Stress rond Sinterklaas en Kerst

redactie 19 jun 2018 Feestdagen

Slecht slapen, weinig eetlust, buikpijn, hoofdpijn, plotselinge koortsaanvallen, overspannen of superdruk gedrag; het zijn allemaal herkenbare symptomen die zich manifesteren rond Sinterklaas en Kerst. En die treffen niet eens alleen overgevoelige kinderen; ook een nuchter zieltje kan behoorlijk op tilt slaan. Hoe blijft de feestmaand feestelijk?

‘We zien in december een piek als het gaat om in- en doorslaapproblemen,’ zegt Clarisse van Gorkom, orthopedagoge in het Mesos Medisch Centrum in Utrecht. Het komt volgens haar in de feestmaand regelmatig voor dat leuke spanning finaal uit de hand loopt. Kinderen gaan minder goed eten, letten op school slechter op, of krijgen hoofdpijn. Wat daarbij volgens haar meespeelt, is dat het tussen de herfst- en de kerstvakantie een lange ruk is, waardoor veel kinderen toch al moe zijn. ‘Daardoor wordt het lontje wat korter en raken kinderen sneller geïrriteerd of worden zelfs agressief.’

De drukte neemt toe

Spanning rond het zetten van de schoen en de vraag welke cadeautjes de Sint zal geven, bestond vroeger ook. Maar de laatste jaren neemt de drukte toe. Veel scholen doen steeds meer aan de feestdagen: niet alleen komt Sint langs, er is vaak ook een heus kerstdiner. Sport- en hobbyclubjes organiseren uitvoeringen rond kerst en nodigen meestal ook Sinterklaas uit. In de winkels liggen eind september al pepernoten en weken voor de Sint daadwerkelijk voet op Nederlandse bodem zet, vallen er kleurige folders in de brievenbus. Als hij eenmaal gearriveerd is, voert het dagelijkse Sinterklaasjournaal op de televisie de spanning nog eens op. 

Op veel scholen wordt ouders van kleuters die in december of januari 4 worden, ontraden om hun kind in december te laten beginnen met wennen. De sfeer is dan zo gespannen, dat de kersverse kleuters anders in een heksenketel terecht zouden komen.

Workshop decemberstress

De moeilijke maand, noemt Emmeliek Boost december. Ze is initiatiefneemster van de Opvoeddesk en zelf moeder van vier kinderen. De Opvoeddesk bood een workshop decemberstress aan voor ouders. De aanleiding was dat er in deze periode regelmatig mensen bellen dat hun kind bijvoorbeeld al drie weken slecht slaapt. Of kinderen worden erg bang als Sinterklaas op het kinderdagverblijf komt. Het zijn niet zozeer de extra gevoelige kinderen die problemen ondervinden, merkt Boost. ‘Hun ouders gaan vaak al heel bewust om met dit soort zaken. Het zijn juist de kinderen die doorgaans sterk staan in de groep. Maar in die maand staat opeens hun wereld op z’n kop.’

Hoewel de precieze inhoud van de workshop afhangt van de leeftijd van de kinderen, wijzen de pedagogen de ouders er in ieder geval op dat zij de gekte ook zelf in de hand hebben. ‘We adviseren ze om het klein te houden. Sommige ouders stoppen Playmobiel of een Barbie in de schoen. Voor je het weet wordt dat normaal en moeten andere ouders daar in meegaan. Anders denkt een vijfjarige die een mandarijntje of pepernoten heeft gekregen, dat Sint hem of haar niet lief vindt.’

Surprise stress

Niet alleen voor de echte gelovigen, maar ook voor oudere kinderen kan de Sinterklaastijd spanningen opleveren, aldus Boost. ‘In groep 7 of 8 wordt Sint vaak met surprises gevierd. Sommige ouders knutselen vijf avonden met hun kind aan een prachtige surprise en kiezen een cadeautje dat goed bij de betreffende klasgenoot past. Dan kan het heel zuur zijn als je kind zelf een gummetje en een zak drop krijgt, gewikkeld in proppen krantenpapier.’ Aan de andere kant wijst ze op het risico dat het een soort wedloop wordt. ‘Ouders willen niet achterblijven en gaan zich helemaal uitleven op zo’n surprise. Maar dan wordt het iets van de ouders in plaats van de kinderen.’

Dat signaleert ze ook bij het kerstdiner dat bijna alle scholen tegenwoordig organiseren. ‘Dat moet een schoolactiviteit zijn, maar het wordt steeds meer een ouderproject. Die kijken dan heel ontroerd naar hun kind, gestoken in een feestsetje dat naadloos van de posterreclames van H&M is overgenomen en vinden al die kinderen in hun engelachtige kleding fantastisch. Maar je kunt je afvragen of het voor de kinderen zelf zo geweldig is.’

Spanning verminderen

De decemberstress die ouders zelf ervaren, kan ook een drukkende invloed hebben op hun kinderen. Bijvoorbeeld als pa en ma een perfect kerstdiner willen voorschotelen aan hun (schoon)ouders en met kerst uren in de keuken staan. Ruziemaken mag niet op zo’n dag (vrede op aarde!), maar kinderen vervelen zich, waardoor de spanningen al snel tot boven het kookpunt oplopen. Een kleine peiling in de omgeving leert dat velen de drukte in deze periode onprettig vinden. Een enkeling ontvlucht de familieverplichtingen zelfs resoluut en vertrekt om deze reden richting vakantiehuisje.

Aan kinderen van gescheiden ouders wordt vaak getrokken met de feestdagen. Dan komt er iets uit als: de kerstweek bij mama, maar tweede kerstdag bij papa. Het heen en weer geschoven worden, zodat geen van de ouders zich tekort gedaan voelt, kan voor kinderen knap belastend zijn. Bovendien wordt Sinterklaas ook meestal dubbel gevierd.

December is een ramp

Voor kinderen met veel behoefte aan structuur is december echt een ramp, weet Madelon Boersma, alleenstaande moeder van een zoon van 8 met ADHD en voorzitter van de OVAK, de vereniging voor ouders van kinderen met ADHD in de regio Rijnmond. ‘Ik ben altijd blij als het weer januari is.’ Toen haar zoon jonger was, ging hij in de Sinterklaastijd bedplassen, terwijl hij allang zindelijk was. Hij werd bang voor allerlei dingen in zijn kamer of dacht bijvoorbeeld dat het huis zou afbranden. Ook ging hij slecht eten en slapen en kreeg hij last van stresshoofdpijn.

Spanning om schoen zetten

Zijn school voor speciaal onderwijs probeert alles zo voorspelbaar mogelijk te maken. ‘Daar vertellen ze dus dat meester Bram voor Sint speelt en dat hij om half tien op de deur gaat kloppen.’ Boersma laat haar zoon in de Sinterklaastijd slechts twee keer z’n schoen zetten. ‘Alleen in het weekend, want van de spanning komt hij vier keer z’n bed uit om te kijken of er al iets in zit. Hij wordt vervolgens ook extreem vroeg wakker. Terwijl hij eigenlijk heel goed weet dat Sinterklaas niet door de schoorsteen kan.’

Door alle folders en tv-reclame is haar zoon heel erg bezig met het dilemma welke cadeautjes hij gaat vragen. ‘Hij moet van tevoren weten wat hij krijgt, want anders trekt hij het niet. Met die spanning kan hij nou eenmaal niet leven.’

Ook de achtjarige zoon van Rianne Haakma, die het syndroom van Asperger heeft, een aan autisme verwante stoornis, is de hele Sinter­klaastijd erg opgewonden. ‘Hij loopt dan niet gewoon: hij huppelt. Tenenlopen noemen ze dat. Hij gaat na elven slapen en is rond zes uur weer wakker. Hij lust ook opeens zijn eten niet meer. Verder is hij heel springerig en stelt constant vragen. Hij maakt zich erg druk over wat hij krijgt. Daar schrijft hij hele brieven over.’

Omdat hij weinig tijdsbesef heeft, maakt ze ieder jaar een kalender met pictogrammen van de feestdagen. ‘We hebben drama’s beleefd in de Sinterklaastijd. Als hij z’n schoen mocht zetten – alleen op zaterdag – kwam hij voortdurend naar beneden. Vertellen dat er pas iets in kwam als papa en mama naar bed gingen hielp niet, dan bleef hij nog langer wakker.’

Zelf maat houden

Ouders moeten goed in de gaten blijven houden hoe hun kind reageert. Een kind dat van nature erg enthousiast is, zal bevattelijker zijn voor de speciale Sinterklaasfeer en eerder op tilt slaan. Wat met name veel zou schelen bij het beperken van Sintstress, is als de ouders zelf maat houden ‘Twee of drie keer de schoen zetten is het maximum,’ vindt orthopedagoge Clarisse van Gorkom. ‘Er hoeft ook niet altijd snoep in. Een gelpen of iets dergelijks vinden kinderen ook heel leuk.’

Gebruik Sint en Piet niet als boeman

Uiteraard is het onverstandig om Sint en Piet als boeman te gebruiken. En als jonge kinderen bang zijn voor Piet, moeten ouders dat zeker serieus nemen, adviseert Van Gorkom. ‘Het is allemaal heel magisch, waardoor het voor kinderen met een sterke verbeeldingskracht snel te veel kan worden.’ Voor kinderen die duidelijk gespannen zijn, adviseert ze om het verhaal aan te passen door bijvoorbeeld te zeggen dat Sint en Piet niet bij alle huizen over het dak lopen, maar de cadeautjes meestal bij de achterdeur neerleggen. Wel betreurt Rianne Haakma het dat de school de dag na Sinterklaas meteen een kerstboom neerzet. ‘Die overgang is voor mijn zoon veel te abrupt. Thuis doen we bewust een week niets.’

Emmeliek Boost van de Opvoeddesk beaamt dat de snelle overgang niet goed hanteerbaar is voor kinderen. ‘Van de ene dag op de andere slaat de hele sfeer om en verschijnt er overal kerstversiering. Sinterklaasliedjes zijn opeens verboden, terwijl die er net wekenlang in gedreund zijn.’ Volgens haar zou een ‘uitwuifritueel’ een goed idee zijn.

Te veel en te spannend

'Van nature is stress gezond, want het beschermt je tegen gevaar,' stelt Jos Hendriksen, psycholoog bij kinderrevalidatiecentrum Franciscusoord in Valkenburg. 'Pas als het te lang duurt of te intens is, kun je er fysieke of psychische problemen door krijgen.' Dat geldt ook voor kinderen. De groep kinderen met stressklachten is zelfs behoorlijk groot, zo bleek uit het onderzoek on­der 1700 leerlingen in groep 7 en 8 van de basisschool, waar Hendriksen in 1990 op promoveerde. Een kwart van de kinderen had regelmatig last van hoofdpijn, buikpijn en inslaapproblemen en zo'n 15 procent had vaak last van een gebrek aan eetlust.

Stress is niet alleen een gevolg van zogenaamde 'levensgebeurtenissen' als echtscheiding van de ouders, ziekenhuisopname of verhuizing, maar ontstaat ook door dagelijkse beslommeringen, bijvoorbeeld niet mee mogen doen op het schoolplein. Bij jonge kinderen uit stress zich vooral in een terugval in primaire functies. Ze vertonen dan regressie op het vlak van slapen, eten en zindelijkheid.

Magisch denken

Dat de Sinterklaastijd zo spannend is, komt volgens de psycholoog mede doordat kinderen tot een jaar of 7 magisch denken. 'Ze maken geen onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid. Alleen wat ze zien, bestaat voor hen echt.'

Een mooi bewijs hiervan leverde een beroemde tv-uitzending waarin de juf zich voor de ogen van de klas verkleedde als Sint. Op de vraag 'Wie is dit?' antwoordden de kinderen vervolgens collectief: 'Sinterklaas!' Want die zagen ze en de juf was 'weg'. Toen de Sint zich weer omkleedde, was ze in de ogen van de kinderen gewoon de juf en geen ex-Sinterklaas. 'En zelfs al zijn kinderen op de leeftijd dat ze beseffen: Sint bestaat niet, dan nog blijft de hele periode spannend.'

Als een kind echt bang is, moet je ervoor zorgen dat je dat niet aanwakkert. Want angst is besmettelijk en kan zich gemakkelijk uitbreiden naar andere situaties, benadrukt Hendriksen. 'Uit onderzoek dat eind jaren dertig van de vorige eeuw werd gehouden, bleek bijvoorbeeld al dat angst voor de witte vacht van een konijn makkelijk kan overslaan naar angst voor de witte baard van Sinterklaas.'

11x hoe blijft de spanning hanteerbaar?

  • Maak een kalender met de hoogtepunten zodat kinderen overzien hoe lang het nog duurt
  • Onderschep de speelgoedfolders en kijk ze op een rustig moment samen door
  • Spreek af hoe vaak de schoen gezet mag worden
  • Maak de feesten voorspelbaarder. Vertel bijvoorbeeld al iets over de cadeautjes
  • Lees verhalen voor over de betekenis van het feest
  • Informeer wat er op school gaat gebeuren zodat het kind erop kan worden voorbereid
  • Neem de tijd om de dag met het kind te bespreken
  • Maak van Sint geen boeman
  • Op tijd inkopen doen voorkomt stress bij de ouders
  • Probeer het aantal festiviteiten thuis en bij anderen beperkt te houden
  • Hanteer de gouden regel: minder is meer
Reageer op artikel:
Stress rond Sinterklaas en Kerst
Sluiten