Iemand die niets oplevert mag ook niets kosten

redactie 22 jun 2018 Blogs

Ruim een jaar geleden schreef ik een blog waarin ik voorzichtig eens wat vraagtekens stelde bij wat ik maar even de ‘hoogbegaafdheidshype’ noem. En, in het verlengde daarvan, de etikettenwoede: de enorme toename van kinderen met wie iets is.

De blog riep nogal wat reacties op, vooral van ouders van een ‘hb-kind’, zoals dat heet. En die reacties waren soms nogal bozig. Eentje viel me in het bijzonder op, omdat zij exemplarisch is voor een onderstroom, zoals ik het maar even noem, in de samenleving. Een man met de naam Tinus de Beuker (nomen est omen?) schrijft: ‘Je kind hoeft maar een handicap te hebben of een verstandelijke beperking en het geld stroomt binnen. Misschien moet er maar eens een nieuwe discussie worden gestart (…). Welke bijdrage leveren verstandelijk gehandicapten aan onze maatschappij en moeten ouders niet zelf voor de bijkomende kosten gaan opdraaien?’

Eenzelfde mening ben ik de afgelopen jaren al ettelijke keren tegengekomen, en echt niet alleen op de traditionele ‘ik-ga-uiteraard-anoniem-eens-lekker-los’-fora. Zo las ik in een keurig geformuleerde reactie op de site van Trouw dat gehandicapte kinderen al bij hun geboorte preventief ge-euthaniseerd zouden moeten worden en dat dat de maatschappij een prachtige besparing zou opleveren.

Zit er eigenlijk nog een moderator bij zo’n site, vraag je je dan af? Iemand die reacties die echt alle perken van beschaving te buiten gaan gewoon netjes verwijdert?

Over ‘netjes verwijderen’ gesproken, op de site van de NRC las ik, onder een van de columns van Marc Chavannes over zorg in Nederland, een aantal reacties van ene Gerrit de Jonge.

Ik citeer: ‘Links Nederland zou zich kunnen bedenken dat mensen die echt oud worden oneerlijk veel uit de ruif krijgen, zonder dat de samenleving daar iets voor terugkrijgt. Naast deze onvermijdelijke mentaliteitsomslag moeten geboortes van mensen met aangeboren kwalen, die levenslange zorg nodig hebben zo veel mogelijk voorkomen worden.’

Gerrit gaat nog even door: ‘Het is al tientallen jaren gebruikelijk om met verfijnde technieken te onderzoeken met welke erfelijke aandoeningen foetussen zijn opgezadeld, en de foetussen met ongewenste eigenschappen af te drijven.’

Oké, waar zal ik eens beginnen. Ten eerste het technologische misverstand. Meneer De Jonge, en velen met hem, denkt dat gehandicapte kinderen met alle technologische mogelijkheden van tegenwoordig niet meer geboren hoeven te worden. We kunnen immers van tevoren uitzoeken of een kind gehandicapt is en dan kunnen we het ‘afdrijven’, zoals hij dat fijnzinnig noemt.

Dit is niet waar. Voor de meeste gehandicapte kinderen geldt: als hun ouders voor de geboorte alles hadden laten onderzoeken wat er nu te onderzoeken valt, was daar niets uitgekomen. Voor Yaël geldt dat ook. En stel dat ik nog een kind zou willen, dan is er met de kennis van nu niets zinnigs te zeggen over de kans dat ook met dat kind iets mis is – wat ik ook laat onderzoeken. Met een jaar of tien zal dat vermoedelijk allemaal anders zijn, want de ontwikkelingen gaan razendsnel in de klinische genetica.

Maar dan nog. Los van het misverstand dat we dat allemaal kunnen laten uitzoeken, zijn er de ethische implicaties. In Nederland hebben mensen de keuze om, als een kind bijvoorbeeld downsyndroom heeft, de zwangerschap af te breken of om het kind te houden. Ouders mogen ook afzien van prenatale tests, ook dat is een keuze. Die keuzevrijheid is een verworvenheid, allebei de kanten op. Dit zijn heel persoonlijke, moeilijke keuzen en het is een groot goed dat de Gerrit de Jonges van deze wereld zich daar niet in mogen mengen.

Maar wat me het meest dwarszit bij dit soort reacties is de achterliggende gedachte: iemand die niets oplevert mag ook niets kosten. Ik noem dat altijd de utiliteitsgedachte: het idee dat er in de maatschappij alleen ruimte is voor mensen die van nut zijn. En dat nut is dan teruggebracht tot economisch nut: hoeveel belastingcenten brengt iemand in het laatje.

Yaël zal in haar leven nooit iets opleveren, in financieel opzicht dan. Sterker nog, ze heeft de maatschappij al bakken met geld gekost. Is dat erg? Moeten we daar iets aan doen?

Het is misschien een beetje een ouderwets idee, bijna een cliché, maar beschaving is af te meten aan de manier waarop de maatschappij met de zwaksten omgaat.

Ik betaal dus graag belasting: ik koop er beschaving voor.

Reageer op artikel:
Iemand die niets oplevert mag ook niets kosten
Sluiten