Lauren Siemerink Puber vandaag, 09:02

Leestijd: 7 minuten

Opvoedexpert: stel je puber deze ene vraag en voorkom eindeloze discussies

Het is half vijf. Je puberdochter heeft net anderhalf uur voor de spiegel gestaan, een uur gesnapchat en buiten cirkelen drie jongens op fatbikes. Morgen heeft ze een proefwerk Duits. De neiging om in te grijpen als ouder is groot. Je handen jeuken om je ermee te bemoeien, haar te waarschuwen en van goedbedoelde adviezen te voorzien. Maar volgens orthopedagoog-generalist en opvoedexpert Kina Smit is het op zo’n moment vaak effectiever om iets anders te doen.

Waarom preken niet werkt bij pubers

Het lijkt een simpele vraag, maar het vraagt geduld en timing. “Ook de toon is cruciaal,” zegt Smit. Ze heeft een eigen praktijk in Heemstede en is daarnaast moeder van een puberdochter. De vraag “Wat is je plan?” werkt bij haar thuis verrassend goed – mits ontspannen uitgesproken. Het geeft pubers ruimte om zelf na te denken en verantwoordelijkheid te nemen, legt ze uit. Smit merkt dat preken vaak weinig effect heeft op pubers. Hoe meer ouders uitleggen, hoe minder er binnenkomt. Dat is geen onwil, maar ontwikkeling.

Het tienerbrein: werk in uitvoering

De regelfuncties in het puberbrein zijn namelijk nog niet volledig ontwikkeld. Vooruitdenken, plannen, tijd inschatten en consequenties overzien zijn vaardigheden die nog volop in ontwikkeling zijn. Smit: “Pubers zijn naarstig op zoek naar levenservaring en volledig gericht op korte termijn beloning. Ze willen zelf het leven ervaren. Dat wij al weten hoe de vork in de steel zit, dat is ons probleem.” In de podcast Help, ik heb een puber van Kluun legt neuropsycholoog Jelle Jolles uit dat waar ouders vooruit denken, tieners in het nu leven. Daardoor voelt uitleg geven voor ouders logisch, maar voor tieners vaak vooral als druk.

Geef je puber autonomie

Volgens Smit vraagt dit om een andere houding: minder controleren en sturen, meer vertrouwen en begeleiden. Een vraag als “Wat is je plan?” zet een puber aan tot nadenken, zonder dat jij het als volwassene overneemt. Het geeft ze autonomie, terwijl jij wel betrokken blijft en de regie houdt als ouder. En die autonomie is essentieel voor hun ontwikkeling. “Pubers zetten zich af, trekken ouders van hun voetstuk en zoeken grenzen op. Niet omdat ze lastig willen zijn, maar omdat ze moeten ontdekken wie ze zijn zonder jou.” Dat betekent niet dat ouders overbodig zijn. Integendeel. “Wij volwassenen hebben toegang tot ons gehele brein en beschikken over een rem, overzicht en inlevingsvermogen. Laten we die functies goed inzetten in het contact met onze pubers, wiens brein nog lang niet af is.”

Als het contact met je puber stroef verloopt

In theorie klinkt dat logisch. In de praktijk is het vaak ingewikkelder. Dat merkt ook Roos Griffioen, moeder van twee pubers. “De relatie met mijn beide kinderen is goed,” vertelt ze trots. “Maar mijn zoon van zeventien… daar krijg ik soms echt geen hoogte van.” Waar haar dochter makkelijk praat, blijft haar zoon vaak hangen in korte antwoorden. “Ja. Nee. Goed.” Hoe meer zij vraagt, hoe geïrriteerder hij raakt. “Ik wil dan gewoon weten hoe zijn dag was. Niet omdat ik me zorgen maak, maar uit interesse.” Volgens Jolles is dat verschil goed te verklaren. Meisjes ontwikkelen taal- en sociale vaardigheden vaak eerder. Jongens maken rond hun zestiende of zeventiende meestal een inhaalslag. Voor ouders kan dat voelen als een lange periode van afstand, terwijl er onder de oppervlakte veel gebeurt.

De kunst van het loslaten als ouder

Juist dan komt het aan op iets wat veel ouders lastig vinden: loslaten. “Als ik er te veel bovenop zit, werkt het averechts,” vertelt Roos. Daarom probeert ze minder te controleren en haar zoon meer zelf te laten regelen. Ze wacht op momenten waarop hij uit zichzelf iets deelt. “Vaak gebeurt dat ineens, in de auto of tijdens een wandeling met de hond.” Maar makkelijk is het niet. “Ik wil hem soms behoeden voor fouten. Tegelijk weet ik dat het goed is dat pubers af en toe zelf hun kop stoten.” Smit noemt dat “op je handen zitten”: niet reageren op je eerste impuls en verdragen, hoe moeilijk ook. Opvoeden begint volgens haar dan ook vaak bij jezelf.

Vrijheid binnen grenzen

Loslaten betekent niet dat alles maar kan. Ouders blijven verantwoordelijk voor de kaders. “Het botst hier ook weleens als ik een grens stel of advies geef,” zegt Roos. “Maar dat mag ook.” Smit vergelijkt het met een hek om een speelplek: binnen duidelijke grenzen krijgen pubers de ruimte om te experimenteren en te leren. En juist dat is essentieel benadrukt ze. Pubers hebben nog zoveel te ontdekken. Fouten maken hoort daarbij. Als ouder houd je de regie, zonder alles over te nemen. 

Verbinding met je puber als basis

Investeren in de relatie met je kind maakt het verschil volgens Smit: “Een goede relatie kan tegen een stootje. Ruzie hoort erbij, zolang je elkaar daarna weer weet te vinden.” Ze is kritisch op het idee van perfect ouderschap en ziet dat ouders zichzelf tegenwoordig onnodig veel druk opleggen. In haar boek Opvoeden, het hoeft niet zo perfect benadrukt ze dat het niet draait om foutloos opvoeden, maar om het bieden van een stevige, veilige basis. Als die er is, kunnen ouders best eens een misser maken zonder dat dat blijvende schade oplevert. Een goede band zorgt er bovendien voor dat een puber blijft delen. Smit: “Luister en blijf beschikbaar als ouder, juist op momenten dat het jou niet uitkomt. Want als die verbinding ontbreekt, wordt de puberteit een stuk lastiger.”

Een ander perspectief op puberteit

De puberteit brengt net als elke levensfase, de nodige uitdagingen met zich mee: rollende ogen, uitpuilende wasmanden en keuzes waar je als ouder je vraagtekens bij zet. Maar het is óók de fase waarin kinderen uitgroeien tot jongvolwassenen. Volgens Smit helpt het om er met andere ogen naar te kijken. Niet alleen focussen op gedrag dat “moeilijk” is, maar het zien als een brein in ontwikkeling. Zet je puber zich af? Mooi! Smit: “het is onderdeel van een gezonde ontwikkeling. Wees eerder alert op de ‘te brave’ of prestatiegerichte pubers. Wie deze fase van losmaken overslaat, mist ook een belangrijk stuk zelfontplooiing.”

Wat is je plan?

De dochter van Smit kwam thuis met een 5,6 voor haar proefwerk Duits. “Yes, een voldoende mam!” Misschien geen topresultaat, maar wel zelf behaald. En precies daarin zit wellicht de belangrijkste les: pubers leren meer door zelf te ervaren dan van goedbedoelde preken en adviezen. Dus, ouders: voel je de volgende keer in gesprek met je puber de neiging om in te grijpen? Geen preek, geen discussie, maar even op je handen zitten. En stel dan, op het juiste moment én op de juiste toon, die ene vraag: “Wat is je plan?”