Lisette Gerbrands Emoties Vandaag, 13:01

Leestijd: 3 minuten

‘Niemand zei dat het niet mijn schuld was’: wat ouders moeten weten over seksueel misbruik

Toen Davey (39) nog heel jong was, gebeurde er iets dat zijn leven voor altijd heeft veranderd. Het misbruik werd later afgedaan als ‘spelletjes’. “Niemand zei expliciet dat het niet mijn schuld was. En juist die stilte, dat ontbreken van erkenning, heeft jarenlang schuld en schaamte in mij doen groeien.”

“Ik wil andere slachtoffers laten weten: het was nooit jullie schuld. Nooit. Wat er gebeurde, zegt niets over wie je bent of over je waarde. Het zegt alles over de dader. Maar ik wil ook ouders iets meegeven: let op de signalen van grensoverschrijdend gedrag, hoe klein ook. Kinderen verbergen dit vaak perfect. En vaak beseffen ze pas op latere leeftijd dat wat hen overkomen is, niet normaal was.”

‘Doktertje spelen’

“Het kan gemiddeld 15 jaar duren voordat iemand zich uitspreekt, als dat al gebeurt. Dus als je kind ooit met iets komt, zet je eigen schuldgevoel opzij, neem je kind serieus en vermijd elke vorm van victim blaming. Bagatelliseer nooit, zeg niet dat het normaal is of dat kinderen ‘doktertje spelen’. Stel ook geen verwijten, zoals: ‘Waarom heb je dat niet eerder verteld?’ of ‘Waarom bleef je bij die persoon in de buurt?’ Het kind draagt al genoeg schuld en schaamte; laat dat niet groter worden.

Wat ouders kunnen doen om een kind zich veilig te laten voelen, is vroeg beginnen met leeftijdsgeschikte voorlichting. Leg uit wat normaal is en wat niet, dat niemand zomaar aan bepaalde lichaamsdelen mag komen en dat het altijd goed is om hierover te praten, ook als het ongemakkelijk voelt. Als een kind naar je toe komt, neem het verhaal volledig serieus. Geen oordeel, geen verwijt, geen bagatellisering. Alleen luisteren, erkennen en steun bieden.”

Onbesproken trauma

“Pas toen ik zelf vader werd, merkte ik hoe diep het misbruik in mijn leven had doorgewerkt. Onbesproken trauma beïnvloedt je emoties, je reacties en zelfs je relatie met je eigen kinderen. Je kunt overbeschermend worden uit angst, of juist afstandelijk om niet per ongeluk iets verkeerd te doen. Onbesproken trauma kan intergenerationeel doorwerken: je geeft niet bewust de ervaring door, maar je kinderen voelen de gevolgen wel.

Iemand zei ooit tegen mij iets eenvoudigs maar levensveranderends: “Je was een kind.” Het is zo belangrijk dat ouders en hulpverleners dit expliciet benoemen, want schuldgevoel en schaamte ontstaan vaak door verwarrende gevoelens rond iemand die het misbruik pleegt, iemand die je kent, misschien zelfs van wie je houdt. Kinderen denken vaak: het was mijn eigen schuld, ik heb meegedaan, ik vond het misschien zelfs fijn. Het erkennen dat ze een kind waren, helpt om die schuld te doorbreken.”

Topje van de ijsberg

“Met mijn voorstelling Chaos en mijn voorlichtingswerk spreek ik veel ouders en professionals. Het meest confronterende voor hen is vaak het besef dat seksueel misbruik veel dichterbij is dan ze denken: jaarlijks worden in Nederland zo’n 60.000 kinderen slachtoffer, gemiddeld één à twee kinderen per klas. En dat is nog maar het topje van de ijsberg. Veel ouders kunnen zich dat nauwelijks voorstellen, maar het is realiteit.

Wat ik wil dat ouders onthouden, is dat luisteren, erkennen en onvoorwaardelijke steun geven het grootste verschil maakt. Zo kan het kind het verhaal vertellen, het verdriet verwerken en langzaam leren dat het nooit hun schuld was. En als slachtoffer, zelfs na jaren van stilzwijgen, is dat besef de eerste stap naar heling.”