‘Veel ouders verwarren liefde met overdaad’

redactie 19 jun 2018 Opvoedstijlen

Hoe wordt een kind groot? Door liefde en aandacht van zijn ouders, gezond eten, goed slapen en tijd om echt te spelen. Wat is de praktijk? Ouders met tijdgebrek, fastfood, veel tv en computergames en elke dag clubjes. Een giftige cocktail, volgens de Britse opvoedkundige Sue Palmer. Zij slaat alarm over de – aangetoonde – desastreuze gevolgen hiervan.

Opvoedkundige Sue Palmer slaat met haar hand op het stuur uit opwinding over het laatste nieuws in Engeland. Die week is bekend geworden dat Britse jongeren tot de asociaalste behoren van Europa. Alleen in een paar ex-Sovjet-staten misdragen pubers zich nog méér. Op die landen na spannen Britse pubers de kroon: ze drinken het meest, gebruiken het meeste geweld en de meeste drugs en leiden het losbandigste leven. Bovendien krijgt twintig procent van de Britse kinderen en jongeren een ontwikkelingsprobleem of geestelijke stoornis. Sue Palmer zegt verbijsterd: ‘Ik dacht: nu gaat het gebeuren, nu zal het verband worden gelegd. Maar nóg hebben de media dit nieuws niet gekoppeld aan de opvoedingsfouten die wij in het westen maken. Dat is toch niet te geloven zo stom?’

Bij nader inzien is ze minder verbaasd. ‘Wat wil je ook. Achter de grootste media zitten meedogenloze commerciële bedrijven. Die zijn gebaat bij het in stand houden van de op hol geslagen consumptiemaatschappij en willen hun winst niet zien dalen door bewustwording over de schade.’?

Ontwikkeling te snel

Sue Palmer is op kruistocht. De opvoedkundige is al een maand niet meer thuis geweest, sinds ze in Engeland groot in het nieuws kwam door haar open brief over de bedreigde jeugd. Ze rijdt van hot naar her om op uitnodiging van ouder- en beleidsgroepen te komen praten, ook over haar geruchtmakende boek Toxic Childhood, waarin Palmer de gevolgen van onze westerse opvoedmethoden analyseert. In haar boek noemt ze het ‘de giftige cocktail van bijverschijnselen van de culturele verandering die nu de sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling schaadt van opgroeiende kinderen, met alle gevolgen ervan op hun gedrag.’ Haar visie wordt door sommige critici afgedaan als jaren-vijftig praat van een fatsoensrakker. Maar ze heeft een snel groeiende groep aanhangers en haar uitspraken worden door cijfers gestaafd.

Haar conclusies baseerde Palmer op drie jaar onderzoek en gesprekken met honderden experts, ouders en kinderen. ‘Daaruit blijkt duidelijk dat de technologische ontwikkeling en de veranderingen in de maatschappij de afgelopen vijfentwintig jaar sneller zijn gegaan dan we als mens hebben kunnen bijhouden. We hebben een opwindende wereld gecreëerd, maar onze cultuur is op onze biologie vooruit gehold. Kinderen betalen nu de prijs.’

De schrijfster zegt met nadruk dat ze de voordelen van de moderne technieken en de nieuwe mogelijkheden ervan voor volwássenen zeker niet tegenspreekt. ‘Maar voor een kind is die snelheid gewoon te hoog. Een kind heeft het nog altijd nodig zich te ontwikkelen in slow time. Krijgt het die tijd níet, met de bijbehorende zorgvuldige aandacht, dan kunnen de gevolgen zeer ernstig zijn. De sterke stijging in ontwikkelingsstoornissen en zelfbeschadiging is zeker niet toevallig.’

Tijd voor zandtaartjes

Maar handenwringen heeft geen zin, zegt Sue Palmer. Daarom doorspekt ze Toxic Childhood met praktische tips over wat een kind wél nodig heeft: echte aandacht van zijn ouders, gezond eten, voldoende nachtrust, de mogelijkheid om echt te spelen en dan liefst buiten, in de natuur. Het moet zandtaartjes kunnen bakken om in zijn eigen kindertempo de wereld te ontdekken. Hoe jonger het kind, hoe meer slow time het nodig heeft. Palmer: ‘Het begeleiden en grootbrengen van een kind is een serieuze taak waarbij kennis nodig is over zijn ontwikkeling. Vaak ontbreekt het ouders daaraan, ook omdat die vóór de geboorte van hun kind nog nooit een baby in hun armen hebben gehad. Ze hebben geen voorbeelden van hoe het eigenlijk moet. Dus moeten ouders daarbij worden geholpen.

In Scandinavië hebben ze dat begrepen: daar staan gezinnen centraal. Die worden met een uitstekend beleid gesteund tot hun kinderen groter zijn. In zuidelijke landen staat het kind ook centraal door een duidelijke gezinsethiek. Maar hier hebben we geen van beide. Wij zitten als een van de rijkste landen ter wereld met hetzelfde probleem als Duitsland, Japan en de Verenigde Staten. Rijke landen met gebrek aan kennis, waar de voorzieningen een hutspot zijn van uiteenlopende kwaliteit. Er is daardoor een gat ontstaan dat ouders zijn gaan vullen met consumptiedrang. Die zijn gaan denken: hoe meer je van je kind houdt, hoe meer je aan hem besteedt. Geld dus, geen tijd.’

Veel hedendaagse ouders verwarren liefde met overdaad, zegt Palmer. Maar goedbedoelende ouders die hun liefde uiten door toegeeflijkheid en hun kind overladen met bergen speelgoed, computers of non-stop activiteiten, zitten ernáást. Net zoals de ouders die hun kinderen voortdurend fastfood voorzetten. Dat die je moddervet maakt, dát wisten we al. Maar zulk voedsel schaadt ook de hersenfuncties.’ Op Engelse scholen wordt fastfood nu steeds vaker vervangen door gezondere maaltijden. ‘Het verschil in gedrag en concentratie is meteen te merken.’

Propvolle kinderagenda’s

Ook slecht zijn propvolle kinderagenda’s. Volgens Palmer zou een kind hooguit twee à drie uur buitenschoolse activiteiten per week moeten hebben, maar echt niet méér. Ze geeft het voorbeeld van een moeder die haar zoontje iedere dag naar verantwoorde clubs en klasjes sleurde. Allemaal goed bedoeld, om haar kind zo veel mogelijk zijn talenten te laten ontplooien. Maar ook als compensatie voor het schuldgevoel omdat ze weinig thuis was, omdat ze altijd werkte om al die extra’s te bekostigen. De momenten dat er even niets was, leek ze in paniek te raken. Hij had geen enkele ongestructureerde tijd, waarin hij eens helemaal niets kon doen.’

Op langere termijn is zo’n programma contraproductief. Bevoorrechte gezinnen kunnen net zo lijden door een teveel als kinderen die te weinig hebben. Emotioneel verarmt het. ‘Ouders moeten dat leren zien. Een kind dat altijd wordt beziggehouden kan zich niet goed ontplooien. Kijk naar Japan. Een prestatiegerichte maatschappij en technologische voorloper met de meeste beeldschermverslaafde jongeren, waar ruim de helft nog nooit een echte zonsopgang heeft gezien. De autoriteiten maken zich er nu zorgen om hun gebrek aan creativiteit. Je oogst wat je zaait.’

Géén opvoedcursussen

Palmer beoogt bewustwording op alle fronten. ‘Engeland mag wat stadsplanning betreft een voorbeeld nemen aan Holland, waar woonerven tegemoetkomen aan kinderbehoeften met sociaal toezicht. En dat fietsen van jullie met het hele gezin, prima!’ In haar land wil ze ouders laten opvoeden door cruciale informatie te verspreiden op strategische ontwikkelingsmomenten. Dus niet alleen in de baby- en peutertijd, maar ook als een kind naar school gaat. ‘En dan niet belerend door een overheid, die ouders naar ouderklassen stuurt en ze zo juist het gevoel geeft ze te straffen, omdat ze het niet goed zouden doen. Maar zoals in Frankrijk, waar schoolverzekeraars ouders geregeld nieuwsbrieven sturen met informatie, over bijvoorbeeld het benodigde aantal uren slaaptijd voor een kind. In Engeland hebben veel kinderen concentratieproblemen door slaapgebrek. Bij ons heeft 30 procent van de vierjarigen een tv in zijn kamer en 80 procent van de kinderen boven de 5 jaar. Tv’s moeten gewoon wég uit een kinderkamer.’

Slecht opvoeden is a-sociaal

Sue Palmer sluit een snel groeiende bewustwording niet uit. ‘Tien jaar geleden hadden we ook niet gedacht dat de hele bevolking een algemeen rookverbod in kroegen zou accepteren. Maar de campagne dat roken slecht is, heeft gewerkt. Net zoals die tegen hondenpoep. In Engeland word je nu als hondenbezitter fronsend aangekeken als je de troep van je hond niet opruimt. Een maatschappij kan snel om als ergens echt het nut van wordt ingezien. Ik denk dat over slecht ouderschap over tien jaar nét zo wordt gefronst. Dat het dan als asociaal wordt gezien als je je kind uit tijdgebrek in zijn kamer zet met electronisch speelgoed. Want dan is algemeen bekend dat het er gedragsstoornissen door kan krijgen.’
Ze vergelijkt deze tijd met wat er in Engeland gebeurde aan het begin van de negentiende eeuw, tijdens de Industriële Revolutie. ‘Dat was ook een enorme culturele sprong en ook toen werd de maatschappij plotseling gedreven door consumptiedrift. Het belang van kinderen werd verwaarloosd: die moesten in de mijnen werken, zodat er kon worden voldaan aan de marktvraag. Totdat schrijvers zoals Charles Dickens het publiek deden stilstaan over wat er gebeurde. Uit die tijd stammen de beste initiatieven voor kinderen. Zoals de nog altijd bestaande kinderbeschermorganisatie Barnardo’s, Montessori en de Steiner-scholen. Uit die crisis ontsproten dus goede dingen.’

Haar open brief is een katalysator geweest, zegt Sue Palmer. ‘Het lijkt wel alsof iedereen op zoiets wachtte. Ook uit het buitenland zijn veel reacties gekomen. Er is werkelijk iets opwindends op gang. Het tij kan nog worden gekeerd. Maar dat moet wel snel gebeuren. Niemand kan het zich meer veroorloven lethargisch achterover te leunen.’

Voedingstips van Palmer

  • Slechte voeding staat in verband met gedragsproblemen. Zorg voor gezonde maaltijden en snacks.
  • Hang een lijstje op met gezonde voedingsmiddelen die het hele gezin lekker vindt, dat scheelt tijd en ?hoofdbrekens.
  • Geef iedereen dezelfde maaltijd. Als ouder beslis je wat je kind eet. Het mag wel kiezen hoeveel en óf het eet.
  • Raak niet in paniek over een lastige eetperiode. Strijd over eten richt meer schade aan.
  • Kijk géén tv tijdens het eten.

Opvoedtips van Palmer

  • Slaapgebrek leidt tot concentratieproblemen op school. Wijk niet af van ‘op tijd naar bed’.
  • Géén tv of computers in de kinderkamer.
  • Overbelast je kind niet met een bomvolle agenda. Niet méér dan twee à drie uur clubjes per week.
  • Gun een kind ‘vrije’ tijd.
  • Zorg voor beweging, ga naar buiten. Maar niet: het ene kind op paardrijden, het ander kind op voetballen en de ouder ondertussen snel naar de sportclub. Trap samen een balletje in het park.
  • Overlaad een kind niet met speelgoed. Geef hem de kans zijn fantasie te gebruiken. Liever een huisje van een kartonnen doos of een tent van dekens dan ‘educatieve’ speelproducten.
  • Zet fabrikanten onder druk door hun ‘foute’ producten niet te kopen en leg je kinderen uit waarom.
  • Geef aandacht en tijd aan je kind – en stel je werk daar op af.
  • Wees niet te toegeeflijk. Regels en routine (eet- en bedtijden, tv) zijn belangrijk voor stabiliteit en een veilig gevoel.
  • Warm en gezaghebbend ouderschap biedt kinderen de beste kans op evenwicht, veerkracht en zelfstandigheid.

Wie is Sue Palmer?
De Britse opvoedkundige Sue Palmer (1948) is oud-schoolhoofd, BBC-adviseur, adviseur van de Britse regering en moeder van een volwassen dochter. In 2006 publiceerde ze Toxic Childhood, waarin ze waarschuwde tegen de consequenties van onze westerse opvoedmethoden. ‘Van een sociale samenleving zal weinig sprake meer zal zijn als we op het huidige pad verder gaan.’ Recent baarde ze opnieuw opzien door de publicatie van een open brief over de bedreigde jeugd, ondertekend door 120 kinderexperts.

Reageer op artikel:
‘Veel ouders verwarren liefde met overdaad’
Sluiten