Ruth Smeets Kinderen Bijgewerkt: 2 mrt 2026, 15:07

Leestijd: 5 minuten

Juf Cynthia (33) stapte uit het onderwijs: ‘Een kleuterklas van 34 kinderen is niet veilig’

Als leerkracht wil je kinderen zien en helpen, maar wat als de voorwaarden daarvoor ontbreken? Cynthia van Dijk (33) probeerde grote kleuterklassen draaiende te houden, vol met kinderen die zichtbaar worstelden met gedrag, prikkelverwerking, emoties, grenzen en zichzelf. De kinderen die wél meekwamen, bleven daardoor onzichtbaar.

“Dat ik als leerkracht uit het onderwijs wilde stappen werd pijnlijk duidelijk toen ik net zelf moeder was geworden. Ik stond voor een kleuterklas van 34 kinderen. Twee daarvan waren nog niet zindelijk, wat betekende dat ze dagelijks meerdere poepbroeken hadden. Ongeveer zes kinderen vertoonden ernstig ontregeld gedrag: fysiek geweld, gillen, onder tafels kruipen en volledige escalaties midden in de klas. Daar stond ik dan. Alleen.

Structureel overvraagd

Eén leerkracht. Eén paar handen. Eén hoofd dat alles tegelijk moest dragen. De onderwijsassistent was er maar één dag per week. De rest van de week droeg ik de volledige verantwoordelijkheid. Ik had een lieve duo-collega, maar ze was organisatorisch chaotisch. Daardoor begon ik structureel in wat voelde als achterstand en rommel.

Tegelijkertijd was ik net moeder geworden. Mijn lichaam was nog herstellende en mijn hart lag thuis bij mijn baby. Dagelijks stond ik in een onderwijssysteem dat alles van mij vroeg en dat weinig energie en voldoening teruggaf. Ik trok het niet meer. Niet fysiek, niet emotioneel en niet als moeder. Daarom besloot ik te stoppen.

Hoge werkdruk als leerkracht

Op een doorsnee werkdag stond ik continu ‘aan’. Ik had ogen in mijn achterhoofd nodig, scande de klas continu op veiligheid en anticipeerde op escalaties. Soms moest ik kiezen tussen twee onmogelijke situaties. Een kind met een poepluier kun je niet laten zitten, maar dertig andere kinderen kun je ook niet alleen laten.

Naast de zorg voor de groep waren er handelingsplannen, groepsplannen, portfolio’s, oudergesprekken, vergaderingen, studiedagen en administratie. De lijst was eindeloos en de druk was structureel hoog. Voor mij als volwassene voelde dit al overweldigend. Laat staan wat zo’n volle klas doet met kinderen.

Hoe kinderen leren dat aanpassen loont

Wat mij misschien nog het meest raakte, waren niet de kinderen die schreeuwden om aandacht. Het waren juist de stille en rustige kinderen die wél meekwamen. De kinderen die hun werk deden, luisterden en zich aanpasten.

Vaak ging ik naar huis met een knoop in mijn maag en het gevoel dat ik hen tekort had gedaan. Niet uit onwil, maar uit gebrek aan ruimte, handen en adem. Alle energie ging naar de kinderen die ontregeld gedrag vertoonden. Logisch, want veiligheid staat voorop.

Daardoor leerden de ‘gemiddelde’ kinderen al vroeg dat aanpassen loont. Dat niet opvallen veilig is en dat hun eigen tempo, vragen en behoeften minder belangrijk zijn. Dat ze zichzelf wel redden en niet tot last mogen zijn. En dat brak mijn hart.

Veilige basis

Waar het misgaat? Ik denk dat we kinderen te vroeg forceren om mee te bewegen in een onnatuurlijk tempo. We maken gemiddelden tot norm en vergeten dat ontwikkeling geen rechte lijn is, maar heel verschillend per kind.

Als moeder van drie jonge kinderen zie ik hoe ontwikkeling vanzelf gaat wanneer er veiligheid, rust en verbinding is. Mijn kinderen ontwikkelen zich niet omdat ik hen push, maar omdat hun zenuwstelsel veilig genoeg is om te groeien. Toch ontwikkelen ook zij zich allemaal anders van elkaar en hebben ze ieder hun eigen behoeftes.

Wat mij betreft zouden de eerste zeven levensjaren in het teken moeten staan van hechting en relatie. Van een stevige basis thuis. We maken ons druk over cognitieve mijlpalen en prestaties, terwijl de basis zou moeten bestaan uit emotionele veiligheid en rust.

Blik op de kinderen

Veel ouders hebben geen idee van de constante overprikkeling in een volle kleuterklas. Ze horen het constante geluidsniveau niet en zien niet hoe intens de sociale dynamiek is voor jonge kinderen.

Ik gun ouders meer keuzevrijheid in het aantal schooldagen. Sommige kinderen hebben simpelweg meer hersteltijd nodig. De huidige regelingen van een paar uur vrijstelling tot het zesde levensjaar, zijn vaak onvoldoende.

Niet ieder kind gaat goed op vijf volle dagen. En ook niet ieder kind van vijf jaar is al toe aan school. Wat mij betreft mogen we meer kijken naar wat het individuele zenuwstelsel aankan, in plaats van naar wat het systeem voorschrijft.

Veranderingen in het onderwijs

Om het huidige onderwijssysteem wél te laten werken moeten een aantal dingen fundamenteel veranderen. Allereerst dus de startleeftijd. In Finland beginnen kinderen bijvoorbeeld pas rond hun zevende met formeel onderwijs. Spel, natuur en sociaal-emotionele ontwikkeling staan daar centraal in de vroege jaren.

Daarnaast hebben we kleinere groepen nodig, met minder prikkels en meer ademruimte voor leerkrachten om daadwerkelijk leerkracht te zijn in plaats van uitvoerder van een overvol programma.

We leggen een enorme druk op cognitieve prestaties, maar waar leren kinderen over het reguleren van hun emoties? Over gedachten, energie, rust en verbinding? We hebben niet méér programma’s nodig, maar wel meer menselijkheid en natuur. Laten we het systeem vormen naar de behoeften van de kinderen, niet andersom.

Worsteling als leerkracht

Als ik terugkijk op mijn tijd als leerkracht ben ik trots op de relaties die ik met kinderen opbouwde. Ze voelden zich veilig bij mij. Dat zag ik, voelde ik en hoorde ik terug van ouders.

Maar als ik terugkijk, voel ik ook verdriet en boosheid. Veel leerkrachten stappen het onderwijs in met de oprechte missie om kinderen te zien, begeleiden en laten groeien. Helaas laat het systeem hiervoor weinig ruimte. En dat doet wat met leerkrachten.

Spreek je uit

Ik hoop dat leerkrachten die dit herkennen zich zullen uitspreken. Te vaak blijven zij loyaal aan een systeem dat hen uitput. Maar verandering komt niet alleen van bovenaf. Het begint bij mensen die eerlijk zeggen dat het zo niet langer kan.

Kinderen geven dit signaal al af in hun gedrag, overprikkeling en uitval. Misschien is het tijd dat volwassenen dit nu ook aankaarten. Samen kunnen we meer dan we denken.”