‘School en ouders moeten het sámen doen’

Veel ouders zijn ontevreden over de communicatie met school, blijkt uit het J/M onderwijsonderzoek. En één op de acht ergert zich aan de manier waarop met klachten of kritiek wordt omgegaan. Waarom gaat het vaak mis en hoe kan het beter? We vroegen het aan drie onderwijsdeskundigen.

De communicatie tussen ouders en leerkrachten op de basisschool verloopt vaak verre van soepel. Wie dat niet uit eigen ervaring weet, kan op internetfora als dat van J/M zien hoe vaak er sprake is van misverstanden, irritaties en regelrecht onbegrip van beide kanten. Daarom zette J/M drie onderwijsdeskundigen bij elkaar en vroeg aan hen: zijn ouders nou echt te bemoeizuchtig? Of schuilt er iets anders achter de slechte communicatie tussen ouders en school? Wat zijn mogelijke oplossingen en wat kunnen ouders zelf doen?

Hoe ervaren jullie de omgang met ouders?

Sigrid (lachend): 'Soms kan ik ze wel achter het behang plakken.' En ze vervolgt: 'Op een school als deze, met veel hoogopgeleide ouders, is het lastig, zeker als je nog niet zoveel ervaring hebt. Natuurlijk zijn er ook waanzinnig leuke ouders, maar sommige kunnen het je aardig moeilijk maken. Zo heb ik een moeder gehad die elke dag na school een gesprek eiste met mij over haar kind, en vaak ook nog 's ochtends stennis kwam maken over iets wat de vorige dag gebeurd zou zijn. Vervolgens bleef ze dan weleens tot elf uur voor het raam staan. Ik heb ouders gehad die voortdurend hun privéleven met mij wilden delen, en alles van mij wilden weten. En ouders die je uittesten, die manipuleren.'

Peter: 'Hoogopgeleide agressie noem ik dat. Intelligente ouders met goede banen gaan niet slaan, maar proberen op een sneaky manier hun gelijk te halen. Dat gaat soms heel ver. Die ouders hebben als het om hun kind gaat namelijk dezelfde primitieve emoties als alle andere ouders.'

Irene: 'Ouders voelen zich vaak onbegrepen. Het raakt aan diepe gevoelens bij hen als er iemand aan hun kind komt. Dat kind is het belangrijkste wat ze hebben. Daardoor kunnen ze gauw over hun toeren raken. Leerkrachten voelen dat niet altijd even goed aan.'

Peter: 'Ik merk het bij mezelf. Een van mijn dochters bleek dyslectisch te zijn, maar de eerste tijd dacht ik dat het toch echt aan de school lag. Wat nou, dyslexie, onzin! Dat is een gezond mechanisme: ouders onderzoeken in die ontkenningsfase of er externe oorzaken zijn voor het probleem. Pas als je weet dat dat niet zo is, kun je beginnen aan het acceptatieproces.'

Sigrid: 'Op de pabo leer je daar helemaal niets over.'

Peter: 'Nee. Slechts 10 procent van de pabo's besteedt in de opleiding aandacht aan ouders, en dan nog uitsluitend in de vorm van gesprekken voeren met “lastige ouders.” Terwijl het erom gaat dat je leert begrijpen wat er in het hoofd van die ouders omgaat.'

Sigrid: 'Ik bedenk ineens: als ik een “moeilijke klas” heb, is dat omdat het met de ouders niet lekker loopt. Want dat merk je dan ook aan de kinderen. Ze houden zich niet aan regels bijvoorbeeld, als de ouders dat ook niet doen. En andersom: er kunnen moeilijke kinderen in een klas zitten, maar als de ouders meedenken en meehelpen, ervaar ik dat helemaal niet zo.'

Irene: 'Heb je je überhaupt gerealiseerd dat je ook met ouders te maken zou krijgen toen je naar de pabo ging?'

Sigrid: 'Welnee.'

Is dat de kern van het probleem, dat leerkrachten in hun opleiding niets leren over omgang met ouders?

Peter: 'Nog belangrijker is de cultuur van de school. Mij valt op dat in de gehandicaptenzorg ouders veel meer als deskundige worden gezien, als samenwerkingspartner. In het onderwijs wordt niet altijd even respectvol omgegaan met ouders. Dat er over ouders wordt geroddeld in de personeelskamer bijvoorbeeld, is meer regel dan uitzondering.'

Irene: 'Het is de verantwoordelijkheid van de directeur om dat te voorkomen. Wanneer je als team niet wilt dat ouders roddelen aan het hek, dan moet je dat zelf ook niet doen. Schooldirecties moeten beleid ontwikkelen over hoe ze met ouders willen omgaan, en dat uitdragen. Bij de aanmelding van een nieuwe leerling vertel je de ouders wat ze kunnen verwachten, en wat jij van de ouders verwacht. Ouders kunnen vervolgens al of niet kiezen voor de school. Maar wees dus duidelijk als school over je cultuur. Maak regels. Bijvoorbeeld over de tijden waarop ouders geacht worden om 's ochtends de school te verlaten. Op die manier voorkom je ook dat een ouder tot elf uur voor het raam staat.'

Peter: 'Scholen moeten zich afvragen wat ze willen bereiken met ouders, en hun leerkrachten daarin trainen.'

Sigrid: 'Dat laatste lijkt me inderdaad heel belangrijk.'

Irene: 'Waarom vind jij het belangrijk om goed met ouders om te gaan?'

Sigrid: 'Omdat ik graag samen met hen praat en nadenk over hoe hun kind zich zo goed mogelijk kan ontwikkelen.'

Wat kunnen ouders zelf doen om de communicatie te verbeteren?

Irene: 'Ze kunnen de school aanspreken op het beleid, vragen of erover nagedacht wordt hoe men met ouders wil omgaan.'

Peter: 'Ouders moeten zich realiseren dat een goede relatie met de school zeer belangrijk is voor de ontwikkeling van hun kind. Uit onderzoeken blijkt dat de houding van de ouders jegens de school grote invloed heeft op de leerprestaties. Als je niet tevreden bent over de school, is het lastig om dat niet te laten merken aan het kind. Kinderen voelen het gewoon.'

Irene: 'En dat is dodelijk. En dus moet je in gesprek gaan op het moment dat er wat is. Het is de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de ouders en de school om de relatie goed te houden.'

Peter: 'Probeer een constructieve ouder te zijn. Vroeger waren ouders heel meegaand. Als wij op school straf hadden gekregen, kregen we thuis nog een keer straf. In een soort tegenreactie zijn veel ouders over-assertief geworden. We moeten naar een middenweg, waarin ouders en school partners zijn.'

Irene: 'Wees je daarbij wel bewust van de autonomie van de leerkracht. Respecteer zijn of haar privacy.'

Sigrid: 'Soms is het ook juist prettig als ouders dingen vertellen, als je weet wat er thuis speelt. Openheid op zich is niet verkeerd.'

Peter: 'De ouder moet ook respect hebben voor zichzelf. Als hij iets wil vragen of vertellen, moet hij zich niet laten afschepen. Kom voor je kind op als dat nodig is. Met inachtneming van grenzen.'

Sigrid Spijkerman

Sigrid Spijkerman (28) is leerkracht van groep 4. Ze werkt sinds vijf jaar op basisschool De Kring in Haarlem, een school met veel hoogopgeleide ouders. Daarvoor werkte ze een korte periode als invalkracht op een zwarte school.

Peter de Vries

Peter de Vries (43) werkt sinds 2003 als onderwijsadviseur bij CPS. Daarvoor werkte hij onder meer als leerkracht in het basisonderwijs en als locatiemanager van een orthopedagogisch dagcentrum. Hij schreef verschillende boeken over de communicatie met ouders, zoals Handboek ouders in de school.
De Vries is vader van vier kinderen.

Irene van Kesteren

Irene van Kesteren (54) is bestuurskundige, gespecialiseerd in onderwijs. Ze is directeur geweest van de landelijke oudervereniging NKO en van 5010, de informatie- en advieslijn voor ouders over onderwijs. Ook was ze ooit leerkracht in het voortgezet speciaal onderwijs. Tegenwoordig heeft ze een eigen praktijk voor coaching en management in het onderwijs.

Uit het J/M onderwijsonderzoek:

  • 54 procent vindt dat kritiek van ouders op de school van hun kind(eren) serieus wordt genomen; volgens 39 procent gebeurt dat soms en volgens 6 procent bijna nooit
  • één op de acht ouders ergert zich wel aan de manier waarop er met kritiek en klachten wordt omgegaan
  • de communicatie met ouders' staat op nummer 1 in de lijst van ergernissen van ouders
  • ouders met een kind in het voortgezet onderwijs (VO-ouders) zijn veel minder te spreken over de communicatie met school dan ouders met een kind in het basisonderwijs (PO-ouders). Niet alleen vinden VO-ouders vaker dat hun kritiek níet serieus wordt genomen (12 procent tegenover 3 procent), maar bovendien noemen twee keer zoveel VO-ouders als PO-ouders (25 procent versus 12 procent) de communicatie als een van de grootste bronnen van ergernis; vaders meer dan moeders
  • en dat terwijl ruim driekwart vindt dat veel scholen zonder ouderhulp in de problemen zouden komen!
Reageer op artikel:
‘School en ouders moeten het sámen doen’
Sluiten