Lisette Gerbrands Persoonlijke verhalen vandaag, 13:01

Leestijd: 4 minuten

Familiedetective Els helpt mensen hun familie vinden: ‘De vraag waar je vandaan komt laat je nooit los’

Toen Els Leijs in de jaren ’90 werkte als redacteur voor Spoorloos, merkte ze al hoe diep het gemis van familie kan zitten. Mensen die niet weten wie hun vader is, of hun grootvader. Dat raakt iets fundamenteels. “Na zeven jaar besloot ik mijn eigen weg te gaan en in 2002 begon ik een bureau om mensen te helpen die hun verhaal liever niet op televisie wilden delen. Inmiddels doe ik dit werk al bijna 25 jaar.”

“Wat mij drijft, is dat gevoel van ‘losse eindjes’ dat mensen ervaren. Vanaf het moment dat je wordt geboren, maak je deel uit van een familiesysteem. Als je daar niet in opgroeit of er geen toegang toe hebt, kan dat voelen als een gemis. Dat zit niet alleen in je hoofd, maar ook letterlijk in je lichaam. Je DNA draagt je geschiedenis met zich mee. Vijf generaties terug heb je al 32 voorouders, en sporen daarvan zitten nog steeds in jou.”

Geen toverstaf

“Ik zie het vaak gebeuren: wanneer familieleden elkaar voor het eerst ontmoeten, herkennen ze iets in elkaar. Soms uiterlijk, soms gedrag, soms iets wat ze niet eens goed kunnen uitleggen. Dat blijft bijzonder om te zien.

In mijn werk kom ik de meest uiteenlopende verhalen tegen. Gezinnen met meerdere vaders, kinderen van Duitse militairen uit de Tweede Wereldoorlog, mensen bij wie de waarheid over hun afkomst jarenlang is verzwegen. Na al die jaren verbaast het me niet meer, maar het motiveert me juist om door te gaan. Tegelijkertijd ben ik altijd eerlijk: ik heb geen toverstafje. Zeker bij DNA-onderzoek hangt succes ook af van waar iemand vandaan komt. In sommige landen wordt minder getest, waardoor je minder aanknopingspunten hebt.”

DNA

“Dat zie je bijvoorbeeld ook terug in het verhaal van Lieve, dat centraal staat in de podcast De Vondeling. Haar zoektocht naar haar afkomst laat zien hoe ingewikkeld het kan zijn als er weinig sporen zijn. Toch herken ik haar vragen meteen. ‘Waar kom ik vandaan?’ en ‘waarom ben ik achtergelaten?’ zijn vragen die blijven. Ook als iemand, zoals Lieve, opgroeit in een liefdevol adoptiegezin. Liefde neemt die nieuwsgierigheid niet weg.

Er zijn zaken die me altijd bijblijven. Zoals een vrouw die in 1944 onderhands was geadopteerd en niets wist van haar biologische ouders. Alle betrokkenen waren inmiddels overleden, dus zonder DNA hadden we dit nooit kunnen oplossen. Uiteindelijk vonden we familie aan beide kanten. Dat soort momenten zijn onbeschrijfelijk.”

Begrip moeilijke keuzes

“Ik voel me ook sterk betrokken bij donorkinderen, vooral van vóór 2004. In die tijd was er vaak sprake van geheimhouding, en soms is er nauwelijks iets terug te vinden. Dat voelt voor mij als onrechtvaardig. Iedereen heeft het recht om te weten waar hij of zij vandaan komt. Tegelijkertijd heb ik ook begrip voor ouders die in paniek een moeilijke keuze maken. Een onverwachte zwangerschap kan iemand volledig overvallen. In sommige gevallen leidt dat ertoe dat een kind wordt afgestaan, of zoals bij Lieve, te vondeling wordt gelegd. Wat blijft, is de diepe wens van dat kind om zijn of haar oorsprong te kennen.

Fundamentele vragen

“In de praktijk loop ik regelmatig tegen obstakels aan. Privacyregels maken het soms lastig om levende familieleden te benaderen. Archieven zijn niet altijd volledig toegankelijk. Maar door ervaring en doorzettingsvermogen vinden we vaak toch een weg.

En als het lukt? Dat moment blijft bijzonder. Als ik iemand kan vertellen dat we zijn of haar vader hebben gevonden, is er vaak eerst ongeloof. En daarna opluchting. Soms volgen er ontmoetingen, soms foto’s, soms lange mails waarin mensen delen wat het met hen heeft gedaan. Op zo’n moment voel ik vooral vreugde. Omdat ik heb kunnen helpen bij het beantwoorden van een van de meest fundamentele vragen die er zijn. Wie ben ik? En waar kom ik vandaan?”