Kinderoncologie: 4 op de 5 geneest van kanker

redactie 19 jun 2018 Gezondheid

Kinderen kunnen steeds beter van kanker genezen. Momenteel overleeft 80 procent een vorm van deze gevreesde ziekte, terwijl vijftig jaar geleden 80 procent daar nog aan overleed. Kinderoncologen verwachten in 2025 zelfs een genezingspercentage van 90 procent. Aan welk wonder is deze omslag te danken?

Te horen krijgen dat je kind kanker heeft, is nog altijd één van onze grootste nachtmerries. Toch hoeven ouders minder bang te zijn voor het verlies van hun kind dan vijftig jaar geleden. Momenteel overleven vier van de vijf kinderen deze ziekte. Ze kunnen na een aantal jaren de draad van het leven weer oppakken. Dat was in de jaren zestig van de vorige eeuw wel anders. Toen stierven vier van de vijf kinderen aan kanker. Wat is er in die vijftig jaar gebeurd? Aan welk wondermiddel heeft de oncologie dit te danken? Volgens Huib Caron, hoogleraar kinderoncologie bij het Emma Kinderziekenhuis/Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, is er niet één oorzaak aan te wijzen.

Maar een belangrijke factor is wel het ontstaan van gespecialiseerde kinderoncologische centra eind jaren zeventig, zoals bij het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, het Universitair Medisch Centrum in Groningen en het Amsterdam Medisch Centrum. 'Deze centra bundelde de kennis en kunde die in Nederland over kinderkanker aanwezig was, waardoor we kinderen beter konden helpen. Vijftig jaar geleden gingen de meeste kinderen met kanker naar een ziekenhuis in de buurt. Daar kregen ze nauwelijks een behandeling, omdat de plaatselijke artsen weinig wisten van de specifieke kankers waaraan de kinderen leden. Ze vonden ook dat een kind te kwetsbaar was voor zo'n behandeling.' Daar hadden die artsen grotendeels gelijk in. Er waren toen nauwelijks medicijnen voor kinderen. De beschikbare kankermiddelen waren bedoeld voor volwassenen. Door middel van onderzoek is die medicatie geschikt gemaakt voor kinderen. Kinderoncologen weten nu welke middelen je het beste aan kinderen kunt geven, in welke dosis, hoe lang en waar in het lichaam.

Meer kennis over bestralen en complicaties

Daarnaast zijn de huidige kinderchirurgen beter in staat om kinderen met kanker te opereren. 'De meeste kinderen die kanker krijgen zijn 5 tot 8 jaar oud. Die maken nog een enorme ontwikkeling door. De beschadiging van gezond weefsel of organen bij een operatie heeft grote consequenties,' aldus Caron. 'Dan moet je als chirurg heel goed weten wat je wel en niet kunt wegsnijden.'

Ook de kennis over het bestralen van kinderen is de afgelopen decennia vooruitgegaan. Weefsel dat is bestraald, kan nooit meer groeien. Bij volwassenen is dat minder een probleem: alle weefsels en organen zijn bij hen uitontwikkeld. Maar kinderen zijn vaak nog jaren in de groei. Radiotherapeuten moeten dus heel precies de tumorcellen raken en gezonde cellen ontwijken. Bij het bestralen van de buik of de hersenen is dat bijvoorbeeld lastig. Daar zit zoveel weefsel dat een leven lang mee moet. Maar dankzij geavanceerde bestralingsapparatuur en de vaardigheden van radiotherapeuten is het nu mogelijk meer gezond weefsel te sparen dan vroeger.

Daarnaast worden de complicaties na een kankerbehandeling beter opgevangen. Kinderen met leukemie die een beenmergtransplantatie ondergaan, zijn bijvoorbeeld heel gevoelig voor infecties omdat hun afweersysteem tijdelijk is stilgelegd. Infecties met bacteriën en virussen liggen op de loer, ook na ontslag uit het ziekenhuis. Bovendien kunnen ze suikerziekte krijgen door gebruik van een bepaald soort chemotherapie. Nu houden de kinderoncologische centra die – vaak dodelijke – infecties onder controle met de juiste antibiotica en antivirale middelen en behandelen kinderen onmiddellijk op de intensive care als dat nodig is. Ook zijn ze alert op suikerziekte, een ziekte die eveneens fataal kan aflopen.

Één kinderoncologisch centrum

Bundeling van kennis en kunde over kinderkanker, preciezere chirurgie en bestralingstechnieken, betere chemotherapie en behandeling van complicaties hebben de overlevingskans van kinderen met kanker in vijftig jaar dus verhoogd van 20 naar 80 procent. Maar dat percentage kan nóg hoger, menen de Nederlandse behandelaars van kinderkanker (SKION) en Stichting Kinderen Kankervrij (Kika). In 2025 willen ze op 90 procent uitkomen.

Dat is wel degelijk een realistische doelstelling, meent Caron. De belangrijkste stap om tot dit percentage te komen werd half oktober 2011 gezet, met de opzet van één groot kinderkankercentrum voor heel Nederland: het Nationaal Kinderoncologisch Centrum (NKOC) in Utrecht. Caron: 'We maken nu eenzelfde ontwikkeling door als in de jaren zeventig. Toen gingen we van behandeling in lokale ziekenhuizen naar vijf kinderoncologische centra. Nu gaan we van behandeling in vijf kinderoncologische centra naar één nationaal kinderoncologisch centrum.' Met hetzelfde voordeel: een betere behandeling door bundeling van kennis en kunde. Samenwerking en kennisuitwisseling zijn gemakkelijker en specialisten doen meer ervaring op doordat ze vaker eenzelfde techniek toepassen.

Per jaar krijgen zo'n 550 kinderen kanker. Die lijden aan twintig verschillende soorten kanker. Dat zijn grofweg 28 kinderen per kankersoort. Best weinig, vooral als die gevallen verspreid zijn over vijf locaties. 'Door de centralisatie kunnen de specialisten zich fulltime met kinderoncologie bezighouden. Dat maakt de kans op genezing van de kinderen groter. Diverse wetenschappelijke studies tonen dat aan,' aldus Caron.

Maar de bundeling van krachten is niet de enige reden waarom de Amsterdamse kinderoncoloog denkt dat 90 procent in 2025 haalbaar is. Hij verwacht ook dat er de komende vijftien jaar nieuwe geneesmiddelen op de markt komen, zoals medicijnen die specifiek ingrijpen op cruciale biologische eigenschappen van kindertumoren. Ook zullen er geavanceerdere operatie- en bestralingstechnieken beschikbaar komen.

Later minder gezond

Kinderkanker blijft een ernstige en lastige ziekte, maar er bestaat een grote kans dat je kind er dus gewoon volwassen mee wordt: één op de 450 volwassenen in Nederland heeft kinderkanker gehad. Nou ja, gewoon volwassen worden; driekwart van deze volwassenen kampt wel met een of meerdere gezondheidsproblemen, zoals een slecht werkende hartspier, een haperende hormoonhuishouding, verminderde vruchtbaarheid of hoge bloeddruk. Dat toonde de studie LATER (Lange Termijn Effect Registratie) enkele jaren geleden aan. Daarom zijn er bij alle kinderoncologische centra LATER-poli's opgezet. Daar ondergaan de ex-kankerpatiënten regelmatig een gezondheidscheck, zodat artsen op tijd kunnen ingrijpen of bijsturen. 'Voor ons was deze uitkomst een fikse tegenslag. Maar toch ervaren de ex-patiënten geen verminderde kwaliteit van leven,' zegt Caron. 'Ze voelen zich als ieder ander mens. Het toont aan hoe enorm veerkrachtig jonge mensen zijn.'

Soorten kanker bij kinderen

In Nederland lijden kinderen gemiddeld aan twintig soorten kanker, die oncologen als volgt indelen:
Bloedkanker: 45%
Hersentumor: 25%
Solide (= vaste) tumor in organen: 30%

Bron: Basisregistratie, Stichting Kinderoncologie Nederland (SKION)

Foutje in de cellen

Kinderen krijgen vooral kanker in de snelgroeiende weefsels, zoals het bloed en de hersenen. Slechts zelden heeft dit een erfelijke oorzaak. Kinderkanker ontstaat meestal doordat er een foutje optreedt wanneer cellen zich vermeerderen. Het DNA wordt niet goed overgeschreven en deze fout wordt niet op tijd hersteld, waardoor een tumorcel kan ontstaan. Volwassenen krijgen kanker doordat hun weefsel veroudert en blootstaat aan schadelijke invloeden uit de omgeving zoals voedsel, rook, giftige stoffen en zonlicht. Het DNA van darmen, longen en huid beschadigen, waardoor een tumor kan ontstaan. Bij volwassenen kan kanker ook een erfelijke oorzaak hebben. Sommige mensen zijn drager van een beschadigd gen, zoals het borstkankergen. Dat leidt op latere leeftijd tot een verhoogd risico op kanker. Bij kinderen zijn tumoren veel gevoeliger voor medicijnen dan bij volwassenen. Kinderen zijn ook veerkrachtiger en flexibeler. Daardoor kunnen ze intensiever behandeld worden en beter herstellen.

Reageer op artikel:
Kinderoncologie: 4 op de 5 geneest van kanker
Sluiten