Lisette Gerbrands Ouderschap vandaag, 09:04

Leestijd: 4 minuten

Gezinstherapeut waarschuwt: dit zijn signalen dat ouders opbranden door hun eigen kind

Steeds meer ouders zeggen het hardop: “ik ben op”. Niet door hun werk, maar door het ouderschap zelf. Schaamte, schuldgevoel en het idee dat je “het gewoon moet kunnen” maken het zwaar om erover te praten. Toch is ouderlijke uitputting geen teken van falen, zegt gezinstherapeut Reinier de Weerdt (48). “Het is een signaal dat je te lang over je eigen grenzen bent gegaan.”

In dit artikel vertelt De Weerdt over opbranden in het ouderschap, de verschillen met een klassieke burn-out en wat ouders concreet kunnen doen.

Eigenwaarde

“Opbranden als ouder is iets anders dan een werk-burn-out. Bij werk is er vaak nog een thuis waar rust te vinden is,” legt De Weerdt uit. “Met je baan kun je in theorie stoppen. Ouderschap is for life. Het raakt aan je identiteit, aan wie je bent en hoe je over jezelf denkt.”

Volgens hem gaat ouderlijke uitputting emotioneel dieper dan een werkgerelateerde burn-out. “Wanneer je opbrandt in het ouderschap, ben je vaak ver verwijderd geraakt van je authentieke zelf. Dat tast je gevoel van eigenwaarde aan. Ouders voelen zich schuldig over negatieve gevoelens richting hun kind, en juist dat schuldgevoel put nog verder uit.”

De maatschappelijke verwachting dat je het ouderschap moeiteloos moet dragen, helpt niet. “Die impliciete norm, je hebt er toch zelf voor gekozen, vergroot de eenzaamheid.”

Functionele modus

Kun je echt een burn-out krijgen van je eigen kind? “Ja,” zegt De Weerdt zonder aarzeling. “Maar het is zelden alleen het kind. Ouders combineren werk, sociale verplichtingen en een gezin. Als de relatie met je kind steeds functioneler wordt, denk aan regelen, corrigeren, organiseren, dan reageren kinderen daarop.”

Kinderen hebben volgens hem een affectieve, hart-tot-hartrelatie nodig. “Wanneer ouders vooral functioneel reageren, zie je vaak externaliserend gedrag: boosheid, schreeuwen, niet luisteren. Of juist internaliserend gedrag: terugtrekken achter een scherm, angst of somberheid. Dat gedrag verhoogt de stress bij ouders enorm.”

Wat veel ouders doen? “Ze proberen het op te lossen in dezelfde functionele modus die het probleem mede heeft veroorzaakt. Dan wordt het vaak erger.”

Veilig en kwetsbaar

“Dat juist veel ouders van jonge kinderen overbelast raken, komt doordat veel gezinnen functioneren als een bedrijf,” zegt De Weerdt. “Alles moet efficiënt en in overleg. Maar kinderen hebben behoefte aan duidelijke kaders. Veiligheid ontstaat niet uit eindeloze discussies.”

Daarnaast staan zelfzorg en partnerrelatie onder druk. “Voor je het weet ben je alleen nog maar ouder. Je ziet je partner ook alleen nog maar als ouder. Terwijl je partner in je volwassen leven je nieuwe hechtingsfiguur is, daar wil je je veilig en kwetsbaar bij voelen.”

Ook schermen spelen een rol. “We worden constant overladen met informatie. Dat trekt ons weg van ons lichaam en onze gevoelens. Signalen van stress komen niet meer binnen. Bij kinderen werkt een scherm als een pauzeknop. Emoties worden tijdelijk onderdrukt, maar komen er later vaak heftiger uit.”

Heftig gedrag

Wat gebeurt er in de ouder-kindrelatie als je te lang over je grenzen gaat? “De relatie verschuift van liefdevol naar functioneel,” zegt De Weerdt. “Ouders komen in een overlevingsstand. Kinderen voelen dat feilloos aan.”

Sommige kinderen trekken zich terug. Anderen zoeken negatieve aandacht. “Kinderen kunnen een functionele relatie slecht verdragen. Ze gaan soms heftig gedrag vertonen om de ouder terug te roepen in verbinding. In extreme gevallen zie je zelfs een omkering van gezag. Kinderen nemen hiërarchisch de plek van de ouder in. Dat voelt voor een kind tegelijkertijd machtig en onveilig.”

Een signaal

Wat ouders zich vaak afvragen is: wanneer ben je ‘normaal moe’ en wanneer is vermoeidheid een signaal? “Ouderschap ís vermoeiend,” benadrukt De Weerdt. “Maar zolang je emotioneel in verbinding bent met jezelf en je omgeving, kost het minder energie. Wanneer je alleen nog maar aan het structureren bent, is dat een signaal. Ben je alleen nog maar aan het zorgen en aan het overnemen? Dat is een signaal. En ook wanneer je je voortdurend aanpast en dan ineens overal tegenin gaat: ook een signaal.” Zijn belangrijkste criterium: “Als je alleen nog maar een hoofd bent met een lichaam dat moet uitvoeren wat jij bedenkt, dan ben je het contact met jezelf kwijt.”

Hulp vragen

Wat kun je doen zonder jezelf of je kind tekort te doen? “Zorgen voor de relatie met jezelf,” zegt De Weerdt. “Een mens bestaat uit denken, voelen en lichaam. Stel jezelf de vraag: mogen die er alle drie zijn?” Volgens hem leven we vaak in omgekeerde volgorde: eerst denken, dan doen, en voelen ergens onderaan. “We zijn in de basis emotionele wezens. Herstel begint bij voelen. Concreet betekent dat: empathisch luisteren naar je kind zonder meteen te analyseren of adviseren. Verbinden met je partner buiten de ouderrol. Hulp vragen. Stap uit je isolement. Ouderschap is het belangrijkste wat je ooit gaat doen, met de minste voorbereiding. Je hebt anderen nodig. Ouderschap kan niet perfect uitgevoerd worden. Gelukkig maar. Je kind groeit op in een imperfecte wereld. Dat is misschien wel de beste voorbereiding die je kunt geven.”