Verwennen, wat is dat?

redactie 19 jun 2018 Opvoedstijlen

De ene ouder vindt een kind verwennen een schande, de ander doet niets liever. Maar wat is verwennen eigenlijk en kan het kwaad of is het juist heel positief? 

We besloten het aan een tweetal deskundigen te vragen: Nicole van As, docente pedagogiek aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en mede-auteur van de opvoedcursus Praten met kinderen, en Bas Levering, docent pedagogiek aan de Universiteit van Utrecht.

Liefde én grenzen

In de wetenschappelijke literatuur komt het woord 'verwennen' nauwelijks voor. Onderzoek naar verwennen is ook bijna niet gedaan. Toch valt er wel het een en ander over te zeggen. “Voor goed opvoeden moet aan twee basisvoorwaarden zijn voldaan”, legt Van As uit. “De eerste is dat het kind wordt ondersteund, dat het liefde krijgt, dat het geknuffeld wordt, dat het wordt geaccepteerd om wie het is en dat er oog is voor zijn of haar behoeften. De tweede is dat er regels zijn en grenzen, dat er eisen aan het kind worden gesteld, dat het verantwoordelijkheden krijgt die passen bij zijn leeftijd, en dat het leert rekening te houden met anderen. Als wel aan de eerste voorwaarde wordt voldaan, maar niet aan de tweede, is er volgens mij sprake van verwennen.” En dat leidt meestal tot problemen, zegt ze. “In de grote wereld kan niet altijd worden tegemoetgekomen aan alle behoeftes en eisen en verwachtingen van het kind, maar daar is het niet aan gewend. Het zal dan ook moeite hebben zich aan te passen aan nieuwe situaties. Het zal er ook moeite mee hebben als er door zijn omgeving grenzen worden gesteld aan zijn gedrag.”

En een kind kan in de stress raken als er eisen worden gesteld of verwacht wordt dat het een bepaalde verantwoordelijkheid draagt. En er zijn sociale problemen. Een verwend kind zal moeilijker iets voor een ander over hebben omdat het ervan uitgaat dat de vervulling van de eigen wensen voorop staat. Zulke kinderen zijn meestal minder sociaal en minder snel tevreden dan een ander. Dat leidt ertoe dat andere kinderen hen 'niet lusten'. Ze worden lastig, vervelend en veeleisend gevonden. Er kan sprake zijn van onaangepast gedrag dat anderen als probleemgedrag ervaren.

Geen reden tot zorg

Levering ziet het allemaal minder somber in. “Als iets 'verwennen' of 'verwend' wordt genoemd, kleeft daar vaak een moreel oordeel aan. Meestal wordt het opgevat als het aanleren van verkeerde gewoonten waardoor kinderen later de boze buitenwereld niet zouden aankunnen. En dat zou dus slecht zijn. Maar er is nooit bewezen dat 'verwennen' schadelijke gevolgen heeft.”

“Er is vaak ook een verschil tussen hoe kinderen zich thuis en elders gedragen. Ze weten meestal haarfijn dat ze buiten de deur met bepaalde dingen niet aan hoeven te komen. Kinderen en jongeren kunnen zich heel gemakkelijk aan nieuwe situaties aanpassen. Daarom zie ik niet echt reden tot zorg. Kinderen die in hun jeugd 'verwend' zijn, worden volgens mij op een gegeven moment gewoon versneld volwassen. Ze leren vanzelf wat er van hen verwacht wordt. Natuurlijk gaat het niet altijd goed, sommige kinderen kunnen het niet aan. Ouders zouden hun kinderen beter moeten voorbereiden door ze met veel dingen te laten kennismaken, te laten zien dat het niet overal hetzelfde toegaat. Maar wat heeft dat met verwennen te maken?”

“En dat kinderen van verwennen week zouden worden, ach… Ik denk dat ze heel gemakkelijk weer een stapje terugdoen als de omstandigheden hen daartoe zouden nopen.” Hij geeft wel eerlijk toe dat hij voor dat laatste geen aanwijzingen heeft.

Beste bedoelingen

Verwennen is in de visie van Levering dus niet iets om je zorgen over te maken? Dat valt tegen, zijn omschrijving van een verwend kind klinkt toch vrij onaangenaam: een onprettig, veeleisend persoon die geen rekening houdt met anderen, egocentrisch is en denkt dat de wereld om hem of haar draait. Daar zijn de deskundigen het dus in ieder geval over eens: verwende kinderen bestaan wel degelijk, en ze zijn niet altijd prettig.

Verwend zijn is voor het kind zelf ook geen pretje omdat het gehinderd is in zijn sociale contacten. “Je bewijst je kind geen dienst door het te verwennen”, zegt Van As. “Je bereikt het tegengestelde van wat je wil.” Ook Levering geeft dit schoorvoetend toe: “Je maakt het je kind onnodig moeilijk.” Toch gebeurt verwennen vaak met de beste bedoelingen, legt Van As uit. “Ouders doen het vanuit een warm hart, ze willen alles voor hun kinderen doen, accepteren onvoorwaardelijk hoe ze zijn. Die aandacht en die warmte zijn op zich goed.”

Maar je kunt ook te lief zijn, vindt Levering. “Als je alles doet wat je kind wil, ben je niet goed bezig.” Je mag je kinderen best een keer, of in een bepaald opzicht, verwennen, zegt Van As. “Dat is ook heerlijk. Het is pas een probleem als je het altijd doet, op alle fronten: èn altijd extra zakgeld en cadeaus, ook als het kind het niet verdient, èn altijd laat naar bed, èn alleen lekkere dingen eten, en zo verder.”

Zorgelijk

Maar goed, op een gegeven moment realiseer je je dat je kind nogal verwend is. Of anderen wijzen je daarop. “Ja, de beste stuurlui staan altijd aan wal”, zegt Van As. “In principe moet je je daar niet zoveel van aantrekken. Stel dat je je kind een keer ergens voor beloont door te zeggen: 'We gaan lekker zwemmen en dan mag je zo vaak een ijsje als je wil'. Een ander in het zwembad zal dan al gauw vinden dat jouw kind vreselijk verwend is.”

Je moet je als ouder pas zorgen gaan maken, zegt ze, als je steeds meer moeite krijgt met de eisen die je kind stelt. “Als je steeds minder bij hem of haar voor elkaar krijgt, als hij op school ongezeglijk is, als andere kinderen niet meer met hem of haar willen spelen, als er signalen komen van andere volwassenen dat je kind verwend is en dat dat problemen oplevert, bijvoorbeeld doordat het geen rekening houdt met anderen of zich misdraagt. Als je je realiseert dat je kind op veel gebieden inderdaad zijn eigen zin kan doen, kun je proberen daar iets aan te doen.”

“Als je merkt dat je kind buiten de groep valt omdat het veel meer mag en veel meer heeft dan andere kinderen en weinig rekening met ze houdt, moet je het anders gaan aanpakken”, zegt Levering. Maar dat valt niet mee. Van As: “Je bedoelt het zo goed, dus dan is het moeilijk in te zien dat je het niet goed doet. Het volgende probleem is dat verwende kinderen heel goed weten hoe ze hun zin kunnen krijgen: in opstand komen, chanteren, eindeloos zeuren, zeggen dat je niet meer van ze houdt. Het is ook moeilijk te accepteren dat je kind zich even niet prettig of zelfs vervelend moet voelen omdat dat op de langere termijn beter voor hem is. Daarom is het een goed idee om hulp te zoeken zodat er iemand is die tegen je zegt dat je er goed aan doet om je kind nu even minder gelukkig te maken. Het werkt ook als een stok achter de deur, omdat er dan gecontroleerd wordt of je echt doet wat je je voorneemt.”

Uitleggen

“Je kunt de zaak het beste stap voor stap aanpakken. En je moet steeds uitleg geven. Van de ene dag op de andere zeggen: 'je mag niks meer en je krijgt niks meer' werkt niet, het kind wordt daar terecht verontwaardigd over. Begin met een bepaald gebied aan te pakken, bijvoorbeeld niks lusten. Of leg uit dat ze op een leeftijd zijn gekomen dat er niet meer zomaar grote cadeaus gegeven kunnen worden maar dat je daar iets voor moet doen, bijvoorbeeld sparen, of klusjes doen. Leg ook uit dat je niet meer meteen kunt krijgen wat je wil omdat dat in het echte leven ook niet zo is.”

“Je moet je kind leren dat er niet altijd onmiddellijk aan zijn wensen voldaan kan worden. Soms moet er wel eens worden gewacht”, zegt ook Levering. “Op die manier leer je zelfcontrole aan. En je moet veel nadruk leggen op iets voor een ander overhebben, rekening houden met een ander. Dat kun je bijvoorbeeld doen door te laten zien hoe je je tegenover een ander dient te gedragen. Netjes een hand geven, tafelmanieren. Je moet uitleggen waarom beleefdheid belangrijk is.”

Geen hotel

Iedere ouder kent het vervelende vriendje of vriendinnetje van hun kind dat wel wil komen eten, maar dan eerst moet weten wat je eet en of het wel op een bepaalde manier is klaargemaakt. Of er wordt botweg meegedeeld dat alleen dit of dat in de smaak valt. En of jij dat maar even klaar wil maken, luidt de onuitgesproken boodschap. Van As maakt korte metten met zulke gastjes. “Daar hoef je niet aan toe te geven. Graag of niet. Een kind dat op bezoek is, moet zich aanpassen aan de regels van jouw huis. Het is helemaal niet slecht voor ze als ze leren dat het bij een ander thuis anders toegaat. Daar lopen ze vroeg of laat vanzelf tegenaan. Hoe eerder, hoe beter.”

Bij Levering hoeven ze ook niet aan te komen met de vraag of er wel Remia Fritessaus op de patat zit. “Het is wel je huis en geen hotel. Voor je eigen kinderen is het ook van belang om te zien dat je moet eten wat de pot schaft.” Hij heeft nog een vuistregel. “Als je je kind leert rekening te houden met een ander en ervoor zorgt dat het de onmiddellijke bevrediging van behoeften leert uitstellen, kan je niet verwennen.”

Reageer op artikel:
Verwennen, wat is dat?
Sluiten