Pesten maakt populair

Pesten maakt populair

Gemiddeld zitten er in elke klas één of twee populaire kinderen. Maar wat bepaalt hun populariteit? En kun je dat (als ouder) stimuleren?

Het is even voor enen, de middagpauze is bijna voorbij. Op het kleine schoolplein hangen nog wat groepjes brugklassers rond. Jongens gooien met tassen en duwen elkaar omver. Meisjes staan aan de kant te kijken, te kletsen en te lachen. Een ander deel van de scholieren, voornamelijk tweede- en derdeklassers, houdt zich binnen op, in de aula. Voor het podium zit een stel jongens ogenschijnlijk kalm huiswerk te maken. Maar wie dichterbij komt, hoort dat ze met van alles bezig zijn, behalve met serieuze zaken. Uitvoerig wordt de lerares Nederlands besproken - en dan niet per se haar didactische vaardigheden.

De grootste jongen aan tafel voert het hoogste woord. Wijdbeens hangt hij in zijn stoel, koptelefoon schuin op zijn hoofd, capuchon daaroverheen, het haar stijlvol langs zijn slapen gedrapeerd. Zijn trui en sneakers zijn van Nike, boven zijn baggy broek piept nog net z'n Björn Borg-boxer uit. Zijn rugzak is felgekleurd en volgekalkt met meisjesnamen. 'Love you, kusjes Lisa' en 'Hi hottie! XXX Carlijn'. Als hij praat, lachen zijn tafelgenoten. En hoewel zij er net iets minder nonchalant uitzien, proberen ze zijn relaxte houding te kopiëren. Maar iets verraadt dat hij het voor het zeggen heeft: zíjn benen nemen onder tafel alle ruimte in beslag. De rest houdt ze daarom maar keurig ingetrokken.

Aardig versus onaardig

Psycholoog Eddy de Bruyn, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), heeft veel onderzoek gedaan naar populariteit bij pubers. Hij ontdekte dat er in iedere middelbare schoolklas gemiddeld één á twee populaire leerlingen zitten. En die kun je weer onderverdelen in twee soorten: aardig populaire kinderen (of: positief populaire kinderen) en onaardig populaire kinderen (negatief populaire kinderen). 'Aardig populaire kinderen zijn behulpzaam, vriendelijk tegen docenten en doen hun best op school,' aldus De Bruyn. 'Ze volgen bovendien hun eigen weg - met andere woorden: ze pleasen niet - komen op voor klasgenoten en hebben humor. Onaardig populaire kinderen daarentegen houden van leedvermaak, doen stoer en soms een tikje agressief, pesten bewust gekozen kinderen, zijn brutaal, hebben vrienden die hen volgen en krijgen vaak de lachers op hun hand.'

Niet ieder populair kind is dus even leuk, maar wat beide groepen gemeen hebben is dat ze de gave bezitten om aandacht te trekken, vertelt De Bruyn. 'Populaire kinderen zijn allemaal sociaal aanwezig. Zeg maar gerust: dominant. Ze krijgen vaak hun zin. Of dat nu op een positieve manier is, door aardig te doen of grappig te zijn, of op een negatieve, door anderen te plagen en de leraren voor schut te zetten: ze staan in beide gevallen in het middelpunt van de belangstelling.'

Slechte cijfers zijn stoer

Naast een aantal eigenschappen zijn er ook externe factoren die een puber geliefd kunnen maken. Onderzoek laat zien dat slechte cijfers soms statusverhogend werken. Een matig rapport en af en toe een middagje op de gang maakt je voor anderen interessanter. Niet dat zo'n kind minder intelligent is; vaak doen ze net iets minder hun best op school.

Maar populariteit valt niet af te dwingen. Het moet je ook wat uiterlijk betreft behoorlijk meezitten. De Bruyn: 'Wie knap is of er in ieder geval niet onaardig uitziet en ook nog eens hippe kleding draagt, maakt een grote kans geliefd te zijn. Kort door de bocht: lelijke kinderen die stom gekleed gaan, zijn nooit populair. Minder knappe kinderen die hun uiterlijk compenseren door heel grappig te zijn of door goed te kunnen voetballen, kunnen dat juist weer wel zijn.' Het wil niet zeggen dat je altijd louter dure merkkleding moet dragen, zegt De Bruyn. 'Het gaat eerder om een stijl dan om de prijs die je voor kleren betaalt. Al maakt merkkleding het natuurlijk wel makkelijker.'

Ook hobby's spelen een rol. Populaire kinderen kiezen niet snel voor solitaire bezigheden als postzegels verzamelen, liever houden ze zich in hun vrije tijd bezig met zaken die voor anderen goed zichtbaar zijn: sporten of shoppen bijvoorbeeld. Die hobby's zijn een belangrijk middel om identiteit te ontwikkelen en status te bereiken en behouden.

Het zit in de genen

Of ouders invloed hebben op de populariteit van hun kind, is nooit onderzocht. Toch durft Eddy de Bruyn te stellen dat je als ouder wel aan bepaalde zaken aandacht kunt besteden die er toe doen. 'Geen enkele ouder wil dat zijn kind impopulair is. Het liefst heb je een kind dat aardig en beleefd is en niet brutaal. Een kind dat meekomt met anderen en niet gepest wordt.'

We willen dus eigenlijk allemaal een aardig populair kind. Maar hoe krijg je dat voor elkaar? De Bruyn: 'Als ouder kun je in elk geval pogen je kind weerbaar te maken zodat het niet over zich heen laat lopen. Je kunt hem goede manieren bijbrengen - leren vriendelijk te zijn voor anderen. En ook aan leuke kleding en een verzorgd voorkomen kun je iets doen.'

De Bruyn vermoedt dat de drive om populair te zijn, overgaat van ouder op kind. Zeker is in elk geval dat wie als kind populariteit geniet, daar later vaak ook van profiteert. 'Het is een aangeboren verdeling.' Volgens De Bruyn zie je eigenlijk al op de peuterspeelzaal of in de kleuterklas wie populair is en wie niet. 'Jonge kinderen die koste wat kost hun zin willen krijgen, hebben potentie om populair te worden. Als ze klein zijn gaat het om de driewieler of de

Nintendo, als ze groot zijn om dat meisje of die jongen.' Een tikje manipulatief zijn getapte kinderen dus zeker, geeft De Bruyn toe.

Pesten om populair te blijven

Meer nog dan op de basisschool is de mate van populariteit voor pubers op de middelbare school belangrijk. De Bruyn: 'Dat heeft eigenlijk een evolutionaire oorzaak. Op de middelbare school gaat het leerlingen er in feite om hoe ze de aandacht van het andere geslacht kunnen krijgen. Populaire pubers zijn er vroeger bij met zoenen en ook met seks.'

Maar ben je eenmaal populair, dan is het wel zaak dat te blijven. Volgens De Bruyn is voor meiden roddelen een belangrijk middel om dat te bewerkstelligen. 'Om je eigen reputatie te behouden, moet je die van je rivaal zien te ondermijnen. Je zorgt bijvoorbeeld dat ze te boek staat als slettebak. Dat zie je in overdreven mate bij Amerikaanse films over zogenaamde queenbees: onaardig populaire meisjes.

Jongens zijn minder goed in roddelen. Die werken liever aan hun imago door hun rivaal publiekelijk voor schut te zetten. Of ze sarren hem en maken hem uit voor mietje of watje. Want wat is voor een jongen erger dan dat hij niet stoer wordt gevonden?'

De vraag is natuurlijk of je ook het best af bent als gewilde puber. Is het iets wat je moet nastreven? En als je die populariteit eenmaal hebt bereikt, kun je daar dan de rest van je leven op rekenen? Ook daar is volgens Eddy de Bruyn nog geen onderzoek naar gedaan. 'Over de relatie tussen populariteit en geluk kan ik alleen maar gissen. Wel heb ik ooit het zelfbeeld van jongeren onderzocht, en daaruit bleek dat populariteit een flinke boost geeft aan het zelfvertrouwen van pubers. Jongens en meiden die in het middelpunt van de belangstelling staan en veel aandacht krijgen van leeftijdsgenoten, hebben over het algemeen meer eigenwaarde.' Natuurlijk is het niet zaligmakend, benadrukt De Bruyn. Gemiddelde, misschien niet zo populaire pubers, kunnen net zo goed in hun vel zitten en erg tevreden in het leven staan. De Bruyn noemt vriendschap als een andere belangrijke factor voor een gelukkig puberleven. 'Vriendschap heeft ook een niet te onderschatten invloed op het zelfbeeld van jongeren. Eén of, als het meezit, een paar goede vrienden maken al heel veel verschil.'

Wat is populariteit volgens pubers?

Eddy de Bruyn verzorgt op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam het keuzevak psychologie voor brugklassers. Speciaal voor de J/M puberspecial liet hij ze in de les reageren op stellingen over populariteit.

Zijn populaire kinderen aardig?
Gabriëlle: 'Niet allemaal. Sommige populaire kinderen zijn gemeen tegen iemand die ze niet mogen, meestal onpopulaire kinderen.'
Abel: 'Ze zijn niet allemaal aardig, maar ze hebben meestal wel humor.'
Simone: 'Ze zeuren niet, zijn niet verlegen. Ze trekken veel aandacht, maar op een leuke manier. Tenminste, volgens klasgenoten. Leraren vinden dat meestal niet leuk.'
Welke hobby's hebben populaire kinderen?
Lea: 'Populaire kinderen zijn goed in sport, maar niet echt goed in school.'
Sam: 'Ze zitten vaak achter de computer, maar meer om te chatten of msn-en dan dat ze huiswerk maken.'
Inez: 'Populaire kinderen hebben leuke hobby's. Hobby's die andere kinderen kunnen zien. Voetballen op het schoolplein bijvoorbeeld. Of kleren kopen.'

Hoe zien populaire kinderen eruit?
Gabriëlle: 'Ze kiezen hun eigen kleding. Ze dragen niet wat hun moeder voor ze koopt.'
Sam: 'Ze kopen hun kleding in hippe winkels.'
Abel: 'Maar het hoeft niet per se dure kleding te zijn. Merkkleding helpt wel, maar als je dat niet hebt, kun je het wel compenseren.'

Wat bepaalt of iemand populair is?
Inez: 'Meestal zijn populaire kinderen knap en een beetje aardig. Uiterlijk is belangrijk, maar als dat je niet meezit, moet je in elk geval leuk zijn.'
Simone: 'Volgens mij zijn populaire mensen altijd knap of oké om te zien, nooit lelijk.'
Thomas: 'Volgens mij uiterlijk niet belangrijk maar de omgeving. Die maakt uit wie populair is en wie niet.'
Lea: 'Als je populair wilt zijn, moet je niet verlegen zijn maar spontaan.'
Gabriëlle: 'Sommige jongens en meisjes zijn neppopulair, die kicken op spullen en merken. Maar die zijn dan weer niet aardig. Net als in het programma My Sweet Sixteen op MTV.'
Sam: 'Populaire kinderen hebben groepjes om zich heen.'

Uit onderzoek blijkt dat er aardig populaire en onaardig populaire kinderen zijn. Herkennen jullie dat?
Abel: 'Ja, onaardig populaire kinderen zetten je voor lul, halen slechte cijfers en zijn grappig.'
Gabriëlle: 'Lage cijfers en een grote mond maken je stoer.'
Lea: 'Onaardig populaire kinderen doen precies wat je verwacht dat ze doen.'
Inez: 'Ze hebben schijt aan de rest, volgen hun eigen keuze.'

Noem eens voorbeelden van een aardig populair en een onaardig populair persoon?
Simone: 'Oprah Winfrey versus Paris Hilton.'

Hebben populaire kinderen veel vrienden?
Sam: 'Als je aardig populair bent, heb je veel vrienden.'
Thomas: 'Populaire mensen zijn als vrienden oké, zolang ze je niet pesten.'
Lea: 'Volgens mij ligt er best veel druk op je als je populair bent.'

Succestips

  • Je kunt populaire kinderen niet kweken, maar volgens psycholoog en onderzoeker Eddy de Bruyn kun je als ouder in elk geval pogen je kind weerbaar te maken, zodat het niet over zich heen laat lopen.
  • Ook belangrijk: breng je kind goede manieren bij - leer hem vriendelijk te zijn voor anderen.
  • En aan leuke kleding en een verzorgd voorkomen kun je eveneens een en ander doen.
Door: | 5-1-2011

Meer artikelen uit ons netwerk


Gerelateerde artikelen

Tips van de redactie