Hoe veilig is een mobieltje?

redactie 21 jun 2018 Mediagebruik

Steeds meer kinderen hebben een gsm. Zelfs voor kleuters zijn er mobieltjes op de markt. Maar hoe riskant is de straling ervan voor hen? Onderzoekers kunnen het hierover niet eens worden. Daarom pleit een groeiend aantal wetenschappers voor voorzorgsmaatregelen.

Gezondheid

'Verontrustende Belgische studie naar gsm-straling,' kopte de Volkskrant in juni van dit jaar. Het artikel verwees naar een onderzoek waaruit bleek dat ratten die intensief werden blootgesteld aan gsm-, antenne- en wifistraling, een dubbel zo hoog sterfte­cijfer hadden als ratten die hier niet mee werden geconfronteerd. Dirk Adang, die op dit onderwerp promoveerde aan de Katholieke Universiteit van Leuven, sneed vervolgens zeventien ratten uit de eerste groep open en keek waaraan ze waren gestorven. Op één na bleken ze te zijn overleden aan een tumor. Volgens het persbericht is dit onderzoek van belang voor de mens, omdat ons genetisch erfgoed voor 90 procent overeenkomt met dat van de rat. Zorgelijk?

Het officiële standpunt van de Nederlandse overheid is: nee, dat is niet zorgelijk. Tot op heden is niet wetenschappelijk aangetoond dat mobiel bellen de kans op een hersen­tumor vergroot. Althans, niet op korte termijn. Of dat op lange termijn wel zo is, hangt af van de ­officiële uitkomsten van de zogenaamde Interphone-studie, die werd uitgevoerd door de International Agency for Research on Cancer (IARC), onderdeel van de Wereld­gezondheidorganisatie (WHO). Voor dit onderzoek werd in dertien westerse landen acht jaar lang gekeken naar de effecten van mobiel bellen op de gezondheid van de mens.

Officieel hadden die resultaten al meer dan een jaar bekend moeten zijn. Maar – en dit is een pikant detail – er is ruzie in de tent. Zozeer zelfs, dat het hoofd van het project, Elisabeth Cardis, haar functie heeft neergelegd. Waarom? Omdat zij de uitkomsten van het onderzoek verontrustender vindt dat haar financiers: de mobiele telefoonindustrie. Wat is er aan de hand?

Twee verschillende conclusies

Uit het onderzoek zou je kunnen opmaken dat er een licht verhoogde kans is op het ontstaan van een bepaald soort hersentumor. Maar:

Volgens de ene partij mag je deze conclusie toch niet trekken. Zij denken dat die constatering volledig is toe te schrijven aan de manier waarop het onderzoek is uitgevoerd. Zo is aan mensen met een hersentumor gevraagd aan welke kant zij hun telefoon houden als zij mobiel bellen. De critici zeggen dat mensen met een hersentumor deze vraag niet altijd rationeel zullen beantwoorden. Sommige patiënten noemen misschien de verkeerde belkant – de kant waar de tumor zit – om zo achteraf hun tumor te kunnen verklaren. Omgekeerd zouden er ook mensen kunnen zijn die liever ontkénnen dat ze zelf mogelijk medeschuldig zijn aan hun ziekte. Zij noemen óók de verkeerde belkant, maar dan de kant waar de tumor níet zit. Hoe het ook zij, dit soort effecten kunnen de resultaten vertroebelen.

Volgens de andere groep is het gevonden resultaat het eerste voorzichtige bewijs dat er wel degelijk aanwijzingen komen voor een verhoogd risico op het ontstaan van een hersentumor, ook al gaan hier wellicht nog tien tot twintig jaar overheen. Zij vinden dan ook dat overheden nú voorzorgsmaatregelen moeten gaan nemen.

De vraag is natuurlijk: wat moet je als ouder hiermee? We vroegen een aantal deskundigen naar hun standpunt.

Visie 1: Maak je geen zorgen

De Nederlandse neurochirurg Rick Schuurman is heel stellig. Volgens hem wijzen de resultaten tot nu toe op geen enkel gevaar voor de volksgezondheid en kun je gewoon lekker doorgaan met bellen – ook kinderen. 'Maar daar zal ik mensen die anders willen geloven nooit van kunnen overtuigen,' zegt Schuurman. 'Want deze zogenaamde believers zullen net zo lang doorgaan tot ze iets vinden wat maar enigszins hun gelijk zou kunnen bewijzen.'

En die Belgische studie met die ratten dan? 'Daar staan weer andere rattenstudies tegenover die niet op een verhoogd risico wijzen.' Schuurman vindt dat je erg moet oppassen met het zaaien van paniek. 'Ik zou het veel enger vinden als mijn dochters op paardrijden willen. Daar heb ik écht ellende van gezien.'

Eric van Rongen, stralingsdeskundige van de Nederlandse Gezondheidsraad, vindt voorzorgsmaatregelen ook niet nodig. 'Nee, mobiele telefonie is niet het nieuwe asbest.' En: 'Nee, onze kinderen zijn geen proefkonijnen. Niet bewust in ieder geval. Ze kunnen gewoon blijven bellen met hun mobiel.' Ook heel jonge kinderen? 'Ja, vanaf 2 jaar is er geen verhoogd risico. Dan is de schedeldikte min of meer hetzelfde als die van een volwassene.'

En is het niet raar dat de onderzoeken naar de risico's van mobiel bellen zwaar worden gesponsord door de mobiele telefoonindustrie? 'Ik ken de onderzoekers. Dat zijn betrouwbare mensen. En trouwens, al zou het onderzoek worden gesponsord door de overheid, dan heb je nog steeds geen neutraal onderzoek. De mobiele industrie is voor de overheid namelijk ook een belangrijke economische factor.'

Visie 2: Neem voorzorgen

Epidemioloog Elisabeth Cardis, die het omstreden Inter­phone-onderzoek leidde namens het IARC, neemt zoals gezegd de gevonden resultaten minder licht op. Begin augustus liet zij in een interview in de Franse krant Le Monde weten dat zij een voorstander is van het gebruik van een headset. Verder vindt zij dat kinderen, in elk geval tot 12 jaar, uit voorzorg geen gsm zouden moeten gebruiken.

Cardis is niet de enige die dit soort uitspraken doet. Onder aanvoering van de Frans/Amerikaanse neurowetenschapper en publicist professor David Servan-Schreiber tekenden twintig vooraanstaande wetenschappers – voor het merendeel kankerspecialisten en epidemiologen – een verklaring waarin zij oproepen heel voorzichtig om te gaan met mobiele telefoons. Zéker als het om kinderen gaat. Onder deze groep bevindt zich de Rotterdamse hoogleraar kanker­surveillance, professor Jan Willem Coebergh. Hij legt uit waarom: 'Ik heb gereageerd op deze oproep van professor Servan Schreiber omdat er voorzichtige aanwijzingen zijn, onder andere uit proefdieronderzoeken, dat het veelvuldig gebruik van een gsm op termijn tot een verhoogde kans op een goedaardige – maar later vaak kwaadaardige – hersentumor kan leiden. De bewijzen hiervoor zijn verre van hard. Er is beslist iets af te dingen op het onderzoek dat wijst op die verhoogde risico's. Maar ik vind dat je, zeker met hersenen van kinderen, niet voorzichtig genoeg kunt zijn. Het staat namelijk vast dat laag-energetische straling – zoals die van een gsm – wel degelijk doordringt in het brein, dat bij kinderen en adolescenten nog volop in ontwikkeling is.'

Ook het Wetenschappelijk comité voor nieuwe gezondheidsrisico's van de EU spreekt zijn zorgen uit. Het geeft aan meer onderzoek te willen doen naar de stralings­risico's van mobiele telefoons voor kinderen. Want: 'Kinderen en adolescenten kunnen kwetsbaarder zijn voor blootstelling aan radiofrequentievelden dan volwassenen. En de cumulatieve blootstelling hieraan is bij kinderen van nu veel hoger dan bij vorige generaties.'

Belgische overheid waarschuwt vast

De twijfel die er bestaat over eventuele risico's van mobiel bellen heeft de Belgische overheid er in ieder geval toe aangezet voorzorgsmaatregelen te treffen. Of, zoals de non-believers het zeggen: zich vast in te dekken tegen eventuele claims.

De Belgen maakten een degelijke folder, Elektro­magnetische velden en gezondheid, waarin de minister van Volksgezondheid in een voorwoord uitlegt hoe moeilijk het is om met dit onderwerp om te gaan. Zij wijst op de complexiteit van het onderzoek, de onzekere factoren en een gebrek aan overeenstemming tussen de wetenschappers over een aantal lastig te interpreteren bevindingen. 'Maar,' zo staat verderop in de folder, 'op basis van de huidige wetenschappelijke kennis kunnen gezondheids­risico's bij langdurig en veelvuldig gebruik van de gsm niet helemaal uitgesloten worden. Op advies van de Belgische Hoge Gezondheidraad wordt burgers, in het bijzonder kinderen en adolescenten, daarom aangeraden om blootstelling aan straling van een gsm te beperken.'

13 tips om straling te vermijden

  1. Laat kinderen jonger dan 12 geen gsm gebruiken, behalve in noodgevallen. Hun organen zijn nog in ontwikkeling en zijn gevoeliger voor elektromagnetische golven.
  2. Houd je gsm bij het bellen minstens een meter van je lichaam verwijderd. Stel je gsm op een grotere geluidsterkte in, gebruik de kit voor handenvrij bellen of het Bluetooth oortje (houd het dan niet permanent in je oor).
  3. Houd minstens een meter afstand van iemand die aan het bellen is.
  4. Probeer je gsm niet te gebruiken in bijvoorbeeld metro, trein of bus. Zo stel je anderen niet bloot aan straling.
  5. Draag je gsm nooit op je lichaam. Laat hem 's nachts niet naast je liggen.
  6. Draag je je gsm toch op je lichaam: zorg dan dat de kant van het 'toetsenbord' tegen je aan zit. Houd de kant met de antenne (de maximale kracht van het veld) van je lichaam weg.
  7. Houd het gesprek zo kort mogelijk (de biologische effecten zijn rechtstreeks gelieerd aan de duur van de blootstelling).
  8. Bel zoveel mogelijk met een vaste telefoon met draad. Vermijd als het even kan een draadloze 'gewone telefoon'. De technologie ervan is immers verwant aan die van gsm's.
  9. Wissel bij het bellen regelmatig van kant.
  10. Wacht met het naar je oor brengen van je toestel tot degene die je belt opneemt.
  11. Gebruik je gsm liever niet als het signaal zwak is of als je in een auto of trein zit.
  12. Sms liever dan te bellen. Zo ben je minder lang aan straling blootgesteld en bevindt je gsm zich minder lang in de buurt van je lichaam.
  13. Kies een toestel met een zo laag mogelijke SAR (specific absorption rate – de sterke van de door het lichaam opgenomen elektromagnetische energie). Zie www. mobilelabelling.com

(Bron: www.guerir.fr en ‘Elektromagnetische velden en gezondheid’)

Toch een mobieltje?

  • Leg je kind uit dat een gsm gebruikmaakt van radiogolven en vertel hun hoe ze op een verstandige manier met hun toestel kunnen omspringen.
  • Geef ze een abonnement met een beperkte lijst van bereikbare nummers. Zo vermijd je dat je kinderen te veel en te vaak bellen.
  • Beperk je eigen gsm-gebruik.

Bron: Het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid

Reageer op artikel:
Hoe veilig is een mobieltje?
Sluiten