Het gezin als bedrijf: Managertrucs voor thuis

redactie 19 jun 2018 Ouders

Een evenwichtig gezin, behulpzame kinderen, rust in huis, het kán. Hoe? ‘Door je gezin te behandelen als een klein bedrijf,’ schrijft de Britse opvoed- en bedrijfskundige Ros Jay in haar boek ‘Kids & Co’. ‘Kinderen zijn collega’s met wie je achttien jaar moet samenwerken zonder ze te kunnen ontslaan.’ Dat vraagt om uitleg.

tel: een klant komt met een zojuist geëxplodeerd broodrooster terug in de winkel waar hij het ding gisteren heeft gekocht. De verkoper is aan het telefoneren en keurt hem geen blik waardig. Als hij eindelijk het gesprek heeft beëindigd, bestaat de medewerker het om nors te zeggen: ‘Ja, dat exploderen kan ik ook niet helpen, wij maken die broodroosters niet zelf!’ Tien tegen één dat die klant uit pure frustratie best tegen de vitrine zou willen trappen. De verkoper heeft hem immers eerst genegeerd en vervolgens niet serieus genomen.

Maar het had ook anders kunnen zijn. Als de verkoper de klant had toegeknikt en daarmee alvast zijn bestaan had erkend, zijn telefoongesprek bondig had afgerond, daarna rustig naar zijn verhaal had geluisterd en de service-opties had uitgelegd, was de klant niet alleen opgelucht geweest, maar ook onder de indruk zodat hij graag weer terug gaat naar die zaak. Ondanks het feit dat er iets mis was met de aankoop.

Aandachttrekkers

Het is een scenario dat je zo los kunt laten op het gezin, zegt Ros Jay, pedagoog en bedrijfskundige. Je eigen gedrag beïnvloedt je omgeving; negatieve reacties lok je zelf uit. Ros Jay: ‘Kinderen zijn nog ergere aandachttrekkers dan klanten. Klanten willen al graag voelen dat zij op dat moment het belangrijkst zijn, maar kinderen eisen dat ze dat ook wérkelijk altijd zijn. Ze onderbreken je voortdurend als je net met iets anders bezig bent. Meestal word je als ouder dan verscheurd tussen twee mogelijkheden die allebei niet aantrekkelijk zijn: óf je negeert je kind waardoor het steeds luider en negatiever om aandacht gaat vragen, of je onderbreekt meteen waar je mee bezig bent. Maar dan voel je wel dat je als ouder niet goed bezig bent, omdat je je kind op die manier bijbrengt dat iedereen altijd meteen voor hem in de houding springt. En jij hebt niet kunnen afmaken waarmee je bezig was en dat is ook al frustrerend.’

Dan is er nog een derde optie, vult ze aan. ‘Dat is die van de attente winkelier. Een veel betere oplossing. Laat je kind weten dat hij straks jouw volle aandacht krijgt, mits hij even kan wachten tot je klaar bent. Voer dat ook consequent door, en geef echte aandacht als hij aan de beurt is. In plaats van hem geërgerd toe te bijten wat er nóu weer is.’

Respect, inlevingsvermogen en ontwapening zijn de sleutelwoorden in Jay’s boek ‘Kids & Co.’ Daarin stelt ze dat de meeste ouders een gedegen arbeidservaring hebben met klanten en collega’s, die volledig van toepassing is thuis. Een goede klantenservice heeft volgens haar op de meeste volwassenen een positieve uitwerking. En ook bij kinderen werpt het zijn vruchten af, want kalmte creëert rust.

Jay: ‘Het idee je kind als klant te zien, is in eerste instantie misschien aanstootgevend. Ten slotte moet je klanten eerbiedigen en geven wat ze willen, en dat is een techniek die we toch niet willen loslaten op onze kinderen. Hoe kan een kind ook als klant worden behandeld, als de klant altijd koning moet zijn? Ik zie het graag anders. Tegen klanten zijn we vriendelijk en coöperatief, omdat we weten dat dat werkt. Een klant reageert beter op ons en koopt eerder als we hem goed behandelen. Als dat voor volwassenen zo werkt, waarom dan niet voor kinderen? Bedrijven als Disney en McDonald’s zijn daarvan volledig doordrongen en passen dat als strategie toe.’

Omkoperij

Dus vindt Jay dat de ‘klantenservice’ thuis ook zeker mag worden aangevuld met motivatietechnieken als omkoperij en een win-winbeleid om tevredenheid te scheppen voor alle partijen. Noem het anders en omkoperij is acceptabel in de opvoeding. ‘Zie het als de incentive, de beloning die volwassenen ook verwachten. Wij worden toch ook gecompenseerd voor ons werk? Dus mag een kind ook beloond worden voor coöperatie.’

Wie bijvoorbeeld nog snel naar de supermarkt moet en daartoe een kind moet losscheuren van zijn favoriete tv-programma is,?zegt Jay, eerder weg door een beloning in het vooruitzicht te stellen. ‘Verplaats je in de positie van je kind: zou je zélf graag zonder pardon achter je favoriete soap vandaan worden gehaald? Wie plotseling roept:

“Nú in de auto!” kan natuurlijk rekenen op groot protest. Slimmer is om te zeggen: “Sorry lieverd, maar we moeten nog echt even naar de winkel. Zullen we de rest van het programma op de video opnemen zodat je het later kunt zien? En wie weet vinden we in de supermarkt nog een ijsje.” Dat is heel wat anders dan je kind, als hij al schreeuwend op de supermarktvloer ligt, te smeken om alsjeblieft mee te gaan en hem dan te beloven dat hij alsnog een ijsje krijgt. Dat is beloning van negatief gedrag. In het eerste geval beloon je goed gedrag. Zoals de werkgever die een kerstgratificatie in het vooruitzicht stelt.’

Ros Jay beweert niet dat door het naleven van de bedrijfscodes iedere crisis thuis voorkomen kan worden. Als moeder van drie kleine jongens weet ze ook wel dat het niet altijd even makkelijk is om rustig te blijven als ze om vijf uur ’s morgens klaarwakker naast je bed staan. ‘Natuurlijk lukt het niet altijd om voorbeeldig kalm te blijven. Maar het gaat om het grote geheel. Om het algemeen toepassen van een zinnig systeem, over het handhaven van vriendelijkheid en onderling respect in huis als bewust gekozen beleid.’

Conflicten voorkomen

‘Het gaat om het goed beheersen van conflicten. Die kun je namelijk vaak gewoon voorkomen, voordat de boel zinloos ontploft. Ik geloof niet zo in de resultaten van een onderzoek door de Universiteit van Cambridge, waarin werd gezegd dat veel ruzie thuis positief bijdraagt aan het vormen van de eigen identiteit van kinderen. Volgens mij is het veel leerzamer om een conflict binnen het gezin op kalme wijze tot een goed einde te brengen. Het is beter te laten zien hoe je stelselmatig problemen oplost en een antwoord zoekt op uiteenlopende belangen, dan dat je je onophoudelijk bandeloos uit. Kinderen kopiëren ons gedrag. Als jouw kinderen allemaal hetzelfde nare gedrag vertonen, dan weet je dat je dat zélf als voorbeeld hebt gegeven. Niet luisteren bijvoorbeeld, of schreeuwend je zin opleggen. Als je wilt dat jouw kind opgroeit tot een prettig mens, dan moet je zelf laten zien hoe je dat doet. En daar kun je niet vroeg genoeg mee beginnen.’

Is dat slecht nieuws voor ouders van grotere kinderen die het huis al regeren?

Ros Jay zegt dat er ook op latere leeftijd nog veel kan worden bijgestuurd. Ten slotte werken de positieve bedrijfsprincipes (goede klantenservice) ook direct op volwassenen, ongeacht hun eigen achtergrond en vorming. Maar ze waarschuwt:

‘Als je kind al een tiener is, heb je ze gewoon niet zo lang meer in huis. De tijd dringt. Je kunt jezelf heel wat energie besparen door vroeg met meer inzicht aan de slag te gaan.

Problemen zullen er altijd zijn. Maar als de structuur thuis goed is en het kind weet dat er naar hem geluisterd wordt, dat hij zeggenschap heeft, zijn die problemen veel makkelijker op te lossen en vaak zelfs te voorkomen. Tegen de tijd dat hij dan tiener is, heeft hij die kennis al en is hij gewend aan nemen en geven. Daarmee ben je de meeste wrijving voor.’

Discipline leren

Tot die structuur hoort ook het consequent doorvoeren van discipline. In ‘Kids & Co’ laat Jay zien hoe een goede manager dat doet binnen zijn team. Ook weer pragmatisch en met indamming van emoties: beschuldig nooit onterecht, kijk naar de feiten, grijp vroeg in om schade te beperken, maak de ander nooit belachelijk, berisp niet in bijzijn van derden, eis uitleg door open vragen die een echt antwoord afdwingen. En bekijk dan hoe de nalatige het goed kan maken. Zaak afgehandeld? Streep eronder en met ’n schone lei verder.

‘Grenzen aangeven is ontzettend belangrijk,’ zegt Jay. ‘Dat zie ik ook aan mijn zoon van 7. Die heeft een heel ander karakter dan zijn broertjes, hij kan ontzettend doordrammen. Hem moet vaak een duidelijk halt worden toegeroepen, daar reageert hij beter op dan dat hij eindeloos door mag gaan.’

In een vrije opvoeding ziet de Britse deskundige niets. ‘Ik las laatst dat iemand zijn zogenaamd vrije opvoeding, waarin alles mocht, zelfs als heel liefdeloos had ervaren omdat hij het gevoel had nooit echte aandacht te hebben gekregen. Nu geloof ik absoluut dat 99 procent van de ouders van zijn kind houdt. Het is dus schokkend te beseffen dat juist dat “alles mag” als liefdeloos kan worden gevoeld. Omdat het misschien lijkt dat niemand het iets kan schelen wat je doet. Het is heel belangrijk dat ouders zich realiseren dat ze zoiets aanrichten. Grenzen stellen is goed. Het is ontzettend belangrijk voor kinderen te weten dat je “Ho” zult zeggen en niet bang van ze bent. Dat geeft houvast.’ l

Vorm een team

  • Beschouw kinderen als leden van een team. Gebruik motivatietechnieken door ieder een haalbare taak te geven die bij hen past, ook al zijn ze nog klein. Prijs uitgebreid bij het volbrengen. Gebruik incentives; ‘omkopen’ mág (‘Als jij ons vanmiddag helpt, doen we morgen iets wat jij leuk vindt’).
  • Wees duidelijk in wat er verwacht wordt.
  • Als er iets misgaat, bespreek dat dan zakelijk. Zonder verwijten en emoties. Zorg dat het kind begrijpt waarom het verkeerd ging en hoe hij kan zorgen dat het niet meer gebeurt.
  • Geef kinderen ruimte en eigen inbreng om een bepaalde taak te volbrengen. Het is beter om te zeggen dat het konijnenhok ‘uiterlijk zondagavond’ schoon moet zijn, dan om te eisen dat dat per se ‘op zaterdagochtend’ moet.
  • Hou met regelmaat huisvergaderingen, waarin het gezin op de hoogte wordt gehouden van collectieve agendapunten: prioriteiten, problemen, plannen en successen (‘Op donderdag begint de verbouwing / neef Paul komt een week logeren / de auto ligt weer vol met rommel / wat heb je hard gewerkt aan je aardrijkskunde, Ellen’). Dit hoeft niet lang te duren, vijf minuten per week kan het teamgevoel al bevorderen. Hou het luchtig, lachen mag. Stip individuele problemen hoogstens even aan. Bespreek die later onder vier ogen.
  • Beloon het gezin voor geslaagde samenwerking. Allemaal een ijsje, of bij het verslaan van het gezamenlijke afwasrecord een leuk uitstapje.
  • Trek niemand voor: behandel iedereen gelijk.
  • Roddel niet over uw kind, hij zal zich ondermijnd voelen als hij via anderen (zelfs van oma) een ‘anekdote’ over zichzelf terughoort als er iets is misgegaan. Hij zal u minder snel in vertrouwen nemen.
  • Laat kinderen niet over elkaar roddelen tegen u. Laat ze kleine twisten onderling regelen. Weer: kies geen partij. 
Reageer op artikel:
Het gezin als bedrijf: Managertrucs voor thuis
Sluiten