Zakkenrollers op internet

redactie 21 jun 2018 Mediagebruik

Zonder dat ze het in de gaten hebben – laat staan dat hun ouders er weet van hebben – raken kinderen op internet geld kwijt. Door het spelen van ogenschijnlijk onschuldige spelletjes als Habbo of Pet Party bijvoorbeeld. J/M zocht uit hoe dat zit.

Hoe makkelijk is het om als kind geld te spenderen op het internet? Dat was, kort door de bocht, de hamvraag voor dit artikel. Het antwoord is ondubbelzinnig en ook wel voorspelbaar: heel makkelijk. Makkelijker zelfs dan jij en ik misschien aanvankelijk hadden ­gedacht.

Farmerama, Banditi, Eccky, Pet Party, Oloko, Habbo, Panfu en goSupermodel: het is maar een greep uit de populaire online games en virtuele werelden waar kinderen uren per week te ­vinden zijn. En waar ze steeds vaker als volwaardige consument en belangrijke bron van inkomsten worden gezien. Juíst op internet, waar ze door het gebrek aan tussenkomst van een volwassene rechtstreeks aanspreekbaar zijn. Ze worden gepaaid om geld uit te geven, vaak zo subtiel dat zij niets doorhebben en de alarmbellen pas gaan rinkelen op het moment dat de fikse bedragen al zijn afgeschreven. Van jóuw rekening. Zoals bij onderstaande ouders, die hun frustraties deelden op een internet-­forum: ‘Mijn zoon heeft stiekem met mijn telefoon voor honderden euro’s aan Habbo-­credits gespendeerd en ook al zijn verjaardagsgeld eraan uitgegeven. Is er iets wat ik kan doen om dit ­bedrag terug te halen? Hij is minderjarig en ik heb op geen enkel moment toestemming gegeven.’

En: ‘Mijn kinderen spelen op Facebook allerlei spelletjes, en gebruiken daarbij het account van mij of van mijn vrouw. Bij sommige spellen kun je via extra credits hogerop komen, maar die moet je dan kopen. Onze minderjarige dochter ontdekte echter dat onze creditcardgegevens werden onthouden door Facebook, zodat ze snel voor 55 euro wat credits aanschafte. Hoger kon niet, want daarvoor hadden ze de pincode nodig. Kan ik deze ongewenste betaling ongedaan maken?’

Een rondgang leert dat het een schimmige ­wereld is. Wat mag wel, en wat mag niet? En waar kun je je gram halen als je kind – al dan niet door eigen toedoen – benadeeld is?

Betalen is heel simpel

Dat je in online games met geld je spel kunt opleuken, weten we al lang. De meest geliefde virtuele spellen bestaan eruit je avatar (poppetje dat als alter ego dient) zo origineel en uit­gebreid mogelijk toe te rusten. Met dieren (Pet Party) of meubelstukken (Habbo) bijvoorbeeld. En dat kost wat. In principe geen probleem, want aan jou of je kind de keuze of je daar in meegaat. Maar anders wordt het als de spel-­makers het kinderen steeds gemakkelijker maken te betalen voor extra’s en ze hen vaker verleiden hun (zak)geld in te zetten. In sommige gevallen worden kinderen zelfs onder druk gezet. Door ze bijvoorbeeld het spel aanvankelijk gratis te laten spelen, maar ze, als het spannend en avontuurlijk dreigt te worden, heel gewiekst te laten betalen om door te kunnen gaan.

Dat betalen gaat heel simpel. Door een 0900-nummer te bellen bijvoorbeeld, waarbij de telefoonrekening ongemerkt oploopt. Of door sms-jes te versturen. De kosten worden in zo’n geval verrekend met het beltegoed of de sms-bundel. Een andere mogelijkheid voor kinderen is om te betalen met een creditcard. Die van hun ouders, al hebben ze daar hulp, toestemming of in elk geval een boel lef voor nodig. Toch kunnen ze zelf ook simpel aan een creditcard komen. De 3V-prepaid creditcard van VISA bijvoorbeeld is zonder leeftijdsminimum voor een tientje te koop bij sigarenwinkel en kiosk. Daar moet dan natuurlijk nog wel geld op worden gestort, maar daarna kan een kind er zonder belemmering zelfstandig aankopen mee doen op internet.

Naast het verkopen van meubels en dieren zijn de uitbaters van online games bijzonder vernuftig in het verzinnen van andere inkomsten. Veelal zitten er grote commerciële bedrijven achter, zoals Disney bij het virtuele speelplatform Club Penguin. De exploitanten bieden hun spelletjes meestal aan via sociaal netwerksites als Hyves of Facebook of spelletjessites als ­spele.nl, funnygames.nl of speeleiland.nl. Vaak hanteren spelmakers het zogeheten freemium model. De reguliere versie van hun game is ­gratis, maar wil je een niveau hogerop of meer uitdaging, dan moet je betalen. Een lucratieve verdienmethode, zo blijkt uit onderzoek.

Een andere manier om spellen lonend te laten zijn, is door reclames op de bijbehorende sites te plaatsen. Ook de handel in gebruikersprofielen groeit flink bij online games. Daarnaast worden kinderen verlekkerd om, tegen speciale privileges, lid te worden van hun favoriete spel. Bij Panfu bijvoorbeeld kun je tegen een bedrag van ‘maar’ € 9,90 één maand Goudpanda worden. De voordelen: geen reclame meer en de mogelijkheid om huisdieren te adopteren. Ook bij het onder meisjes populaire goSupermodel wordt lidmaatschap hevig gepromoot. Voor € 8,- ben je een maand lid, krijg je elke dag een verrassing en kun je goMoney aanschaffen om nieuwe kleding te kopen. Een paar euro is een klein bedrag, maar wel meer dan de meeste kinderen aan zakgeld krijgen. En dan is er tot slot nog een uitgekiend verdienmodel. Habbo laat spelers ‘gratis’ credits verdienen door ze websites te laten bekijken en vragenlijsten van adverteerders in te laten vullen. Gedreven door de lust om verder te spelen, en zonder dat ze er de ernst van inzien, maken kinderen daarmee hun privé-gegevens openbaar en kunnen adverteerders daar gratis misbruik van maken. In alle gevallen is het voor minderjarigen maar moeilijk te bevatten dat er in een virtuele wereld niet met virtueel maar met écht geld wordt betaald.

Remco Pijpers is directeur van Mijn Kind ­Online, de stichting die tegen wil en dank zo’n beetje hét verzamelpunt is geworden voor klachten van ouders over online games. ‘Er is eigenlijk geen andere organisatie die zich hierom bekommert, waar ouders terechtkunnen en die ze met advies te hulp schiet.’ Met de klachten die Mijn Kind Online via de site binnenkrijgt, gaat hij naar de spelmakers toe, al zijn die niet allemaal even gemakkelijk te benaderen. ‘Als het om veiligheid en enge mannen in chatboxen gaat, zijn ze er als de kippen bij, maar als er door kinderen ongewenste betalingen worden verricht, geven ze niet thuis.’ Vooral kloons van bestaande populaire spellen zijn gevaarlijk, meent Pijpers. ‘Farmerama is een rip-off van het oudere Farmville, net als Sunnydays een kloon van Habbo is. Het zijn misschien net zulke leuke games, maar er zit geen degelijke organisatie achter. Vaak zijn het studenten die op hun kamertje een leuk spel in elkaar hebben geflanst, maar die geen idee hebben tot waar hun verantwoordelijkheid reikt. Ze modereren nauwelijks, en dus kan er veel misgaan.’

Meer mis dan bekend is

Dat er veel fout kan gaan, is ook bekend bij de Consumentenautoriteit, het overheidsorgaan dat kan optreden wanneer gameproviders structureel de regels overtreden. Richard van der Boon is er momenteel bezig met een grootschalig onderzoek naar de (verborgen) kosten van online games. Hij meent dat de problemen wellicht groter zijn dan nu bekend. ‘Er is geen sprake van zelfregulering onder de makers van online spellen, terwijl het aantal spelers alleen maar toeneemt.’ Hoewel er ouders zijn die te rade gaan bij bijvoorbeeld Mijn Kind Online, vermoedt Van der Boon dat het maar een fractie is van het aantal werkelijk gedupeerde gezinnen. ‘Vaak geven kinderen maar kleine bedragen uit in een online game, dus nemen ­vaders en moeders niet de moeite om er ergens een klacht over in te dienen. Ze lossen het liever binnen het gezin op.’

Van der Boon noemt het zorgelijk wat er her en der online gebeurt. Het doen van online purchases, zoals het kopen van virtuele spullen of punten heet in vakjargon, is voor kinderen veel te makkelijk. ‘Het is echt een fluitje van een cent. Op dat moment is de rol van ouders eigenlijk uitgespeeld.’ Van der Boon denkt dat de grote spelers op online gamegebied wel beseffen wat verantwoord is en wat niet. Maar ze staan onvoldoende stil bij wat gepaste betaal­wijzen zijn voor kinderen. ‘Wettelijk gezien mag een kind zelfstandig hooguit iets kopen wat past bij zijn leeftijd. Een zakje snoep is bijvoorbeeld een normale aankoop voor een kind. Maar de hele snoepwinkel leegkopen is dat niet.’ Hij wil maar aangeven: een spelaanbieder die een minderjarige de gelegenheid biedt tot het aangaan van overeenkomsten, maakt zich schuldig aan een oneerlijke handelspraktijk.

Wetgeving maken

Naast zelfregulering zou er ook universele wetgeving moeten komen. Die is binnen de Europese Unie al in een vergevorderd stadium in de maak. Het zijn regels die in elk land hetzelfde zijn, zodat er geen misverstanden bestaan en ouders en kinderen precies weten waar ze aan toe zijn. ‘Om te beginnen moet je als exploitant laten zien wie je bent en duidelijk tonen waar bezoekers met klachten terechtkunnen, wat een spel kost, en voor wie het bestemd is.’ Er zijn bijvoorbeeld online games die zogenaamd bestemd zijn voor 18 jaar en ouder, waar je dartelende roze pony’s in de wei moet pimpen. ‘Die makers hebben dondersgoed in de gaten dat daar vooral jonge meisjes op af ­komen. Als je daar zo’n leeftijdsgrens aan hangt, heb je echt boter op je hoofd.’

Tips voor ouders

Richard van der Boon van de Consumentenautoriteit heeft een aantal tips voor ouders. ‘Een schot voor open doel, maar wel de kern van de zaak: maak je kind digibewust. Leg ze uit waar ze op moeten letten bij het spelen van online games, wees helder in wat ze wel en niet mogen, en leg uit wat er gebeurt met hun privacy­gevoelige informatie als ze die ergens invullen. Spiegel ze voor wat de gevaren zijn, wat er kan gebeuren als ze niet opletten. En beter nog: kijk mee. Vertel je kinderen ook dat de meeste spellen op internet nooit écht gratis zijn. Want of het nou geld kost of dat er om je gegevens wordt gevraagd: er staat in bijna alle gevallen iets tegenover.’

Klachten melden

De Consumententak van de Consumentenautoriteit, ConsuWijzer, roept ouders op hun klachten bij hen te melden op www.consuwijzer.nl. Hoe meer ervaringen er verzameld worden, hoe meer inzicht ze krijgen in de problematiek. Wanneer er sprake is van echt kwalijke praktijken, kan de Consumentenautoriteit een onderzoek instellen. Boetes kunnen oplopen tot 450.000 euro per overtreding.

Bron: Onderzoek Pas op je portemonnee!, Mijn Kind Online, 2011
 

Reageer op artikel:
Zakkenrollers op internet
Sluiten