren en het ze daarom te verbieden. Maar ja, dat is aan de moeder van dat vriendje.' Ik hoor de hersenen van Marcel haast kraken. 'Het is de kunst om hem te waarschuwen, zonder hem verantwoordelijk te maken. Daarom zou ik het er wel met hem over hebben. Weet hij dat zijn vriend pdd-nos heeft?' 'Ja,' zeg ik. 'Sam weet dat zijn vriendje anders is, dat hij af en toe in een groef kan blijven hangen, zoals wij dat noemen.' 'Mooi, dan kun je hem dus ook vertellen dat je begrijpt dat hij en zijn vriend geïnteresseerd zijn in drugs, maar dat het voor zijn vriend extra slecht is.' Hij denkt na. 'Weet je, angst is altijd een slechte raadgever. Het belangrijkste is dat je je kinderen het zelfvertrouwen meegeeft om in een moeilijke situatie een verstandige beslissing te kunnen nemen. Maar dan moeten ze wel weten wat verstandig is. Praat er daarom eerlijk en open over me ze.'

Niet lang daarna vertelt Sam met een mengeling van ver- en bewondering over de spreekbeurt van zijn vriend.

'D. heeft het alleen nog over wiet.' Ik adem diep in. Daar gaan we dan. 'Weet je nog Sam, dat ik je vertelde over mijn vriend die in een psychose raakte toen zijn ouders op vakantie waren?' Sam knikt. 'Die jongen had hetzelfde als D. Ook hij was erg gevoelig voor prikkels en vond het fijn om die wat te dempen door te blowen. Hij dacht dat hij er beter van werd, maar het werkte uiteindelijk averechts. Blowen is geen grapje, het heeft serieuze gevolgen. Dat maakt het spannend maar ook heel onverstandig. Snap je dat?' Sam kijkt me veel te wijs aan en ik zie dat hij precies weet waar ik het over heb. Nu maar hopen dat hij het onthoudt.

Reageer op artikel:
Drugs & drank: verbieden helpt niet, grenzen stellen wel
Sluiten