EMDR verjaagt nare ervaringen

Heeft je kind iets traumatisch meegemaakt? EMDR is een therapie die helpt om beangstigende herinneringen opnieuw op te slaan, waardoor je er minder last van hebt.

‘Je had beter niet over je leeftijd kunnen liegen,’ zei de medewerker van de bioscoop toen ik als 13-jarige lijkbleek uit de film Vrijdag de dertiende kwam. En hij had ontzettend gelijk. Ik ben nog jarenlang bang geweest in het donker; de beelden van afgehakte hoofden (die inmiddels door kenners als ‘ontzettend nep’ worden weggelachen) bleven dan maar ­terugkomen.

Het is jammer dat mijn ouders in die tijd nog niet op de hoogte waren van EMDR ofwel Eye Movement Desensitization and Reprocessing, een inmiddels al weer vijftien jaar oude behandelingstechniek die goed kan helpen om nare ervaringen te verwerken. Grofweg komt de ­behandeling erop neer dat je de herinnering opnieuw gaat opslaan in je brein. En wel op zo’n manier dat deze minder snel storend op de voorgrond treedt. ‘Dat is althans de theorie,’ zegt kindertherapeut Dafna Zwarts, die al ruim twaalf jaar werkt met EMDR. ‘Hoe het precíes werkt, weten we niet. We denken dat we door de behandeling ervoor kunnen zorgen dat de angstige of traumatische herinnering beter wordt opgeborgen in je langetermijngeheugen. Dat betekent niet dat het wordt weggedrukt of vervangen door een andere herinnering, maar eerder dat de lading erafgaat of dat die een andere betekenis krijgt. Als het goed is, bedrukt het je daarna minder.’

Dat ‘opnieuw opslaan’ gebeurt door de persoon terug te laten denken aan die nare herinnering en hem tegelijkertijd af te leiden. Meestal door hem zijn ogen heen en weer te laten bewegen. Maar soms, en vooral bij kleine kinderen, gebeurt dat ook door het geven van tikjes op de knie of op de handen of met een koptelefoon waar piepjes doorheen klinken.

De toepassingsmogelijkheden van EMDR bij kinderen zijn heel uitgebreid. Je kunt het inzetten bij kleine traumatische gebeurtenissen waar kinderen steeds maar weer last van blijven ­houden – een enge film of een beet van een hond bijvoorbeeld. Maar het kan ook gebruikt worden bij de behandeling van meer complexe zaken. Je moet dan denken aan een te negatief zelfbeeld of aan aanhoudend verdriet of angst na een scheiding, een nare ziekenhuis- of pestervaring of het overlijden van een dierbaar iemand.

‘Bij dit soort complexere zaken is EMDR niet het enige wat je inzet bij de behandeling, maar het kan wel een heel nuttig hulpmiddel zijn,’ legt Zwarts uit. Ze geeft een voorbeeld: ‘Stel dat een kind veel last heeft van de scheiding van zijn ouders. In zo’n geval zal ik hem vragen om terug te denken aan dat wat hij het meest vervelend vindt. Was dat die heftige ruzie? Of het verdriet van de moeder? Kinderen kunnen dat meestal wel goed benoemen als je ze op de juiste manier ondervraagt. En als ze het niet zeggen, dan kunnen ze het vaak wel tekenen. Heeft een kind dat beeld eenmaal goed voor ogen – die huilende moeder bijvoorbeeld – dan vraag ik hem zich daar op te concentreren. Ik vraag wat hij voelt, welke negatieve gedachten hij heeft. Daarna mag hij zijn gedachten de vrije loop laten gaan. Wel vraag ik om de halve minuut wat er door hem heen gaat: verdriet, angst, pijn of iets anders bijvoorbeeld. Gedurende dit proces laat ik hem ook z’n ogen bewegen. Bij mij gebeurt dat meestal door kinderen een ­bewegende stip op een beeldscherm te laten volgen. Af en toe – tijdens de sessie – laat ik het kind terugdenken aan het beeld waarmee hij begonnen is. Als het goed is, is de gedachte daaraan minder pijnlijk geworden. Is dat niet zo, dan ga ik door tot het een neutraal beeld is ­geworden.’

Kobus Krabben is net 10 en heeft een jaar geleden een aantal EMDR-sessies gehad nadat hij samen met zijn ouders tijdens een autorit drie keer over de kop was geslagen op de snelweg. ‘We reden met 120 op de middenbaan en werden opzijgeduwd door een grote vrachtauto. Uiteindelijk lagen we stil op de vluchtstrook van de linkerbaan. Ik had alleen maar een bult op mijn voorhoofd en mijn vader en moeder hadden gelukkig ook niks ernstigs.’ Na het ongeluk voelde Kobus zich niet fijn meer in een auto. ‘Als ik een vrachtwagen zag rijden, lette ik heel erg op. Dan voelde ik me bang. Dat had ik daarvoor helemaal niet. Dan zag ik soms niet eens of er vrachtauto’s reden.’ Tijdens de EMDR-sessies bij Dafna Zwarts kreeg hij twee balletjes in zijn hand die om de beurt trilden. ‘Tegelijkertijd moest ik terugdenken aan het ongeluk en er een soort verhaal van maken dat steeds leuker werd. In mijn nieuwe verhaal zaten we in de auto en sloegen we helemaal niet over de kop. Ik had mijn schoenen niet meer uit, zoals in het echt, en het regende ook niet meer.’ Na vijf sessies ging het beter met Kobus: ‘Ik werd minder oplettend in de auto. Natuurlijk wel méér dan voor het ongeluk maar het voelt niet meer zo vervelend.’ Vond hij de behandeling raar? ‘Ik dacht eerst: tja, zo’n psychobehandeling, dat lijkt me een beetje saai. Maar dat was het helemaal niet. Het was leuk. En als we vroeg klaar waren, leerde ik haar ­pokeren. Dat kon ze nog niet.’

De therapie lijkt verraderlijk eenvoudig maar volgens Zwarts is het lastiger dan je denkt, zeker als het om de behandeling van wat complexere zaken gaat. ‘Het is om te beginnen erg belangrijk dat je als therapeut precies achterhaalt wat het probleem heeft veroorzaakt. Dat is al een klus op zich. En daarna is het belangrijk om de reacties heel goed in te schatten. Sommige kinderen reageren heftiger dan je denkt, aan andere merk je bijna niks ­tijdens de therapie. Maar dat laatste wil niet ­zeggen dat er ook daadwerkelijk niks aan de hand is. Kinderen vinden het soms heel moeilijk om te zeggen wat er in ze omgaat.’

Wanneer kun je als ouder overwegen om EMDR in te zetten? Zwarts: ‘Als een kind iets ergs heeft meegemaakt, wacht dan eerst rustig af. Soms – vaak zelfs – gaan dingen vanzelf over. Maar als je merkt dat de nare ervaring aan je kind blijft knagen en ontwrichtend gaat werken, op school of thuis, dan is het altijd goed om tot actie over te gaan en hulp te zoeken. En daarbij geldt: hoe eerder, hoe beter.’

Meer informatie 

www.emdr.nl
www.emdrkindenjeugd.nl

Reageer op artikel:
EMDR verjaagt nare ervaringen
Sluiten