Faalangst: een trucje helpt

Wat doe je als je kind dyslectisch is én bang om fouten te maken? Publiciste Roos Wouters kent het probleem – en de oplossing – uit eigen ervaring. Over de magische effecten van gedachten, een ring en een pen.

'In mijn carrière, en ik loop nu zo'n 25 jaar mee, heb ik zelden een kind zo zien trillen.' Mijn hart krimpt ineen. 'Ze is heel ijverig, wil het graag goed doen, maar lijkt te blokkeren: faalangst.' De vrouw die de uitkomst van mijn dochters dyslexie-onderzoek met mij doorneemt, kijkt me medelijdend aan. Julia (7) zit in groep 4, maar leest en schrijft als een derdegroeper, zo blijkt. 'Om vast te kunnen stellen of het echt om dyslexie gaat, moet er extra aandacht aan Julia worden besteed,' gaat ze verder. De IB'er (Intern Begeleider) die ook bij het gesprek zit, reageert geërgerd en zegt dat daar echt geen tijd voor is.

Moedeloos sluit ik mijn ogen. Daar gaan we weer. Ook bij mijn zoon vermoedde men in groep 4 dat hij dyslectisch was. Het duurde tot in groep 7 voordat hij de intensieve begeleiding had gekregen die hij nodig had om in aanmerking te komen voor een echt dyslexieonderzoek. Nu begint het hele drama dus opnieuw.

'Is het met zo'n achterstand niet beter dat Julia blijft zitten?' vraagt de IB'er. De onderzoeksdame kijkt mij indringend aan om er zeker van te zijn, dat ik de boodschap die volgt, goed in mijn oren knoop.

'Dyslexie, als vermoedelijke oorzaak van achterstand, mag NOOIT, maar dan ook NOOIT een reden zijn om een kind te laten zitten. Ze heeft extra begeleiding nodig en geen herhaling van zetten.' Ik knik dankbaar.

Als ze is vertrokken, doet de IB'er er nog een schepje bovenop. 'Heb je er weleens over nagedacht je kind van school te halen? Nu wordt haar “persoontje” gevormd en het niveau ligt hier zo hoog, dat het voor een kind met faalangst misschien beter is om naar een school te gaan waar ze niet zo op haar tenen hoeft te lopen.' Mijn maag trekt samen.

Om eerlijk te zijn heb ik inderdaad met die gedachte gespeeld. De meeste leerlingen op school hebben hoogopgeleide welvarende ouders, die hun kinderen veel intellectuele bagage meegeven. Als een kind niet mee kan komen krijgt het onmiddellijk bijles, waardoor een leerling die gemiddeld presteert al snel achter(lijk) lijkt.

Toch heb ik het idee om haar van school te halen ook vrij snel weer laten varen. Mijn dochter lijkt op mij. Ik ben dyslectisch en heb helaas ook nog eens de eigenschap om te zien wat ik níet kan of denk te kunnen. Ongeacht het niveau van de mensen om mij heen – hoe begaafd of achterlijk ook – ontdek ik altijd wel iemand die iets beter kan. En daar verandert een andere school niets aan. Veel belangrijker is het om je veilig te voelen met goede vrienden om je heen. En dat heeft mijn dochter: een klas vol vriendjes.

Erfelijke angst

Schouderophalend loop ik het schoolgebouw uit en probeer de opmerking van de IB'er van mij af te laten glijden. Onderweg al bel ik mijn vriend Joost. 'Nog nooit in 25 jaar heeft ze een kind zo zien trillen: faalangst! En niet zo'n beetje ook. Zal je zien dat dit ook erfelijk is! Al het goede krijgt ze van haar moeder, maar niet heus! En dan zegt de IB'er ook nog dat het misschien beter is om haar van school te halen!?' huil ik.

Ook ik heb faalangst. Ik móet slagen anders… faal ik en dat vind ik heel erg. Afgewezen worden, iets niet weten, zakken… bij de gedachte alleen al blokkeer ik volkomen en herinner ik me amper mijn naam nog. Pas op mijn 31ste besloot ik hulp te zoeken. Iemand raadde me cognitieve faalangsttherapie aan. Het bleek een schot in de roos. Osvaldo Heredia, psycholoog bij GGZ inGeest, hielp mij in korte tijd van mijn 'Ik durf niet, kan niet, wil niet, doe niet'-blokkade af. Wat zou hij mij nu adviseren? Heeft Julia mijn faalangst geërfd en hoe kan ik haar helpen die te doorbreken? Na enige twijfel besluit ik de stoute schoenen aan te trekken en het hem gewoon te gaan vragen. Ik wil wel, durf wel, doe wel.

Drie soorten faalangst

Een paar weken later zit ik bij Osvaldo Heredia op kantoor. En behalve dan dat hij inmiddels tot directeur behandelzaken sociale psychiatrie is gepromoveerd, lijkt er weinig veranderd. Ik grinnik als ik de spreuken aan de zijkant van zijn whiteboard herken.

Wie wil zoekt mogelijkheden, wie niet wil zoekt een reden. Halverwege de berg is het uitzicht ook al mooi.

Als ik eruit flap dat het uitzicht aan de top toch mooier is, moet Heredia lachen. 'Het nadeel van de lat heel hoog leggen, houdt ook in dat je eraan onderdoor kan gaan,' antwoordt hij met een twinkeling in zijn ogen. 'O ja, dat was ook zo,' grijns ik.

'Je wilt weten of faalangst erfelijk is?' valt Heredia met de deur in huis. Ik knik. 'Dat kan. De ene persoon is er gevoeliger voor dan de andere. Maar kijk uit. Sinds Freud is zo ongeveer alles wat kinderen mankeert de schuld van moeders. Trap niet in de schuldval!' Ik schud gedwee mijn hoofd. 'Belangrijker is dat je uitzoekt waar Julia last van heeft,' gaat Heredia verder. 'Je hebt grofweg drie soorten faalangst. Prestatie faalangst, die treedt vooral op bij testen, examens et cetera. Verder heb je lichamelijke faalangst, bij gymles bijvoorbeeld. Cognitieve faalangst is de angst om lesstof niet te snappen.'

Mijn hersenen draaien op volle toeren. 'Lichamelijke faalangst is het niet. Julia zit lekker in haar vel. Voor haar judo-examen was ze ook niet overdreven zenuwachtig. Nee, blokkeren doet ze als ik haar vraag wat 5×5 is. Dan laat ik haar de tafel van vijf opdreunen tot ze bij 5×5=25 is en vraag daarna: dus 5×5 is…? Maar dan nog kijkt ze me aan of ik Chinees spreek en begint ze willekeurige getallen te roepen.' Heredia knikt. 'Als Julia inderdaad last heeft van dyslexie, misschien zelfs van dyscalculie, dan heeft ze daar ook een hele kluif aan. Het kan heel frustrerend zijn om iets niet te zien, maar wel te begrijpen. Dat mag geen reden zijn om haar van school te halen, dan bevestig je de angst dat ze het niet kan. En zo'n stempel zal ze met zich meedragen.'

Maar hoe kan ik haar dan wel helpen?

Denken, voelen, gevolg

Abrupt loopt Heredia naar het whiteboard en vraagt of ik het G-schema nog ken. Ik schud weifelend mijn hoofd. 'Je hebt Jan en Piet, die slapen naast dezelfde trap,' zet hij krabbelend uiteen. 'Ze horen beiden de trap kraken, dat is de Gebeurtenis. Jan denkt dat het een inbreker is. Zijn Gedachte is negatief waardoor hij een angstig Gevoel krijgt. Het Gevolg is dat hij niet kan slapen. Piet denkt dat het de kat is (Gedachte), is geïrriteerd (Gevoel) en nadat hij de kat een trap heeft gegeven, slaapt hij weer tevreden in (Gevolg).' Weer kijkt hij mij ondeugend aan. Ik grijns.

'Je moet erachter zien te komen wat voor gedachten Julia heeft als ze blokkeert. Waar is ze bang voor? Vraag daarnaar. Of doe een rollenspel, waarbij zij de juf is en jij Julia. Met welke, vaak irreële angsten zit ze? Als je dat weet, kun je kijken of je haar kunt helpen die gedachten te weerleggen of te stoppen.'

Ineens weet ik het weer. Ik leerde dat negatieve gedachtenpatroon te doorbreken met een trucje. Als ik mezelf weer eens angst aanpraatte, draaide ik bewust aan mijn ring. Dat was mijn stopteken en hoe gek het ook klinkt, dat werkte. De ring stond voor alles wat ik wél kan en ben. De ring was het stuur waarmee ik weer controle kreeg over mijn gedachten, gevoel en uiteindelijk dus ook het gevolg.

Dankbaar neem ik afscheid van Osvaldo Heredia. Ik weet wat me te doen staat.

Super-pen voor super-boek

De volgende ochtend, als Julia bij mij in bed kruipt, hebben we een goed gesprek. Julia blijkt vooral bang om genoemd te worden bij de groep kinderen die een taakje opnieuw moeten doen. Waarom dat zo erg is weet ze niet, maar wat ze er als juf aan zou doen, weet ze wel. Op juffentoon zegt ze: 'School is geen wedstrijdje, iedereen is wel ergens goed in.' Ik knik tevreden en geef haar de pen die ik ooit van Osvaldo Heredia kreeg. 'Toen ik heel angstig was om fouten te maken, kreeg ik deze pen om op te schrijven waar ik allemaal wel goed in ben. Telkens als ik bang ben dat ik iets fout doe, denk ik aan alle dingen die ik met deze pen heb opgeschreven. Wil jij daar jouw eigen Julia is Super-boek mee volschrijven?' Nu is het Julia die grijnst van oor tot oor.

Reageer op artikel:
Faalangst: een trucje helpt
Sluiten