Christianne Bosch Lezerscolumn Vandaag, 09:02

Leestijd: 5 minuten

Het leven met kinderen in Zweden lijkt ideaal, tot verwachtingen en realiteit botsen

Denk aan Zweden en je denkt aan rust, ruimte en natuur. Aan kinderen die buiten spelen, minder druk en meer ademruimte voor het gezin. Dat beeld klopt, maar het is niet het hele verhaal.

Christianne Bosch woont sinds 2022 met haar man Axel en haar drie kinderen Lucie, Sam en Vesper in Zweden. Na een jarenlange droom om naar dit land te verhuizen kochten ze in het kleine dorpje Hovra, vlakbij Ljusdal, een B&B in een oude school met bijbehorend café. In deze column bevestigt zij het idyllische beeld van Zweden, maar benadrukt zij ook de andere kant: minder betrokkenheid en de hang naar het gemiddelde.

Het Zweden-ideaal: rust, ruimte en ademhalen

Denk aan Zweden. Doe je ogen even dicht en denk aan rust, ruimte en natuur. Stilte om je heen. Je ziet je kinderen in de zomer vrolijk spetteren tussen de stenen van de rivier tijdens een zomervakantie die geen einde lijkt te kennen. Moeten de kinderen naar school dan is er vooral vrijheid en veel tijd om buiten te spelen. In de lange winter houd je sneeuwballengevechten waarna het tijd is voor warme chocolademelk met koekjes bij het houtvuur. Het hele gezin ervaart meer rust en vrijheid en er komt ruimte om uit te ademen. Dan doe je je ogen weer open en ga je in Nederland door in de rat race waar je zo langzamerhand genoeg van begint te krijgen.

Waarom het idyllische beeld niet compleet is

Is het geschetste beeld een realistisch beeld van het leven in Zweden met kinderen? Ja. Maar is het een compleet beeld? Dat niet.

Steeds meer gezinnen kiezen er de afgelopen decennia voor om de druk(te) van hun bestaan in Nederland achter zich te laten en een nieuw leven op te bouwen in een ander land, niet zelden in Zweden. In artikelen, blogs en gesprekken (en ik betrap mijzelf er soms ook op) overheersen vaak de verhalen over rust, ruimte en een betere balans. Wat lastiger te vinden is, zijn verhalen die ook de frictie benoemen, de punten waarop het ideaalbeeld schuurt met de realiteit. Precies dat ga ik proberen zichtbaarder te maken, zonder afbreuk te doen aan het feit dat we het hier in Zweden heel fijn hebben en me bewust van het feit dat Zweden een enorm land is en hier zeker verschillen per regio bestaan.

Het Zweedse onderwijs: vrijheid zonder houvast

Alles wat je snel kunt vinden over het onderwijs in Zweden klopt. De leerkracht heeft een meer begeleidende rol in een klas met vaak minder leerlingen, er is vooral in de lagere leerjaren minder prestatiedruk en er wordt veel meer buiten geleerd dan we in Nederland gewend zijn. De druk op rekenen en taal wordt minder vroeg opgevoerd en er worden nog échte life skills aangeleerd, zoals hout- en textielbewerking. Sporten doen ze het liefst buiten, waar de winterse gymlessen vaak bestaan uit skiën of schaatsen. Gelijkheid en samenwerken zijn de paradepaardjes van het Zweedse onderwijs.

Al deze dingen zijn zonder meer waar en klinken fantastisch, de conflictvermijdende concensuscultuur (die ook niet als een groot nadeel klinkt) zorgt ervoor dat er niet of veel te laat gesproken wordt met ouders wanneer er een probleem ontstaat. Alles is goed, totdat het dat niet blijkt te zijn. Waar je over het algemeen gewend bent dan een open en eerlijk gesprek te kunnen voeren waarin ruimte is voor ieders mening en visie, gebeurt dit in Zweden niet.

Wanneer gelijkheid individuele behoeften overschaduwt

Het ontwikkelingsgesprek met de leerkracht is tweemaal per jaar een halfuur (op de school waar onze kinderen heen gaan). Mooi toch, hoor ik je denken, want je kunt dus drie keer zo lang dan het Nederlandse tienminutengesprek van gedachten wisselen met de leerkracht over de ontwikkeling van je kind. Maar in onze ervaring zijn dit dertig compleet weggegooide minuten, omdat er enkel éénrichtingsverkeer vanuit de leerkracht bestaat in dit gesprek, dat inhoudelijk maar zelden raakvlakken heeft met de ontwikkeling van het betreffende kind.

Maar ja, gelijkheid…dus we doen allemaal hetzelfde. En dat dat niet voor elk kind passend is, is moeilijk uit te leggen in een land dat gebouwd is op een sociale gedragscode (wet van Jante) en waar elke vorm van afwijkende talentonwikkeling voorzichtig maar gestaag terug naar het gemiddelde wordt begeleid. Het kost tijd, heel veel geduld en een flinke dosis diplomatie om dit bespreekbaar te maken in Zweden.

Geen verplichtingen, maar ook weinig betrokkenheid

Wat voor ouders in vergelijking met Nederland een enorme opluchting kan zijn, is dat er vanuit school geen enkele verwachting is dat je ergens mee helpt. Geen kerstdiner of paasontbijt waar je tot in den treure in een groepsapp communiceert over wie de croissantjes meebrengt en of er wel glutenvrije muffins geregeld zijn. Geen klassenouder die al die drukbezette ouders moet mobiliseren om luizen te pluizen of cadeautjes moet bedenken voor juffendag. Geen traktaties. Geen spelletjesochtenden of voorleesuurtjes. En zelfs geen lunchtrommeltjes klaarmaken, want er wordt door school een warme lunch
geregeld.

Wat een druk valt er van je schouders als je hier allemaal niet meer over na hoeft te denken. Omdat verjaardagen in de klas en door de klas gevierd worden, de juf voorleest en er met Kerst een kerstdiner geserveerd wordt door de schoolkeuken. Mist je kind niets aan. Mooi toch? Zeker, het grootste gedeelte van de tijd. Maar wanneer je kind niet spraakzaam is over school, heb je als ouder geen idee wat er speelt.

De afstand tussen school en ouders

Andere ouders spreek je weinig, omdat veel kinderen met de bus gaan of iedereen op een andere tijd opgehaald wordt van de buitenschoolse opvang. Kortom: het vrij zijn van verplichtingen komt in de regel met een behoorlijke afstand en daar moet je tegen kunnen.

Het leven met kinderen in Zweden lijkt en is zonder meer de moeite waard. Het stressvrij(er) leven met natuur en rust in overvloed is in grote lijnen de waarheid. Maar het is niet de hele waarheid. Het leven in Zweden werkt, maar het gaat niet vanzelf en het werkt niet voor iedereen. Maar met eerlijke informatie wordt de utopie geen desillusie.

Christine Bosch en haar man zijn eigenaar van Hovra Vandrarhem.

Meer lezen over Zweden?

• Succesvol emigreren naar Zweden – Eric Jan van Dorp
• Er gaat niets boven Zweden – Gerrit Jan Zwier
• Hoe de Zweden het dromen uitvonden – Jonas Jonasson
• Waarom Zweedse vrouwen niet gratis werken – Charlotte Boström