Een etiketje hélpt ook

redactie 19 jun 2018 ADHD

ADD, ADHD, dyslexie; er is bijna geen klas in Nederland zonder ‘probleem’-kinderen. We plakken veel te makkelijk labels, hoor je vaak zeggen. Vroeger was dit toch ook niet zo? Die discussie mag best wat genuanceerder, vindt Maria Leurs, moeder van een kind met ADD.

Natuurlijk schrokken wij, toen de school van onze zoon Jimmy een gesprek met ons aanvroeg omdat zijn kerstrapport in groep 3 desastreus was. Het ging inderdaad niet helemaal naar wens, maar voor ons gevoel was hij nog maar net begonnen. Volgens de school was er echter meer aan de hand. Tijdens de les kon Jimmy zich totaal niet concentreren. De juf schatte dat hij misschien eenvijfde van de stof meekreeg, de rest ging langs hem heen. De intern begeleider raadde ons aan hem te laten testen. Driekwart jaar later rolde de diagnose ADD eruit. Met zijn intelligentie was niets mis, maar er was een duidelijk aandachtsprobleem. Vooral voor Jimmy was dit een opluchting. Omdat hij een jaar langer gekleuterd had, was hij de oudste van de klas, maar ook de traagste. Werkjes kreeg hij nooit af, toetsen gingen slecht. Hij begon zich er ellendig onder te voelen. Nu was er eindelijk een verklaring voor.

Labels

Toen ik nog geen moeder was van een kind met ADD, vond ik het behoorlijk idioot dat er in Nederland bijna geen klas is zonder kind met een label. Ik begrijp het kritische geluid van nu daarom ook heel goed: het kán niet dat er zoveel kinderen zijn met een psychiatrische aandoening. Ook vroeger waren er leerlingen die wat drukker waren of niet goed mee konden komen. Werd daar moeilijk over gedaan? Natuurlijk niet. Ouders moeten niet denken dat alles maakbaar is en zullen soms moeten accepteren dat hun kleine prins of prinses niet de allerbeste van de klas is.

De media hebben dit geluid opgepikt en zijn ermee aan de haal gegaan. Ik heb het gevoel dat er op televisie en in bladen en kranten steeds vaker het beeld wordt geschetst van een maatschappij vol overbezorgde ouders die hun kind koste wat kost in het juiste model willen kneden uit angst dat het buiten de boot valt. En daarbij een overheid die met zijn Cito-toetsen is doorgeslagen en een leger hulpverleners die zich handenwringend staan te verdringen om her en der labels op te plakken. En voor de juf of meester is het natuurlijk een stuk eenvoudiger wanneer een kind een label heeft. Dankzij de medicatie die er daardoor aangeboden wordt, hoeft er dan wat minder aandacht naar dat drukke of juist dromerige kind. Het is al zwaar genoeg om voor een klas te staan van bijna dertig kinderen. En zo ontstaat het beeld dat bijna alle labels onzin en onterecht zijn.

Nuance

Tijd voor wat nuance, vind ik als moeder van een kind met een label. Inderdaad, vroeger waren er ook kinderen die niet mee konden komen. Zij gingen naar een speciale school of hadden een ellendige tijd op de reguliere school omdat ze als dom of traag door het leven gingen. Die kinderen, met een niet-ontdekte aandoening bij wie de intelligentie wel aanwezig was, kwamen er pas na de middelbare school achter dat ze ook wat konden. Eindelijk ontdekten ze dat ze ergens goed in waren – niet zelden iets creatiefs – maar vaak had hun zelfvertrouwen een ernstige knauw gekregen en was hun zelfbeeld (‘Ik ben dom, ik kan het toch niet’) extreem laag.

Natuurlijk moeten we kritisch blijven kijken naar het diagnosticeren, want een label draag je je leven lang met je mee. En natuurlijk is ’t het goed recht van ouders – en ook hun taak – om ervoor te waken dat je kind te snel in een hokje wordt geplaatst. Maar laten we ook blij zijn dat er de mogelijkheid is om kinderen gericht te helpen met hun specifieke probleem. Dat er vroeger nauwelijks kinderen met labels bestonden, komt deels omdat de geestelijke gezondheidszorg niet op het niveau was zoals het nu is. En ja, zonder etiket kun je ook oud worden, maar in heel veel gevallen misschien niet zo gelukkig.

Opstandig

Laatst werd ik getroffen door een filmpje waarin kinderen hun etiket letterlijk van hun T-shirt trekken. Daaronder staat dan een vriendelijker woord dat veel meer op hen van toepassing is: ‘kunstenaar’, ‘leider’ of ‘filosoof’. Met als klapper het label ADHD waaronder het woord ‘kind’ verschijnt, gevolgd door de tekst: ‘Laat ze hun eigen labels kiezen.’ Tegelijkertijd werd ik er een beetje opstandig van. Heus, ook ik had liever dat mijn zoon geen label heeft en ook ik bekijk mijn zoon het liefst zoals hij werkelijk is: een lieve, gevoelige, creatieve, originele, grappige en slimme jongen met eindeloos veel fantasie, die twijfelt of hij later acteur, kok, schrijver, Ninja of striptekenaar wil worden. Maar in zijn geval ben ik ervan overtuigd dat het etiket nodig is om hem kind te laten zijn en hem op een constructieve manier te helpen een vorm van onderwijs te doorlopen die de maatschappij uitgekozen heeft als de enige juiste. Want we kunnen wel roepen dat deze aandoeningen en stoornissen verzonnen zijn door de psychiatrie en dat er met een beetje drukke of snel afgeleide kinderen niets mis is; dit soort aandoeningen bestaan wel degelijk.

Niet gewoon dromerig

Jimmy is niet gewoon een beetje dromerig. Hij heeft veertig gedachten tegelijk, naar eigen zeggen, en het lukt hem werkelijk niet om bij de les te blijven. Zijn hersens zitten anders in elkaar dan die van de gestructureerde, ideale leerling die zich voldoende kan concentreren, kan plannen en zijn aandacht kan reguleren. Jimmy zal echt ooit goed terechtkomen, daar ben ik van overtuigd, maar de Citotoetsen denken daar vooralsnog anders over. Als we ergens kritisch naar moeten gaan kijken – en overigens was dit ook de boodschap van Zembla – dan is het wel ons schoolsysteem.

Je zou kunnen zeggen dat we zijn door-geslagen in het labelen van kinderen, en zeker in het toedienen van heftige medicijnen. Maar misschien zijn we ook een beetje doorgeslagen in het wantrouwen van hulpverleners enscholen. Als we niet toestaan dat kinderen die anders zijn dan de rest speciale begeleiding krijgen (en daar is een diagnose nu eenmaal voor nodig), dan staat hun omgeving ook maar al te snel klaar met een etiket: sukkel, domoor, loser, weirdo en ga zo maar door. En als een kind dat een heel schoolleven met zich mee krijgt, lijkt mij dat een stuk schadelijker.
 

Reageer op artikel:
Een etiketje hélpt ook
Sluiten