Onthaast, Ontploeter, Ontspan

redactie 21 jun 2018 Ontspannen

We leven niet, we jagen. We jagen op geluk, succes, status, spullen, eeuwige jeugd en natuurlijk: op uitzonderlijk goed gelukte (lees: presterende) kinderen. Redacteur Anne Elzinga ontdekt hoe je terugkomt bij de basis – rust, relaxed opvoeden, genieten van het leven – en warmt zich mentaal op met de wc-potoefening.

Hier en nu

Ik zit op het deksel van de wc-bril. Ogen dicht, handen op mijn buik, adem in, adem uit. In gedachten hoor ik de stem van pedagoog en mindfulnesstrainer Trees van Hennik. ‘De bedoeling is dat je met je volle aandacht aanwezig bent in het moment. Laat de adem gaan zoals die gaat. Wees je gewaar van het hier
en nu.’

Ben ik nou dikker geworden, flitst het door mijn hoofd. Waar ligt de calorieëntabel? ‘Als je merkt dat je bent afgeleid, keer je terug naar je adem. Vriendelijk doch beslist,’ zegt Trees.

Tussen mijn afvalmijmeringen door breng ik steeds weer opnieuw mijn aandacht naar mijn ademhaling. Vriendelijk doch beslist. Ik merk dat ik ontspan. Ik gaap. Na vijf minuten verlaat ik verkwikt het toilet. Ik kan mijn drukke gezin weer aan. Totdat mijn zoon meedeelt dat hij een 4 voor aardrijkskunde heeft. En ik had hem nog zó gezegd…!

Op zoek naar rust

Het lijkt wel of de halve wereld tegenwoordig aan het mediteren is. Sommigen doen dat hardcore, anderen volgen de lightversie. Ik heb het eerlijk gezegd altijd soft gedoe gevonden. Dat hoorde bij zingende zenmonniken of belegen hippies, niet bij hardwerkende, uit de klei gestampte moeders. Maar nu ook mijn
meest geaarde vriendinnen ineens de Zonnegroet doen en naar klankschaalconcerten gaan, moet ik mijn scepsis maar eens opzij zetten, vind ik. Zij zijn op zoek naar rust en daar kan ik ook wel wat van gebruiken. Het moderne leven is jagen geworden. Op geluk, succes, status, spullen, eeuwige jeugd, nog meer spullen.

De jacht is ook onze huiskamers binnengedrongen. Als we vroeger fantaseerden over ons toekomstige gezin zagen we serene soft focusplaatjes voor ons van rustig puzzelende kinderen en relaxed lezende ouders. Geen strijdtonelen met te veel speelgoed, blèrende tv’s, tikkende klokken, zoemende telefoontjes
en gestreste gezinsleden. Voor je het weet ren je mee in die ratrace. Ben je een tijgermoeder geworden, die haar kind ziet als een product waarmee gescoord moet worden. Of een helikopter- of hyperouder, die haar kind tot in zijn studententijd aan het beschermen en pamperen is. Dat is geen exclusief 21e-eeuws verschijnsel.

In 1762 schreef Jean-Jacques Rousseau al: ‘Ik heb kinderen gekend die zo waren opgevoed dat zij verwachtten dat je hemel en aarde voor hen bewoog, dat je voor hen de weerhaan van de torenspits haalde…’ Maar ergens in de jaren negentig is het viraal gegaan. Ook nuchtere kaaskoppen vonden zichzelf in 2010 in een J/M-onderzoek best wel een controlfreak als het om hun nageslacht ging. Ook wij dreigen onze kinderen te micromanagen, al winnen de Amerikanen het nog altijd ruimschoots van ons.

10 eenvoudig opvoeden-tips

  1. Gooi overbodig en kapot speelgoed weg
  2. Ga kritisch door hun kleding-, rommel- en boekenkast: hebben ze alles nodig?
  3. Zorg voor goed georganiseerde kasten
  4. Breng (meer) ritme en regelmaat aan in het gezinsleven. Dat maakt het leven voor kinderen voorspelbaar en veilig. En het scheelt een hoop gezeur. Dus:
    • Eet zoveel mogelijk op vastgestelde tijdstippen
    • Introduceer een gehaktdag, een pastadag, een soepdag: liefst steeds op dezelfde dag van de week
    • Ontwikkel bad-, bed-, eet- en andere rituelen
  5. Eet zoveel mogelijk samen aan tafel
  6. Kies voor eerlijk, eenvoudig en puur eten: niet te veel liflafjes
  7. Bouw uitlaatkleppen in waarin kinderen stoom kunnen afblazen en hun ei kwijt kunnen (bijvoorbeeld na school, voor het slapengaan, na het tandenpoetsen)
  8. Las zondagsmomenten in. Op die tijdstippen gaan alle apparaten uit en geeft het gezin zich over aan lezen, spelletjes, wandelen
  9. Neem ze mee de natuur in
  10. Kies voor simpel in plaats van ingewikkeld of elektronisch speelgoed: blokken, tekenspullen, klei. Dat prikkelt hun fantasie veel meer

Slow Parenting Movement

‘Handig,’ dacht Carl Honoré toen hij een boek zag liggen waarin klassieke kinderverhalen waren samengevat tot 1-minuut-verhaaltjes voor het slapengaan. Om vervolgens een heftig eureka-moment te beleven. Wat voor vader ben ik dat ik mijn kinderen het liefst in één minuut wil afhandelen? Waar zijn we in vredesnaam mee bezig? Het was het begin van zijn Slow (Parenting) Movement. Minder is meer, zo zou je het kunnen samenvatten. Lang leve langzaam leven. Dat betekent niet dat je alles in een slakkengangetje moet doen, maar wel dat je je niet laat opjagen. In zijn tweede boek Under pressure (2009) paste Honoré zijn slow-principes toe op de opvoeding. Zijn doel: kindjes redden van hun ambitieuze Speedy Gonzales-ouders. Breng de rust terug in je doorzonwoning en bied je kinderen de ruimte en de tijd om de wereld op hun eigen manier te ontdekken, houdt Honoré zijn lezers voor.

In diezelfde tijd hoort Lenore Skenazy uit New York dat ze tot America’s Worst Mom is gebombardeerd omdat ze het had gewaagd haar 9-jarig zoontje in zijn eentje met de metro door Manhattan te laten reizen. Ook zij ervaart haar eureka-momentje en richt haar Free Range Beweging op, die ouders oproept hun scharrelkinderen dezelfde vrijheid te geven als zij vroeger kenden ‘zonder gek van angst te worden’.

De Engelse Tom Hodgkinson geeft zich – eureka! – over aan het luie ouderschap. Dat overigens minder lui is dan je denkt, al was het alleen maar omdat je je aan de 21 regels van het Manifest moet houden. Regel 1: We zijn tegen het idee dat het ouderschap een inspannende bezigheid is. Regel 2: We beloven plechtig dat we onze kinderen hun gang zullen laten gaan.

En Kim John Payne eureka’t het Eenvoudig Opvoeden, dat korte metten maakt met de vier pijlers van ‘te veel’: te veel spullen, te veel keuzes, te veel informatie en te veel haast. Hier in Nederland komt Trees van Hennik na een bijna burnout bij toeval in een Tibetaans boeddhistisch klooster terecht en vindt collega Veronique Lambermont een tweedehands yogaboek, doet de oefeningen en gaat in een paar weken tijd van ‘randje psychose naar complete euforie’. Trees en Veronique zweren inmiddels bij mindfulness.

Minder plannen, minder pushen

Of je het nou slow, eenvoudig, mindful, free range of lui noemt, de boodschap is hetzelfde. Trees: ‘Ze hebben misschien een ander smaakje, maar propageren allemaal de hoeveelheid prikkels te beperken en meer vanuit je gevoel, je hart, te leven en op te voeden. Dat betekent: vertragen, minder plannen, minder pushen, meer voelen.’ Dat hebben we niet geleerd: onze maatschappij is heel rationeel. We laten ons leiden door onze gedachten. Die brengen emoties mee, waarvan we in de war raken. Onze gedachten en gevoelens gaan met ons aan de haal, we laten ons meeslepen, gaan piekeren, alles wordt één grote kluwen, we komen er niet meer uit. Dat geeft stress. En als we gespannen zijn, kunnen we niet meer bij ons hart komen. Zo vergeten we waar het werkelijk om gaat en wat we nou eigenlijk echt willen.

Door zo’n wc-potoefening kom je terug bij jezelf, belooft Trees. Ze neemt het spitsuur rond etenstijd als voorbeeld: ‘Jij staat te koken, je kinderen hebben honger en gaan jengelen. Je automatische reactie is waarschijnlijk een geïrriteerd “Jullie altijd! Hou eens op!”. Ga dan een paar keer bewust ademen. Dan kom je uit je hoofd. En in je lijf. Je observeert je gedachten (Ik word gek van die kinderen!), maar weet dat die komen en gaan en dat je er niks mee hoeft te doen. Alles mag er zijn. Het zijn voorbijdrijvende wolken; daarachter is de blauwe lucht… daarachter is het vredig. Door zo’n rustmoment in te bouwen zet je de automatische piloot uit en reageer je anders.’

6 Mindfulness-tips

  1. Vertrouw op je intuïtie
  2. Neem de tijd
  3. Stop met multitasken
  4. Voel, proef, ruik, hoor en zie: gebruik al je zintuigen
  5. Vraag je eens af hoe het met jóu gaat
  6. Bekijk je kind met een frisse blik: alsof hij een marsmannetje is dat je nog nooit eerder hebt gezien

Aandacht is als een wild paard

‘Ben jij echt zo’n relaxte moeder?’ vragen vriendinnen wel eens aan Veronique (41), moeder van Seven (15), Tommi (8) en Mimi (3). ‘Doorgaans wel,’ antwoordt ze dan. ‘Tot de stress toeslaat. Ik kan daar niet beter mee omgaan, maar het wel steeds beter uit mijn leven bannen.’ Mindful leven is topsport, zegt ze. Want je aandacht is als een wild paard: het vliegt alle kanten op. Het vergt keiharde discipline om die te trainen.

Ze is zeker geen heilige, maar als ze zichzelf vergelijkt met de Veronique van zo’n jaar of tien, vijftien geleden, ziet ze toch een andere moeder. ‘Ik zorgde toen in mijn eentje voor Seven. Had het gevoel dat ik haar steeds moest bezighouden. Terwijl ik dolgraag wilde studeren. Kinderen voelen die tweestrijd aan en reageren daarop. Dat merk ik ook als ik meditatielessen op school geef: de rust – of onrust – die jij uitstraalt, beïnvloedt de sfeer in de klas. Thuis werkt dat net zo.’

Het grootste pluspunt is misschien wel dat ze geleerd heeft niet te veel te willen als haar dochters er zijn. ‘Ik doe bewust één ding tegelijk. Niet koken en tegelijkertijd ook nog de keuken schoonmaken of naar Tommi’s verhaal willen luisteren. Ik trek dat uit elkaar en werk het dan een voor een af. De kinderen vinden dat best, als ik het uitleg. Ik ga me daar niet schuldig over voelen, ik kan niet meer dan ik kan. En dat is genoeg.’ Als ze echt op de rand van ontploffen staat, trekt ze zich een paar minuten terug om de ademhalingsoefening te doen. Midden in de chaos. Want ze weet: zoals je bij het wegvallen van de druk in een vliegtuig eerst je eigen mondkapje op moet zetten en dan pas die van je kind, zo moeten ouders eerst goed voor zichzelf zorgen voordat ze weer alle aandacht aan hun kinderen kunnen besteden.

Het is duidelijk: Veronique is dan misschien geen heilige, maar komt wel in de buurt. Ze is – in mindful parenting-taal – ‘op een speciale en aandachtige manier met haar kinderen aanwezig in het hier en nu met een milde en vriendelijke houding’.

Bemin de kindertijd

Hoewel die zin me nou weer net iets té zen is, ben ik wel jaloers op Veroniques chille grondhouding. En op die van alle langzame en luie ouders. Zij hebben zich bevrijd van de druk om het perfecte plaatje na te streven en een topkind af te leveren. Dat scheelt een hoop stress en sores. En passant geven ze hun nageslacht een cadeau dat heel wat groter is dan de nieuwste Baby Born of Lego-trein. ‘Bemin de kindertijd. Gun het kind zijn spel, zijn plezier, zijn goedaardig instinct,’ schreef Rousseau drie eeuwen geleden. Deze ouders doen dat. En ze gúnnen het anderen ook zo. ‘Ik wens het iedereen toe. Probéér het gewoon eens.’

Dat wil ik dus ook. Het is vast niet te laat om te leren. En daarom zit ik op de wc met mijn handen op mijn buik. Maar alleen een beetje in- en uitademen zal mijn hectische gezin niet ineens omturnen in een oase van rust. Daarvoor is meer nodig. En dan blijkt de overvloed, die ook tot de wereld van de terug-naar-de-basis-opvoeding is doorgedrongen, toch ook weer stress op te leveren. Want welke tips moet ik opvolgen om het walhalla te bereiken? Ga ik voor de zitmeditatie uit de mindfulness? Volg ik het Manifest van de Luie Ouders? Of combineer ik mezelf tot een langzame scharrelmoeder? Terwijl ik bijna dreig te verzuipen in de boeken en oefencd’s hoor ik opnieuw de stem van Trees van Hennik. ‘Je hoeft alleen maar jezelf te zijn.’ Als ik mijn aandacht er maar bij houd. Bewust leven en opvoeden, dát is de truc! Om dat voor elkaar te krijgen pluk ik onbekommerd uit alle tips en tricks. Vriendelijk doch beslist.

Slow parenting-tips

  1. Houd het gezinsschema in de gaten en zorg voor voldoende vrije tijd voor iedereen
  2. Lanterfant. En laat je kind zich ook eens vervelen
  3. Geef je kind de kans om te zijn wie hij is. Niet wie jij denkt dat hij moet worden
  4. Cultiveer de rustige momenten in de dag. Maak tijd om je geest leeg te maken. Verwonder je

Free range parenting-tips

  1. Weet wanneer je je zorgen moet maken en ontdek het verschil tussen onschuldige speelafspraakjes en enge bijlmoordenaars
  2. Word moediger: stop met alles onder controle te houden. Het werkt toch niet
  3. Relax: niet alles wat je doet heeft zoveel invloed op de ontwikkeling van je kind
  4. Faal! Dat is het nieuwe succes

Luie ouderschap-tips

  1. Laat ze buiten spelen (zonder ouderlijk toezicht)
  2. Zet je kinderen in de tuin en doe de deur op slot (zodat jullie het huis kunnen schoonmaken)
  3. Blijf zo lang mogelijk in bed liggen
  4. Leer ze de (hoge) kunsten kennen: zet muziek op, lees ze gedichten voor, neem ze mee naar het theater

Meer lezen

  • Luie ouders hebben gelijk, door Tom Hodgkinson, Meulenhoff, € 19,99
  • Eenvoudig Opvoeden, door Kim John Payne, Christofoor, € 24,50
  • Under pressure, door Carl Honoré, Orion Publishing Co, € 12,99
  • Free Range Kids, door Lenore Skenazy, John Wiley And Sons Ltd, € 12,99

Meer info

Reageer op artikel:
Onthaast, Ontploeter, Ontspan
Sluiten