Seks? Wat is dat?

redactie 19 jun 2018 Ouders

Hoezo twee keer per week vrijen? Een beetje druk bezet mens komt daar helemaal niet aan toe. Vaak omdat je te moe bent, maar irritaties of teleurstelling kunnen ook meespelen.

Als kind dacht ik altijd dat vaders en moeders geen seks hadden. Sterker nog, dat kon ik me ook niet voorstellen, dat hoorde niet. Nu ik zelf moeder ben, weet ik wel beter. Natuurlijk hebben vaders en moeders nog seks en heus wel vaker dan die paar keer om je kinderen te krijgen. Maar om nu te zeggen dat seks na vijftien jaar nog steeds even heftig is als in het begin van de relatie, nee dat niet. Hoe staat het eigenlijk met het seksleven van andere vaders en moeders? Bestaat dat na tien, vijftien jaar huwelijk nog steeds uit spetterende vrijpartijen op onverwachte momenten en spannende plekken, zoals sommigen misschien wel hadden in de eerste jaren van hun relatie? Tijd voor een klein onderzoek in de vrienden- en kennissenkring. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan.

We praten over alles met onze vrienden, kennissen en zelfs met de buren. Over ons werk, opvoedingsperikelen, geld, de tuin, onze ouders en zelfs over onze relaties. Maar nog steeds blijkt het moeilijk te zijn om met je vrienden over je eigen en hun seksleven te praten. ‘Sinds we kinderen hebben, komen we niet meer aan elkaar toe,’ wordt er nog wel gezegd. Maar wat betekent dat dan? Gaan jullie niet meer samen uit? Of hebben jullie geen seks meer met elkaar? Praten met je vriendinnen over je seksleven is ‘not done’, maar tussen de regels door merk ik dat er bij een aantal niet veel meer gebeurt tussen de lakens.

Vrijfrequentie

Iedereen weet dat twee keer per week de norm is voor de seksuele frequentie. In alle onderzoeken komt steeds weer, al jarenlang, datzelfde gemiddelde van twee keer per week terug. Mensen die niet aan die norm voldoen, voelen zich abnormaal en denken een uitzondering te zijn. Het gevolg is dat veel van deze mensen hierover niet zullen praten, zodat iedereen eigenlijk alleen maar de verhalen blijft horen (en lezen) van hen die aan deze standaard voldoen.

Volgens het belangrijkste onderzoek in Nederland naar het seksleven van volwassen Nederlanders (mannen en vrouwen), Seksualiteit in Nederland’ (1991), doet 40 procent van de ondervraagden (met een vaste relatie) het ongeveer twee keer per week. 23 procent doet het één keer per week. Ook in het onderzoek dat in 1993 door het weekblad Margriet werd uitgevoerd onder 1500 vrouwen van 20 tot 70 jaar (waarvan 89 procent een vaste relatie had) doet 46 procent het meer dan één keer per week.

Wat zegt zo’n gemiddelde nu eigenlijk? Los van het feit dat je je kunt afvragen hoeveel mensen op de vraag: ‘Hoe vaak vrij je ?’?een sociaal wenselijk antwoord geven, kan zo’n gemiddelde bestaan uit heel verschillende antwoorden. Iemand kan bijvoorbeeld als antwoord hebben gegeven dat hij of zij in de vakanties wel aan de twee keer per week toekomt, in drukke perioden in het jaar niet vaker dan één keer per maand vrijt en voor de rest misschien 2 à 3 keer per maand aan vrijen toekomt.

Gemiddeld komt dat neer op één à twee keer per week, maar zo gaat het blijkbaar echt niet elke week. Bovendien moeten percentages ook altijd van de andere kant worden bezien. Als in het Margriet-onderzoek 46 procent van de vrouwen zegt het vaker dan één keer per week te doen, zegt 54 procent dus het minder vaak te doen.

In de meeste onderzoeken wordt gekeken, bij de vraag naar de seksfrequentie, of mensen een vaste relatie hebben. Soms wordt er ook gekeken naar de duur van een relatie. Hoe langer de relatie duurt, hoe minder er wordt gevreeën. De gemiddelde vrijfrequentie binnen de eerste twee jaar van een relatie is 8,5 keer per maand. Van een relatie die meer dan tien jaar duurt is dat 6,8 keer per maand (tussen de één en twee keer per week).

Ook neemt de hoeveelheid seks af met de leeftijd. Bij vrouwen tot 26 jaar heeft maar 33 procent, minder dan één keer per week seks, terwijl dat boven de 45 jaar al 56 procent is.

In geen van de onderzoeken ben ik echter de factor opgroeiende kinderen tegengekomen. Terwijl toch iedereen met een gezin weet hoe druk en stressvol zo’n bestaan kan zijn, waardoor de tijd voor en de zin in seks makkelijk in het nauw komt.

Dat ene uurtje

De gemiddelde Nederlander doet het twee keer per week, zeggen de statistieken. De gemiddelde Nederlander is gelukkig met zijn seksleven, zeggen de onderzoeken. Maar de sekstherapeuten denken er anders over. De klacht van vrouwen (en de laatste tijd ook steeds meer van mannen) dat ze ‘zo weinig zin hebben in seks’, behoort tot de top 3 van meest genoemde problemen in de seksuologische hulpverlening. Ook horen we de laatste tijd in de media steeds vaker dit soort geluiden. ‘Seks om de seks is uit’, luidt de kop van een artikel van Emma Brunt in Elle begin dit jaar. Ook zij constateert een toenemende aandacht in de media voor iets wat zelfs het laatste seks-?taboe wordt genoemd: de bekentenis van drukbezette vrouwen (en soms ook mannen) dat zij geen zin meer hebben in seks. ‘Nu ben ik 24 uur per dag verantwoordelijk: op mijn werk, voor mijn kinderen, voor het reilen en zeilen van het huishouden. Ik loop op mijn tenen. Dat ene uurtje ’s avonds van tien tot elf in bed met een boek is echt mijn uurtje. Dan wil ik lekker lezen zonder gezeur aan mijn hoofd. Misschien is het wel raar dat ik liever een boek lees dan vrij met Jasper,’ zegt Dorien van 36 in een artikel in Marie Claire over vrouwen voor wie seks niet meer zo nodig hoeft. Dorien is zes jaar getrouwd met Jasper, ze hebben alle twee een drukke en stressvolle baan en drie kinderen van onder de 10 jaar.

‘Te moe,’ noemen Nederlandse vrouwen als belangrijkste reden waarom ze minder zin in seks zouden hebben. Niet zo raar als je bedenkt wat een beetje moderne geëmancipeerde vrouw met opgroeiende kinderen en een drukke baan allemaal ‘moet’ in haar leven. ‘Wij vrouwen moeten al zoveel,’ schrijft de journaliste van het artikel in Marie Claire (zelf ook moeder van twee jonge kinderen), ‘we moeten studeren, carrière maken, een man vinden en aan de relatie werken, kinderen krijgen en die combineren met een boeiende baan, de regie van het huishouden voeren, toch nog een leuk, onafhankelijk, sociaal mens blijven en dan ook nog een spetterend seksleven onderhouden.’ Van zo’n leven kun je heel erg moe worden.

Boos en geïrriteerd

Toch zijn er ook andere redenen waarom de vrijfrequentie afneemt (en soms zelfs tot een nulpunt daalt) bij ouders met opgroeiende kinderen. Mannen en vrouwen hebben vaak verschillende motieven om te vrijen.

Eva van de Woude is 42 jaar en heeft bijna twintig jaar een relatie met Evert. Ze hebben drie jongens van 11, 9 en 7 jaar. Eva is fysiotherapeute en werkt twintig uur in een groot ziekenhuis, enheeft daarnaast een praktijk aan huis. Evert heeft een eigen reclamebureau. ‘Voordat we kinderen kregen, hadden we een wild en bevredigend seksleven. Alles hebben we uitgeprobeerd, niets was ons te gek. Na acht jaar wilden we kinderen en omdat we die vrij snel achter elkaar kregen, kwam ons seksleven maar ook onze relatie behoorlijk onder druk te staan. De irritaties over de verdeling van taken in het huishouden en gezin stapelden zich op. Ik voelde me door Evert in de steek gelaten en had daardoor steeds vaker zoiets van: “Als jij dat niet voor mij doet, doe ik dit niet voor jou.”

Toen Evert in een zomervakantie, net in de tijd dat de kinderen zes weken vrij hadden van crèche en school, ook nog eens drie maanden voor zijn werk naar het buitenland moest, waardoor hij alleen nog maar in de weekenden (uitgeteld) thuiskwam, barstte bij mij de bom. Ik wilde gewoon geen seks meer met hem, hij had me hartstikke in de steek gelaten. Terwijl hij juist, om het weer goed te maken met me, in die weekenden alleen maar seks wilde. Ik wilde geen seks zolang die boosheid en irritaties nog volop aanwezig waren en hij wilde seks om weer meer contact te krijgen. En zo is het eigenlijk in al die jaren daarna steeds gebleven.’

Als vrouwen willen vrijen moet er eerst intimiteit zijn, blijkt uit vele onderzoeken. Mannen kunnen intimiteit en lust veel beter scheiden. Vrouwen vinden het ‘samen zijn’, het gevoel van intimiteit het belangrijkste aspect van het vrijen, terwijl dat voor mannen de seksuele lust en bevrediging is die ze ervaren.

‘Je zou het kunnen vergelijken met samen naar de film gaan. Hij heeft van de spanning en de ontknoping van de film genoten, zij vooral van het samen-zijn. Eigenlijk willen mannen en vrouwen hetzelfde, maar de manier waarop ze het zoeken is verschillend,’ zegt Marijke IJff, seksuologe, met een bureau voor psychoseksuele therapie in Nijmegen. ‘Mannen willen net zo goed als vrouwen intimiteit en contact. Maar mannen hopen die te vinden in het vrijen, terwijl de vrouw eerst op een andere manier intimiteit en contact wil.

Als een relatie langer duurt en door werk en gezin onder druk komt te staan, nemen de irritaties toe en is er steeds minder (positief) contact en wordt er dus steeds minder gevreeën.’

Passief verzet

Maar ook mannen, vooral hoog opgeleide, vrouw-vriendelijke dertigers en veertigers hebben last van de hoge eisen die aan hen worden gesteld. Daardoor wordt ook bij hen de zin in seks steeds minder. ‘Een moderne man moet niet alleen een zachte vader zijn met een goede bron van inkomsten, maar ook een begripvolle vriend voor zijn vrouw en een tijger in bed,’ zegt Johan de Feijter, seksuoloog bij de Rutgers Stichting in Amsterdam. ‘Mannen vertonen in bed een passief verzet. Ze zeggen hardop: “Ik zou best wel willen, maar gek genoeg heb ik nu niet zoveel zin.” Maar diep in hun hart denken ze: ‘Je vraagt al zoveel, dit krijg je niet.’

Mark Verhoeven is 39 jaar, heeft twee kinderen (5 en 7 jaar) en een veeleisende baan als product manager bij een farmaceutisch bedrijf. Hij heeft dertien jaar een relatie met Tessa (35 jaar) die parttime werkt. ‘Ik werk in een bedrijf waar het niet de gewoonte is dat een man ook tijd vrijmaakt voor zijn gezin. Als ik op maandag en dinsdag eerder naar huis moet om de kinderen van de naschoolse opvang te halen, wordt me dat stilzwijgend kwalijk genomen. Met een schuldgevoel vertrek ik dan in vliegende vaart naar huis om vervolgens met een schuldgevoel te laat bij de naschoolse opvang aan te komen. Ik heb voortdurend het gevoel dat ik tekort schiet op mijn werk en in het huishouden. Als vader en ook als echtgenoot. Als ik ’s avonds na de afwas en het naar bed brengen van de kinderen nog wat werk probeer af te maken, heb ik eerlijk gezegd daarna geen zin meer in seks.’

Andere betekenis

‘Onze seksuele relatie is sinds we kinderen hebben heel erg veranderd,’ zegt Mieke van Hooft (39 jaar, getrouwd met John, twee kinderen van 4 en 6 jaar, vier dagen per week werkzaam als redacteur bij een omroep). ‘We vrijen steeds minder vaak, soms één of twee maanden helemaal niet. Dat heeft ook te maken met onze drukke banen, waardoor er weken voorbij gaan waarin we elkaar nauwelijks zien of spreken. Maar de lichamelijke intimiteit is er gelukkig nog wel. Soms, als we allebei thuis zijn, liggen we de hele avond tegen elkaar aan op de bank te lezen of tv te kijken. Ook nemen we één avond in de twee weken vrij voor elkaar. Dan gaan we soms uit of doen de kinderen uit logeren bij opa en oma en hebben zo de tijd voor onszelf. Maar onze zin in seks is gewoon minder geworden. Het hoeft allemaal niet meer zo van mij en volgens mij voor hem ook niet.’

‘Mensen veranderen in een relatie naarmate die langer duurt,’ zegt Marijke IJff, ‘dat is iets wat ze kunnen accepteren, maar ze verwachten wel dat de seks hetzelfde blijft als vroeger. Terwijl de seksuele relatie ook verandert. Bovendien geven de media, tv, films en tijdschriften heel weinig voorbeelden van het seksuele leven in duurzame relaties met kinderen. Seks krijgt in de loop van je relatie een andere betekenis voor je.

Op je twintigste geeft seks je bevestiging en spanning. Maar op je veertigste krijg je als werkende moeder de bevestiging uit je gezin en de spanning uit je werk.’

Pijn en ellende

Evelien van Berkel is 37 jaar, lerares Engels en getrouwd met Bernt. Ze hebben een dochter van bijna 7. ‘Wij hebben sinds de geboorte van ons kind, ruim zes jaar geleden, geen seks meer. De bevalling was ook een verschrikking en het heeft vrij lang geduurd voordat alles weer pijnloos functioneerde bij me, maar dat ben ik allemaal allang vergeten. Hij volgens mij niet. Hij is daar zo van geschrokken en voelde zich op de een of andere manier zo verantwoordelijk voor wat hij mij daarmee heeft aangedaan, dat hem de lust in seks is ontnomen.’

‘Die associatie van het geboortekanaal met ellende en pijn, terwijl dat vroeger de weg was waarmee je plezierige seks beleefde, hebben veel mannen na het zien van een bevalling,’ zegt Marijke IJff. ‘Maar bij de meeste mannen gaat dat vanzelf weer over en komt de zin in seks weer terug. Als dat niet zo is, moet er iets gebeuren en zal deskundige hulp gezocht moeten worden. Zeker als er verder ook steeds minder intimiteit en communicatie mogelijk is.

Waar vaders én moeders wel langer last van kunnen hebben, is van hun rol van ouder. Ze zien elkaar meer als een vader of moeder dan als een sekspartner. Sommige ouders noemen elkaar ook vader of moeder in plaats van liefje of bij de naam.’

Moeite doen

Minder zin hebben in seks hoeft niet altijd als een probleem worden ervaren. Als je beiden hebt geaccepteerd dat je minder behoefte aan vrijen hebt en je vindt dat de relatie verder nog heel prettig en aangenaam is, is er geen reden tot bezorgdheid. In zo’n relatie is er nog genoeg ruimte voor intimiteit en communicatie, iets wat minimaal nodig is voor een relatie om te kunnen overleven. Maar als één van de partners wel ontevreden is over het gebrek aan ‘zin’, wat kan er dan aan gedaan worden?

‘Om zin te krijgen in seks hebben vrouwen op de eerste plaats tijd en rust nodig,’ zegt Marijke IJff. ‘De meeste vrouwen met een gezin hebben weinig tijd, helemaal niet als ze nog een baan hebben ook. Met schoolgaande kinderen in huis ontbreekt het nogal eens aan rust. Maar ook rust in je hoofd hoort daarbij. Voor tijd en rust moet je dus zelf zorgen. Een andere belangrijke voorwaarde is dat de relatie nog goed moet zijn. Dat wil zeggen dat je nog positieve gedachten over je partner moet hebben, ook wat de seks betreft. Als je merkt dat in een langere relatie de irritaties gaan toenemen en daardoor de zin in seks afneemt, moet je afstand kunnen nemen van die irritaties of er iets aan doen.’

‘Zin kun je maken,’ vindt Johan de Feijter, ‘maar zin maken kost tijd en die moet je ervoor uittrekken. Om zin te maken, moet je ook moeite doen. Eerst zie je er tegenop, maar als je doorzet wordt het uiteindelijk toch leuk. Vergelijk het met een etentje met vrienden wat je moet voorbereiden. Je ziet er tegenop, maar je doet het toch maar en als je vrienden er zijn, wordt het uiteindelijk een geweldige avond.

Verder moet er enige mate van intimiteit zijn. Als die er niet is, kan ?er voor veel vrouwen geen seks plaatsvinden. Onder intimiteit versta ik het vermogen om alle gevoelens met elkaar te kunnen delen, zowel de positieve als de negatieve. En verder moet er enige communicatie mogelijk zijn, in de zin van naar elkaar kunnen luisteren (en niet direct in een discussie vervallen). Belangrijk is ook dat de partners elkaar ooit fysiek aantrekkelijk vonden. Bij een verstandshuwelijk is dat meestal niet het geval, dan wordt een partner meer gekozen omdat hij of zij wel een leuke vader of moeder kan worden. En bij relaties waarin de partners meer maatjes dan minnaars zijn, bestaat het gevaar dat er nauwelijks een erotische spanning aanwezig is.’

Zin in seks kun je dus maken. Net zoals mijn ouders vroeger zeiden dat zin in wijn iets is wat je niet zomaar hebt. ‘Eerst denk je, bah, wat vinden mensen daar nu aan,’ leerde mijn vader me, een groot wijnliefhebber. ‘Daarna merk je dat je de smaak te pakken hebt en wil je meer. Maar dan is het belangrijk dat je de hoeveelheid weet te doseren, nooit te veel, niet te vaak. Op die manier kun je tot op hoge leeftijd genieten van dit grootste geschenk dat de natuur ons heeft gegeven. En het is nog gezond ook.’

Meer informatie

Marijke IJff, Bureau voor psychoseksuele therapie, Nijmegen, 080–447104
Rutgers Stichting, algemeen informatienummer (voor adressen in de buurt) 0900–9398
Seksualiteit in Nederland, door Gertjan van Zessen en Theo Sandfort, uitg. Swets & Zeitlinger (1991)
Liever de lusten dan de lasten, door Annette Heffels en Willeke ?Bezemer, uitg. Anthos/?Margriet (1993)
Seks in je leven, door Jany Rademakers, uitg. Kosmos-Z&K (1996)
Vrijen met je man, kan dat dan?, door Gerda de Bruijn, uitg. Anthos (1985)
Seks moet je leren, door Rik van Lunsen, uitg. Prometheus (1992)
Maatjes en minnaars, door Erna Gianotten, uitg. Zomer & Keuning (1992)

Reageer op artikel:
Seks? Wat is dat?
Sluiten