Hoogbegaafd en executieve functies

redactie 22 jun 2018 Blogs

Veel mensen denken dat je als hoogbegaafde een geluksvogel bent, omdat je dan geen moeite hoeft te doen om iets te leren. Alles komt je zo aanwaaien en zonder moeite doorloop je na het gymnasium de universiteit, waarna een schitterende carrière wacht.

Mispoes!

Hoogbegaafden zijn inderdaad intelligenter dan hun medeleerlingen. Maar op het gebied van de executieve functies, ofwel de uitvoerende regelfuncties, gaat het bij hen vaak juist stukken minder goed. Executive functies (ef’s) sturen en controleren je gedrag, grotendeels onbewust.

Bij Heron (en zijn moeder) werkt de executieve functie taakinitiatie niet optimaal. Ik schreef er al eerder over. Naast de ef taakinitiatie (beginnen aan een klus) zijn er ef’s voor het plannen van werkzaamheden en prioriteiten stellen, organiseren van werkzaamheden, aandacht richten en volhouden, werkgeheugen, je emoties onder controle houden, responsinhibitie (nadenken voor je handelt), zelfinzicht en flexibiliteit.

Het zijn de ef’s die bepalen hoe succesvol je schoolcarrière gaat verlopen. Want wat heb je aan intelligentie als je er geen gebruik van maakt? Goede leerkrachten zorgen ervoor dat ze hun leerlingen trainen en hun ef’s helpen ontwikkelen. Zo hebben al Herons klasgenoten in groep 7 nu al een agenda. Dat helpt bij planning en prioriteiten stellen. Hoewel daar ook weer wat haperende ef’s voor problemen zorgen. Het organiseren van werkzaamheden is voor Heron en veel klasgenoten bijvoorbeeld een onmogelijke opgave.

Veel hoogbegaafden zijn in staat in de winter hun jas te vergeten. Wij hadden jarenlang een checklist op de koelkast hangen met de taken die ’s ochtends voor het naar school gaan gedaan moesten worden, zodat ik het niet duizend keer hoefde te herhalen: kleren aandoen, ontbijten, tanden poetsen, schoenen aandoen, tas pakken. Als je hoofd al zo vol gedachten zit, is er blijkbaar geen ruimte om dat soort simpele handelingen te bedenken.

Aandacht richten en volhouden is ook een haperende ef. De tv en de computer blijven ’s ochtends voor het naar school gaan uit, maar dan nog is er genoeg afleiding te vinden van de dingen die gedaan moeten worden. Heron staat de krant te lezen. 'Heb je je tanden al gepoetst?' 'Eh, nee.' Hij loopt naar de tandenborstel en tandpasta. Wil toch nog even het artikel uitlezen, met de tandenpoetsspullen in zijn hand.

'Schiet eens op, je hebt je schoenen nog niet eens aan!' Hij loopt naar de gang. De tandenborstel en tandpasta blijven op tafel liggen. Hij pakt zijn schoenen en ploft op de bank neer. Daar ligt een moppenboek. Hij zoekt een leuke mop. Zijn schoenen blijven naast zijn voeten op de grond staan…

De andere ef’s kunnen ook voor problemen zorgen. Zo zal Heron bij veel nieuwe opdrachten op school – zeker als die thuis gemaakt dienen te worden – emotioneel worden vanwege het grote onrecht dat hem wordt aangedaan. Omdat hij het zo onrechtvaardig vindt om zóveel huiswerk te krijgen, vergeet hij te luisteren wat er precies moet gebeuren. Responsinhibitie werkt al beter dan toen hij klein was. Hij floept er niet zomaar altijd alles meer uit. Sommige klasgenootjes wel. Wat dan weer problemen oplevert voor de leerlingen met een haperende ef aandacht volhouden.

Handig toch, die ef’s? Zeker als ze goed werken.

Reageer op artikel:
Hoogbegaafd en executieve functies
Sluiten