Toekomstvisie: powervrouwen & patchworkgezinnen

redactie 21 jun 2018 Opvoedstijlen

Sanne belt vanuit haar auto met haar ijskast. Ze wil weten hoeveel pils ze nog heeft. 'Nog 6 stuks,' vertelt haar koelkast. Of hij een bericht moet sturen naar de thuisservice om de rest straks te bezorgen. 'Doe maar,' seint Sanne terug. Op 27 november 2027 gaat ze trouwen. Met Sem, met wie ze al tien jaar samen is en die de vader van een van haar twee kinderen is. Ze bewonen met z'n vieren een statig herenhuis. Sanne knipoogt om de voordeur te openen en stapt naar binnen.

Sanne en Sem hebben het goed voor elkaar. Allebei een diploma, allebei een flitsende carrière, allebei economisch zelfstandig en samen een meer dan bovenmodaal inkomen.
'Sem en Sanne zijn een powerkoppel. Hoogopgeleid maal hoogopgeleid. Zij vormen de elite van de toekomst,' zegt Jan Latten, hoogleraar demografie aan de Universiteit van Amsterdam.

Latten analyseert al jaren bevolkingsgegevens en signaleert trends. 'Vanuit de feiten zie ik hoe de samenleving er straks vermoedelijk uitziet.' Het toverwoord voor die toekomstige maatschappij is diversiteit. We gaan van alles tegenkomen. Powervrouw met huisman, powerman met huisvrouw, eenoudergezinnen, patchworkgezinnen in alle soorten en maten, stellen die mét hun ouders en kinderen in een zogenoemde Kangaroo-woning huizen. Die diversiteit komt voort uit de legio mogelijkheden en het diep ingesleten geloof van de nieuwe generatie dat ze recht hebben op alles. 'Ze zijn opgegroeid in een tijd waarin het maximale uit jezelf halen het ultieme ideaal is. Doe vooral wat je leuk vindt, laat je door niets en niemand remmen.' Ze leven hun leven to the max.

Veel meer singles

Sanne zou dolgelukkig moeten zijn, maar elke keer als ze aan haar voorgenomen huwelijk denkt, wordt ze overvallen door twijfel. Is Sem wel De Ware?
'Het gevolg van al die diversiteit is dat mensen harder op zoek gaan naar hun identiteit,' voorspelt Latten. 'Wie ben ik? Waar hoor ik bij? Wat voor gezin wil ik? Hoe meer keuze, hoe meer behoefte aan zekerheden en geborgenheid.' Die zoektocht begint met de zoektocht naar de juiste partner. Een greep uit het jonge volk binnen je kerkgemeenschap volstaat niet meer. Op alle punten moet je matchen. Dat is al ingewikkeld en het wordt nog lastiger als je vasthoudt aan je recht op De Ware Liefde. 'Dat leidt bij sommigen tot fervent love-hoppen. Van de ene naar de andere, wellicht nog geweldiger, liefde.'

En het leidt tot het uitstellen van het huwelijk. Dat schuift bij zo'n één op de tien stellen op naar eind 30, begin 40. Van een voorwaarde voor het stichten van een gezin verandert het huwelijk steeds meer in een bevestiging van een langer bestaande band. Áls er al wordt gehuwd. 'Waarom zouden ze? Ze hebben het voor zichzelf prima voor elkaar. Ze zijn niet zo gewend om compromissen te sluiten en zullen dus niet snel inboeten op hun behoeften. Meer mensen blijven dan ook single. Inclusief alleenwonende ouderen loopt hun aantal volgens het CBS met bijna 1 miljoen op tot 3,6 miljoen in 2050. En binnen relaties tasten geliefden lang af of ze wel de juiste keuze hebben gemaakt.' Degenen die dat proces heelhuids doorkomen, zijn wél de voltreffers. Zij voldoen aan de hoge idealen die de nieuwe generatie stelt aan zichzelf en aan de ander.

Alfa-aap is een vrouw

Sanne smelt. Sem heeft een heel lief berichtje voor haar achtergelaten op hun electronic-table. Hij is heel zeker van zijn zaak: hij wil Sanne.
De apenrots wordt meer en meer (ook) een apinnenrots. Vooral hogeropgeleide vrouwen zijn kritisch. Hun man moet over zijn emoties kunnen praten, die van haar kunnen invoelen, zorgzaam zijn en tegelijkertijd een beest in bed. En o ja, liefst ook nog van hetzelfde (intellectuele) niveau als zij. Downdaten doen ze liever niet. Liefde is belangrijk, zeker, maar ze moet er maatschappelijk ook een beetje op vooruitgaan. Dat is ze niet alleen aan zichzelf, maar ook aan haar nageslacht verplicht. Eén groep heren dreigt zo uit de relatieboot te vallen: de laagopgeleiden, die een gebrek aan opleiding niet compenseren met sociale vaardigheden, emotionele intelligentie of puik karakter. Dat zijn de nieuwe kwetsbaren, volgens Latten. Een kwart van hen zal nooit vader worden. Maar ook slimme dames vinden soms de hond in de pot om de doodsimpele reden dat er in de toekomst te weinig geschikt huwelijksmateriaal voorhanden is. Voor het eerst in de geschiedenis halen de meiden de jongens op school in. Onder dertigers is 42 procent van de vrouwen en slechts 36 procent van de mannen hoog opgeleid. En op die schaarse A-selectie stort ook het lager opgeleide vrouwvolk zich gretig.

Iedereen wil rond Utrecht wonen

Een harde noot die Sem en Sanne moeten kraken, is of ze verhuizen naar de stad van Sannes nieuwe werkgever. Ze heeft een geweldige promotie gemaakt en eigenlijk al ja gezegd voor ze het thuis goed en wel had overlegd. Ze snapt dat het reizen lastig zal worden voor Sem maar vindt toch dat ze moeten -verkassen. Zij wordt immers hoofdkostwinner.
'Vrouwen hebben de toekomst,' zegt Latten. 'We gaan naar een matriarchale samenleving. Vrouwen gedijen beter in de nieuwe economie. Vroeger hadden we een maakindustrie: hard, fysiek zwaar, typisch mannenwerk. Nu vind je de meeste banen in de dienstensector; de communicatiehoek, de dienstverlening. Een sector waar vrouwelijke eigenschappen het bij uitstek goed doen. Bovendien hebben ze vaak ook nog de geschikte opleiding. Die combinatie maakt hen economisch superkrachtig.' -Vrouwen lijken minder last te hebben van de crisis: hun positie op de arbeidsmarkt is versterkt terwijl die van mannen is verzwakt, blijkt uit de Emancipatiemonitor 2010. Ze zouden er zelfs van kunnen profiteren, omdat ook de grootste seksist geen bezwaar kan hebben tegen een werkende echtgenote die een mogelijke financiële tegenslag kan opvangen.

Wel wordt werken nooit meer als vanouds. Banen zijn doorgaans niet voor eeuwig. Er zal veel gejobhopt worden. Maar er wordt niet elke keer weer verhuisd. Steeds meer gezinnen settelen zich centraal, in de metropoolregio's rond de grotere steden. Het gebied rond Utrecht wordt razend populair. En wie kiest voor het platteland, heeft vaak een pied-à-terre op de werkplek. Zelfs internationale bi-lokaliteit komt voor: dat hij of zij door de week naar het buitenland vliegt en in het weekend thuiskomt.

Niet iedereen zal trouwens delen in dit Walhalla van de Geslaagden. Naast de krachtwijken – waar de -powerparen wonen – ontstaan buurten waar de minder succesvollen bivakkeren. 'Doordat supermannen en supervrouwen vooral voor elkaar kiezen, nemen de contrasten met minder bedeelden toe,' vermoedt Latten.

Voor 2050 geen gelijke taakverdeling

Sanne zet met één stemopdracht zowel de wasmachine al de magnetron aan. In haar smarthome worden alle apparaten vanuit één Home Control Center beheerd. Sanne kan zich haast niet voorstellen dat haar ouders het moesten doen met twintig verschillende afstandsbedieningen. Zij kan alles van buitenaf via haar smartphone aansturen. Dat maakt het huishoudelijk werk stukken lichter. Desondanks is de taakverdeling tussen haar en Sem een heikel punt.
De meningen verschillen over de vraag of de nieuwe generaties ooit de zorg, werk en huishoudelijke -taken gelijk zullen gaan delen. Nee, zeggen onderzoekers van het Sociaal Cultureel Planbureau Wil Portegijs en Ans Merens. Althans, vooralsnog belijden we met de mond hartstochtelijk het ideaal van de gelijke verdeling, maar in de praktijk komt daar nog bitter weinig van terecht. Vrouwen zijn wel iets minder tijd aan huishoudelijk werk gaan besteden en mannen iets meer. Dat komt volgens deze onderzoekers echter niet doordat jonge mannen geëmancipeerder zijn, maar omdat álle mannen dat zijn gaan doen. De meeste vaders werken gewoon fulltime en parttime papa's willen liever wat minder uren papadag. Onderzoeksconclusies als 'carrièrevrouwen koken en wassen het liefst zelf', 'mannen overschatten hun aandeel in het huishouden,' '88 procent van de moeders voelt zich schuldig over de balans privé-werk' brengen het innig gekoesterde ideaal ook niet echt dichterbij.

Bovendien blijken tieners van nu er nog behoorlijk traditionele opvattingen op na te houden. Zelfs als de trend doorzet dat mannen thuis iets vaker de handen uit de mouwen steken, dan duurt het nog minstens tot 2050 voor er van een echt gelijke verdeling sprake is. 'Dat noem ik nou de mythe van de achterblijvende man,' reageert Latten. 'Historisch gezien emanciperen mannen wél snel. Neem je betaalde en onbetaalde arbeid bij elkaar, dan werken ze zelfs meer dan vrouwen. Mopper dus maar niet zo op de heren.' Maar… gelijke verdeling wil niet zeggen dat beide partijen precies hetzelfde moeten doen. 'Lang hebben we gedacht dat iedereen eender is. Onder meer door hersenonderzoek komen we erachter dat mannen en vrouwen wel degelijk anders in elkaar zitten. Nu gaan we naar een tijd waarin we de traditioneel vrouwelijke eigenschappen gaan herwaarderen.' Misschien (eindelijk!) ook financieel.

Patchwork-gezin neemt toe

Sanne gaat aan haar e-table zitten. Ze neemt de lijst met bruiloftsgasten nog eens door. Het wordt nog een heel gepuzzel wie ze wel en niet zal uitnodigen. Haar kinderen natuurlijk. En haar twee exen. En de kinderen uit Sem's eerdere relaties. En hun moeders. Maar hun partner en exen dan ook? Voor Sanne het weet is de lijst met (ex-)partners en aanhang opgelopen tot over de dertig personen.
'Kinderen zullen sneller in een samengesteld gezin terechtkomen en meerdere papa's en mama's hebben. Het aantal kinderen dat zijn hele jeugd doorbrengt met zijn biologische ouders neemt af. Voldoet een relatie niet aan de verwachtingen, dan vindt men dat men het recht heeft om uit elkaar te gaan en op zoek te gaan naar een geschiktere vrijer. Dat je ex niet je ultieme levensgezel is, wil echter niet zeggen dat hij of zij geen goede vader of moeder voor je kinderen kan zijn. We zien een heel interessante mentaliteitsverandering: het loskoppelen van liefdesrelatie en ouderschap. Dat was vroeger ondenkbaar: je bleef samen voor de kinderen, al keek je elkaar het huis uit. Omgekeerd krijgen mensen die nooit een partner gehad hebben nu ook kinderen, met dank aan moderne vruchtbaarheidstechnieken. Ook hier is geen sprake van een liefdesband met de andere ouder.' Het aantal eenoudergezinnen neemt naar verwachting niet erg toe. 'Moeder woont samen met kind en nieuwe vriend, vader met zijn nieuwe gezin.' Zo groeien hordes kinderen in de toekomst op in een patchworkmaatschappij.

Jongen moet sociaal vaardiger worden

Sannes kinderen komen thuis van hun digitale school. Even maar, want haar zoon gaat door naar de jongenspraatgroep en haar dochter naar een presentatietraining.
Dit is een wat overtrokken toekomstbeeld. Maar om onze kinderen goed voor te bereiden op een gelukkig en geslaagd leven in het derde decennium van deze eeuw moeten we onze jongens leren emotioneel en sociaal vaardig te zijn. Dat heeft hij straks nodig op de relatiemarkt, of hij nou wel of niet een oogverblindend diploma op zak heeft. En onze dochters moeten economisch krachtige vrouwen worden, die zich kunnen handhaven in de wereld van de werkenden en een goede balans vinden in hun zorg- en werktaken.

En voor beiden formuleert Jan Latten nog een laatste belangrijk opvoeddoel: 'Ze moeten zich later kunnen handhaven in een wereld vol diversiteit, mogelijkheden en keuzes. Er komt heel wat op ze af. Hoe handhaaf je je te midden van al die wildheid? Hoe houd je stand bij al die verleidingen? Alles kan, alles mag en je hebt overal recht op, inderdaad, maar moet alles ook? Essentieel is dat ze zich leren beheersen, ook in hun sociaal functioneren.' Leef ze nu voor dat af en toe een beetje inbinden en een klein compromisje sluiten zo gek nog niet is. 

Reageer op artikel:
Toekomstvisie: powervrouwen & patchworkgezinnen
Sluiten