Uitblinken moet weer

redactie 21 jun 2018 Aanmoedigen

Een zesje is niet meer goed genoeg. Zowel voor basis- als middelbaar onderwijs zijn de eisen fors verhoogd. Wat betekent dat voor jouw kind?

Voor 79 cent koop je een app waarmee je je eigen secretaresse in je telefoon kunt downloaden. Zij vertelt je per uur wat het weer doet, laat je met een simpele klik foto's retoucheren en herinnert je eraan dat je melk moet kopen. De app heet iOS6 en de maker Midas Kwant. Hij werkt nu aan zijn vierde applicatie voor de iPhone. Midas Kwant is 14.

De regering wil meer excellente jongeren van het type Midas. Veel ouders realiseren zich niet dat hun kinderen het daardoor veel zwaarder gaan krijgen op school. Een mager zesje volstaat niet meer. Uitblinken mag, nee: móet weer. Vier onderwijsdeskundigen vertellen wat het betekent voor de schoolcarrière van leerlingen en hoe je als ouder je kind daarop kunt voorbereiden.

Buiten de boot

'Ik word er emotioneel van.' Dat zegt Luc Hilkens, teamleider havo bovenbouw op het Herbert Vissers College in Nieuw Vennep. Hij ziet kinderen buiten de boot vallen door het excellentiestreven van de overheid. Nu al moet hij 3-havoleerlingen adviseren naar het mbo te gaan omdat ze het havo-diploma nieuwe stijl gewoon niet gaan halen. Om de lat hoger te krijgen wordt er meer gefocust op de kernvakken (rekenen en taal in het basisonderwijs; Nederlands, Engels en wiskunde in het voortgezet onderwijs), komen er verplichte toetsen en worden de eindexameneisen aangescherpt (zie kader op pag. 60). Bovendien moet de 20 procent 'in potentie best presterende' leerlingen op het vwo meer aandacht krijgen. Het onderwijs moet niet alleen het beste uit alle leerlingen halen, maar ook alles uit de beste leerlingen. De reden dat de regering zich op dit selecte groepje richt is omdat macro-economisch onderzoek uitwijst dat deze kinderen het land later miljoenen gaan opleveren.

De strengere overgangs- en examenregels maken slachtoffers, weet Luc Hilkens. En soms is dat volkomen onterecht. Vooral door de eis dat je voor je diploma vanaf dit schooljaar maar één 5 mag hebben voor Nederlands, Engels, wiskunde en door de verplichte rekentoets vanaf 2014, worden groepen leerlingen uitgesloten. Er zijn nu eenmaal kinderen die kanjers zijn in talen en kneuzen in de exacte vakken, of andersom. Moeten die nu allemaal afstromen naar een lager niveau omdat ze geheid een 4 gaan scoren voor hun landelijk examen? 'De vraag is: hoor je thuis op het niveau van je slechtste of van je beste vak?' Hilkens twijfelt niet: je kunt prima deeltjesversneller worden zonder talenknobbel.

Strengere eisen

Scholen zullen leerlingen eerder laten zitten of laten afstromen naar een lager niveau. Ze hebben er belang bij dat zoveel mogelijk scholieren slagen voor het eindexamen. Een hoog slagingspercentage wordt door iedereen – ouders, onderwijsinspectie, overheid – gezien als een brevet van vermogen. Andersom is een zakcijfer van 25 procent geen goede reclame.

Overal wordt strenger geselecteerd. Aan de poort: een moeder van een achtstegroeper kreeg letterlijk te horen dat haar zoon tegen het schooladvies in niet op het vmbo-t werd toegelaten vanwege zijn slechte Cito-score. Bij de overgang: van de 29 leerlingen in een grootstedelijke 3 vwo-klas gingen er maar 20 door naar 4 vwo; de rest bleef zitten of ging naar de havo. Bij de normering: leraren maken ingewikkelder toetsen en geven eerder een zware onvoldoende. De eindexamens werden afgelopen schooljaar onverwacht toch redelijk goed gemaakt: in totaal zakte 1,8 procent meer dan in 2011, maar ze haalden gemiddeld hogere cijfers. Luc Hilkens voorspelt dat zowel leerlingen, ouders als school er hard aan zullen trekken om scholieren toch zoveel mogelijk bij de les te houden. Dat betekent: meer bijlessen, meer huiswerkbegeleiding, meer beroep op extra zorg, meer examenvreestrainingen, meer stress. En in 2008 had al ruim een derde van de middelbare scholieren stressklachten en slaapproblemen! Bovendien is volgens Hilkens de kans groot dat scholen zich meer zullen inspannen om hun leerlingen op de leervakken op niveau te krijgen. Heel goed, maar dat kan niet anders dan ten koste gaan van andere thema's als maatschappelijke stages. En ten slotte: de financiering moet uit het huidige schoolbudget komen. 'Er zijn weinig knoppen waar je als school aan kunt draaien, maar klassengrootte is één van de efficiëntste manieren om je budget in de gaten te houden.'

Toppers gezocht

We hebben toppers nodig om overeind te blijven in de moordende concurrentie met opkomende nieuwe wereldeconomieën. Bloednerveus worden overheid en bedrijfsleven van de horden gedisciplineerde en goed opgeleide jonge Chinezen en Koreanen die staan te trappelen om hun plek op het wereldpodium in te nemen. Daar steekt de bloem van onze natie wat bleekjes bij af. De moderne Hollandse leerling blijft vaker dan vroeger zitten, het aantal gezakten stijgt, meer scholieren stromen af naar een lager type onderwijs. Zorgwekkend is ook dat zwakkere leerlingen weliswaar goed gedijen in het huidige onderwijssysteem, maar de best presterende scholieren steeds verder achteruit kachelen. 'We kunnen eenvoudig niet op dezelfde weg doorgaan,' riep onderwijsminister Marja van Bijsterveldt haar landgenoten op. 'De doorbraken die nodig zijn, worden niet bereikt als iedereen net genoeg doet om een zes te halen. Als niemand meer leest dan de voorgeschreven pagina's. Als een werkstuk bij elkaar wordt gegoogeld.' Bijna niemand zal bezwaar hebben tegen het streven de lat iets hoger te leggen. Verhalen over ondermaatse hbo-opleidingen, slecht spellende studenten en frauderende wetenschappers zitten nog vers in het geheugen. Tot nu toe maakte het niks uit of je een 6 of een 8 haalde. Als homo economicus kiest een drukke scholier dan liever voor een uur WhatsAppen dan voor een extra uur blokken. Als in de toekomst cijfers nog meer een rol gaan spelen (bijvoorbeeld voor de toelating tot een exclusief college of voor de kansen op een baan), zal dat leerlingen prikkelen beter hun best te doen.

Nerd wordt held

De helft van de jongeren tussen 12 en 25 jaar wil graag het beste uit zichzelf halen, blijkt uit onderzoek van YoungWorks. Dat ze hun ambities niet op school laten zien, komt deels omdat ze tegengehouden worden door de klas. Liefst een derde van de brugklassers heeft het idee dat ze niet kunnen of mogen schitteren op school. Een 10 is niet cool. Jaloezie, de druk om steeds aan de verwachtingen van je klasgenoten te voldoen; het zijn allemaal redenen om maar liever voor die veilige 6 te gaan. Zo'n klimaat is dodelijk voor de leermotivatie en kan ertoe leiden dat kinderen gaan onderpresteren (17 procent). Het nieuwe beleid betekent de revival van de bolleboos. Voor een volkje waarvoor gewoon al gek genoeg is, betekent dit niet minder dan een complete cultuuromslag. Voortaan mag je je hoofd wel mijlenver boven het maaiveld uitsteken! Ook voor ouders is het even wennen. Dat hun kind goed presteert, vinden ze weliswaar belangrijk, maar minder dan dat hij verantwoordelijkheidsgevoel heeft, voor zichzelf opkomt en rekening houdt met anderen.

18 en twee bedrijven

Robert van Hoesel is vorig jaar blijven zitten. Puur cijfermatig gezien is hij geen excellente leerling. Maar hij runt op zijn 18e wel twee goedlopende bedrijven. Laat het nieuwe beleid kinderen als Robert en zwakke leerlingen niet in de kou staan? Volgens Yvonne van Sark en Huub Nelis hoeft dat niet. Voor hun boek Over de top verdiepten zij zich in de kunst van het uitblinken. Hun conclusie: elk kind presteert beter als hij meer gestimuleerd wordt. Maar niet elk kind wil een briljant chemicus worden. Robert – en zo'n 1500 andere jongeren – is liever ondernemer dan geleerde. Laura Dekker gaat voor de zeilsport. En alle deelnemers aan Holland's Got Talent en The Voice dromen van een carrière in de showbizz. 'Je bereikt het meest als je aansluit bij de belevingswereld, de passie en de ontwikkeling van leerlingen. Dat betekent dat leraren moeten differentiëren in hun aanpak. Dan bedien je ieder kind op zijn eigen niveau en zakt de klas niet weg in één grote grijze gemiddelde massa,' aldus Huub Nelis. 'Excellentie belonen is prachtig,' vult Wessel Te Winkel van FC De Krachtpatsers aan. 'Maar dan niet alleen voor vwo-leerlingen die het goed doen in het schoolsysteem. We hebben ook behoefte aan uitmuntende timmermannen.' FC De Krachtpatsers, dat trainingen verzorgt voor middelbare scholieren met als kernvragen 'wie ben ik' en 'wat kan en wil ik', is bang dat creatievelingen de dupe worden van het nieuwe beleid omdat het te zeer gericht is op het halen van hoge cijfers voor cognitieve vakken. 'Terwijl we straks meer hebben aan out of the box-denkers dan aan ijzersterke rekenaars. Vraag een Chinees niet een creatieve oplossing voor een probleem te verzinnen. Hij kan fantastisch reproduceren, maar heeft niet geleerd te creëren. We weten niet wat de toekomst brengt; de ontwikkelingen gaan zo snel. Het onderwijs kan kinderen daarop nooit één op één voorbereiden. Ze moeten zelf antwoorden vinden op de nieuwe vragen van de toekomst.' Bovendien kun je je alleen richten op de hoop des vaderlands als je in staat bent op jonge leeftijd excellentie te herkennen. Een (dyslectische) jongen als Albert Einstein bewijst dat dat niet makkelijk is: die kon pas lezen op zijn 9e.

Beloon excellentie

Alles aan het excellentiebeleid schreeuwt: WE ZIJN NIET GELIJK! Dus moeten we ook niet denken dat elk kind op z'n minst havo kan doen. Op zich is er niks mis mee dat leerlingen op hun eigen niveau terechtkomen en niet met hangen en wurgen door de school gesleept worden. Ben je niet in staat minimaal een 5,5 te scoren voor je vwo-eindexamen, dan hoor je er niet thuis. Dat vinden alle geïnterviewden. Nelis: 'Docenten moeten hun criteria niet meer bijstellen om iedereen aan een voldoende te helpen.' Dat is allemaal leuk en aardig, maar wij – ouders van de huidige generatie scholieren – zijn wel mooi opgezadeld met de erfenis van het gelijkheids-denken uit de jaren zeventig. Het hoger-onderwijs-voor-iedereen-ideaal leidde uiteindelijk tot degradatie van de vakscholen en de mavo, de angst om Cito-scores, de run op categoriale gymnasia en de wildgroei van bijspijkercursussen. Nu moeten we opeens met minder genoegen nemen. Of ons kind tot nog grotere hoogten opstuwen. Leerlingen uit 4 en 5 havo en 5 en 6 vwo kregen als eersten te maken met de aangescherpte schooleisen. Maar ook voor alle andere basis- en middelbare schoolleerlingen zal het een behoorlijke kluif worden. Tot nu toe hoefden ze van niemand achten en negens te halen. Als ze maar gelukkig waren. Bovendien zijn er veel interessantere dingen dan dat domme proefwerk. En ach, je staat een 7.6, dus een 3.4 is genoeg. Hoe krijgen we deze calculerende zesjesgeneratie aan de achten? Hoe maken we van een ongemotiveerd kind een ambitieuze scholier? Belangrijkste tip: beloon excellentie. Niet alleen vanwege een 10 voor rekenen, maar net zo goed voor een perfect gekookt gezinsdiner.

Zo stimuleer je je kind

  1. Zoek zijn unieke talent (op cognitief of ander gebied) en help hem dat te ontwikkelen. Vragen als 'wie ben jij en wat wil jij' zijn daarbij essentieel.
  2. Bedenk wie de eigenaar van het probleem is als je kind dreigt af te zakken. Kan hij het niveau nu al echt niet aan, gun hem dan wat rust op een lager niveau.
  3. Baalt hij van zijn onvoldoendes, begeleid hem dan om hoger te scoren. Vaart hij wel bij zijn zesjes en loopt het goed op school, laat hem dan. Hoog scoren op school impliceert niet automatisch hoog scoren in de maatschappij.
  4. Laat hem zelf de regie over zijn eigen toekomst nemen. Dat geeft zelfkennis en zelfvertrouwen.
  5. Geef hem de kans te creëren in plaats van te reproduceren. Hij is van de toekomst, ouders en school zijn van het heden en als 't tegenzit zelfs van het verleden.
  6. Sluit aan op zijn interesses, ook op leergebied (bijvoorbeeld rekenen via een geinige app, Frans leren van een Franse film).
  7. Bespreek een tegenvallend cijfer. Kijk naar zijn inzet en overleg wat hij beter had kunnen doen.
  8. Help hem zijn leer- en huiswerk te plannen en te structureren. Vaak is 'geen zin' een vertaling van 'geen idee hoe'.

De belangrijkste strengere eisen

Basisonderwijs:

  • De gemiddelde Cito-score moet omhoog van 535 naar 537.
  • De Cito-eindtoets is vanaf 2013 verplicht.

Voortgezet onderwijs:

  • Het gemiddelde cijfer voor het schoolexamen en voor het landelijk examen mag niet meer dan een 0.5 punt verschillen.
  • Voor het landelijk examen moet gemiddeld minimaal een 5,5 worden gescoord.
  • Vanaf dit schooljaar mag voor de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde maar één 5 worden gehaald.
  • Vanaf 2014/2015 moeten leerlingen na klas 2 (vmbo) of 3 (havo/vwo) een verplichte (landelijke) reken- en taaltoets maken.

Met dank aan: Huub Nelis en Yvonne van Sark (www.youngworks.nl), Wessel Te Winkel (www.fcdekrachtpatsers.nl) en Luc Hilkens (Herbert Vissers College, Nieuw Vennep).
Meer informatie: Over de top, Huub Nelis en Yvonne van Sark, Kosmos
Zie ook: www.testjetoptalent.nl

 

Reageer op artikel:
Uitblinken moet weer
Sluiten