Vrede in de klas: Minder gepest op Vreedzame Scholen

Kinderen pesten minder en lossen ruzies zelf op. Het concept van de vreedzame school verovert Nederland. ‘Ruzies verdwijnen, kinderen en leerkrachten voelen zich veiliger’

Twee aan twee zitten de kinderen van groep 5/6 van basisschool De Bongerd in Amsterdam-Noord op de vloer van de klas. Met de gezichten naar elkaar toe, de voeten tegen elkaar en de handen vast, moeten ze zich optrekken. Dat lukt alleen als ze even hard trekken en samen in balans kunnen blijven. Na de oefening vraagt meester Latif Mdibeh: 'Bij wie ging het meteen?' Vingers omhoog. 'Bij de derde keer..,' zegt een meisje. De meester: 'Als je goed samenwerkt, dan gaat het echt lukken, neem dat maar van me aan. Het is belangrijk dat je leert samenwerken met elkaar, niet alleen met je vriendjes, maar met iedereen in de groep. We gaan vandaag oefenen in samenwerken, jullie gaan samen een held tekenen.'

Op maandagmiddag krijgt de groep les in het kader van het project de Vreedzame School. De Bongerd is een van de inmiddels 475 scholen in Nederland die aan dit lesprogramma meedoen. De essentie is dat klas en school worden gezien als een oefenplaats voor leerlingen. Een plek waar ze conflicten oplossen, sociale omgangsvormen leren en democratisch burgerschap meekrijgen. Dat laatste houdt in dat kinderen samen beslissingen nemen en verantwoording dragen voor taken op school. Ook leren ze open te staan voor onderlinge verschillen.

Het effect van het programma is op scholen al snel merkbaar, zegt Leo Pauw, projectleider bij de Vreedzame

School. 'Ruzies verdwijnen, kinderen gaan positiever met elkaar om. Het klimaat in scholen verandert, kinderen en leerkrachten voelen zich veiliger, incidenten worden beter opgelost. Negentig procent van de scholen gebruikt dit programma na vijf jaar nog steeds. Dat is uniek.'

Luisteren en overleggen

In de klas van meester Latif Mdibeh vormen de kinderen groepjes van vier: twee jongens zoeken twee meisjes en andersom, bij voorkeur iemand die ze anders niet zouden uitzoeken. 'Waarom moet ik per se met een meisje?' vraagt een jongen. De meester: 'Het doel van deze les is dat je ook met anderen leert samenwerken.' Alle groeps-leden moeten een stukje van hun held tekenen. Een groepje besluit samen: 'We doen half jongen/half meisje!' 'Ja, dan tekenen jullie aan één kant een cape met wat jullie willen,' zegt een meisje tegen de jongens. 'En dan tekenen wij aan de andere kant een cape met hartjes.'

In een ander groepje vorderde de samenwerking niet zo, blijkt na afloop. 'Hadden jullie afgesproken wie wat zou tekenen?' vraagt de meester. 'Ja!' 'Nee!' 'Wel!' is het antwoord. Een meisje: 'We hadden het wel afgesproken maar hij ging meer dingen tekenen.' Meester: 'Ah, dus toen liep het uit de hand. Wat vind je daarvan?' 'Niet leuk.' 'Heb je

er wat van gezegd?' 'Ja.' De jongen: 'Je hebt niets gezegd!' Meester: 'Hoe kan de samenwerking de -volgende keer beter gaan? Door te luisteren, door te overleggen. Samenwerking is leuk, maar kost ook tijd, want je moet overleggen, je kunt niet altijd je eigen zin doen. Het resultaat wordt mooier als je -samenwerkt.'

Handdruk

Ook buiten de maandagmiddagles is De Bongerd doordrongen van de werkwijze. Tot en met groep 3 wordt gewerkt met de handpoppen Aap en Tijger, vertelt cöordinatrice Ayse Breuring. Aap en Tijger lossen onderling ruzies op. In de hogere groepen krijgen kinderen 'petten' aangereikt: de gele pet staat voor samen een win-winoplossing zoeken voor een conflict, de rode staat voor een meer agressieve benadering en de blauwe pet voor terugtrekkend gedrag. Er wordt ook gewerkt met opstekers. In de klas hangt een ketting die een kind kan pakken als hij een opsteker voor een ander heeft. 'Die hangt op een -vaste plek, kinderen kunnen zelf beslissen wanneer ze de ketting pakken en een complimentje uitdelen.' Op een prikbord kan iedereen de opstekers nalezen.

Vanaf groep 7 worden leerlingen opgeleid als mediator. Ze krijgen een intensieve training van een week en leren op een neutrale manier tussen twee ruziënde kinderen te gaan staan. 'De mediatoren sturen erop aan dat deze kinderen zelf een oplossing zoeken. Ze hebben ook pleindienst. De leerkracht is meer facilitair dan sturend bezig. In de mediatorhoek ligt een schriftje waarin de mediatoren het tijdstip van een incident opschrijven. De gemaakte afspraken worden ook genoteerd en met een handdruk bezegeld.' De sfeer op school is verbeterd, blijkt ook uit de veiligheidsthermometer die de school hanteert en waarop kinderen zelf aangeven hoe veilig ze zich voelen. Ayse Breuring: 'Kinderen zijn heel open, ze proberen constructief oplossingen aan te dragen. Als ze anderen iets zien doen, dan zeggen ze: ''Dat los je toch niet zo op.” Dat horen we ook terug van ouders.'

Vergadering van kleuters

Er zijn ook diverse workshops voor ouders geweest, vertelt directeur Lia Kromhout van der Meer. 'Het mooie is dat we gaan meedoen aan de Vreedzame Wijk. Alle externe organisaties die betrokken zijn bij school, zoals de speeltuin en de naschoolse, worden op dezelfde manier geschoold. Kinderen zien zo dat overal op dezelfde manier met conflicten wordt omgegaan. En we gaan samen met de kinderen een wijkmanifest opstellen.'

Uiteindelijk is het doel democratisch burgerschap.

'Kinderen leren hun mening te ventileren en dat je consensus kunt bereiken,' zegt ze. 'Om de week hebben we daarom een groepsvergadering. Dat begint al bij de kleuters. We hebben twee prentenboeken: welke gaan we voorlezen? Voor de vergadering stellen de kinderen zelf een agenda op, notuleren en kiezen een voorzitter. Als kinderen bijvoorbeeld vinden dat ze te weinig mogen buitenspelen, kunnen ze dat als punt voorleggen aan de leerlingenraad, die het met mij bespreekt. Het doel is kinderen bewust te maken dat hun stem telt.'

Tegen pesten

Ongeveer 21 procent van de basisschoolkinderen is twee keer per maand slachtoffer van een pestincident, blijkt uit onderzoek van TNO. In de leeftijdsgroep 9 tot 12 jaar wordt het meest gepest. In de helft van de gevallen lukt het leerkrachten niet om het pestgedrag te stoppen. Op scholen met een antipestbeleid wordt minder gepest. Hiervoor zijn verschillende methoden.

  • Het concept van de Vreedzame School is ontwikkeld door hoogleraar pedagogiek Mischa de Winter. De start vond plaats in 1998; er doen nu zo'n 465 scholen aan mee.
    Meer informatie: www.vreedzameschool.nl
  • De PRIMA-methode is een praktische methode, gebaseerd op een ontwerp van de Noorse pestdeskundige Dan Olweus. Op scholen die met deze methode werken is het aantal kinderen dat wordt gepest na twee jaar met tweederde verminderd.
  • Om je kind weerbaarder te maken kun je terecht bij de Kanjertrainingen. Op de J/M-site vind je naast informatie over pesten ook een filmpje over de Kanjertrainingen.
Reageer op artikel:
Vrede in de klas: Minder gepest op Vreedzame Scholen
Sluiten