Ruth Smeets Leeftijd vandaag, 09:01

Leestijd: 5 minuten

Fatima (43) over opvoeden tussen twee culturen: ‘Ik vind het belangrijk om de kinderen gastvrijheid en verbinding met familie mee te geven’

Opvoeden tussen twee culturen: hoe doe je dat? Voor ouders die zelf opgroeiden tussen twee werelden, is het vaak een zoektocht. Fatima Bouddokar (43) is moeder van twee tieners en voedt hen op met zowel de Nederlandse als de Marokkaanse cultuur.

“Mijn ouders waren de eerste generatie Marokkaanse gastarbeiders in Nederland. In de jaren tachtig verhuisden we als gezin met negen kinderen vanuit het noorden van Marokko naar een wit dorpje in Nederland met slechts duizend inwoners. Al snel werd duidelijk dat wij ‘de buitenlanders’ waren.

Als kind kreeg ik veel te maken met racisme en discriminatie. Opmerkingen als ‘je bent een vieze bruine’ en ‘ga terug naar je eigen land’ waren niet zeldzaam. Er was slechts één ander Marokkaans gezin in ons witte dorpje. In winkels hoorde ik vaak: ‘Van welke van de twee families ben jij?’ Dat was heel confronterend. Wij waren duidelijk ‘anders’.

Leven tussen twee culturen

Mijn ouders waren vooral bezig met overleven. Bovendien waren we door de grootte van ons gezin armer dan veel andere dorpsgenoten. Als kind voelde ik me dus in alle opzichten minder.

Uitsluiting was er van beide kanten. Ook mijn ouders benadrukten dat Nederlanders ‘de ander’ waren. Thuis mocht ik mezelf niet vergelijken met Nederlandse vriendinnetjes of zeggen wat zij bijvoorbeeld hadden gekregen. Voor mij was dat toen nu eenmaal zo. Pas in mijn volwassen jaren kwamen heel wat oude wonden naar boven.

Burn-out

Ik worstelde met de vragen wie ik eigenlijk was en wie ik mocht zijn. Ik voelde me nooit goed genoeg. Het deed veel met mijn eigenwaarde dat ik als kind voortdurend hoorde en voelde dat ik ‘minder’ was. Dat droeg ik zelfs als volwassene nog lang met me mee. Ik was altijd superaardig naar iedereen en deed overal ontzettend mijn best.

De echte pijnpunten werden duidelijk toen ik op mijn zesendertigste een burn-out kreeg. Als een soort film flitste mijn leven voorbij. Wat volgde was een moeilijke tijd vol heftige emoties, lichamelijke klachten en enorme stress. Dit was het gevolg van te lang doorgaan en voortdurend te veel doen. Door mijn burn-out kwam de zoektocht naar balans tussen mijn culturele identiteit en vooroordelen heel erg naar de oppervlakte.

Opvoeden met de Nederlandse cultuur

Inmiddels ben ik zelf moeder van twee kinderen van veertien en elf jaar. Waar ik vroeger van mijn ouders meekreeg dat het Nederlandse stuk er niet mocht zijn, geef ik dit juist wel bewust mee aan mijn kinderen. Ze zijn Nederlands én derde generatie Marokkanen. Ze leven hier, dus hoort de Nederlandse cultuur er gewoon bij.

Omdat ik er zelf veel van weet, hoef ik dit de kinderen nauwelijks bewust mee te geven. Ze krijgen al veel mee via hun omgeving en bijvoorbeeld via tv-programma’s. Ook voed ik ze op vanuit een idee van vrijheid: fouten maken mag en ze kunnen zich altijd veilig voelen bij mij. Alles is bespreekbaar en taboes zijn er niet. Dat verschilt enorm met de traditionele opvoeding die ik zelf kreeg.

Opvoeden met de Marokkaanse cultuur

Tegelijkertijd vind ik het belangrijk dat ze hun Marokkaanse kant leren kennen. Zelf ontdekte ik hoe waardevol bewustzijn over je wortels is voor je ontwikkeling. Daarom wil ik dat ook zij verbinden met hun Marokkaanse afkomst en dat ze leren over de geschiedenis van Marokko en onze familie. Wat we van onze voorouders meedragen, vormt een belangrijk onderdeel van wie we zijn.

Wat betreft de Marokkaanse cultuur vind ik het belangrijk om gastvrijheid, verbinding met familie en saamhorigheid mee te geven. Ik wil niet dat ze alleen opgroeien met het Nederlandse individualisme. En omdat ik voor mijn werk trainingen geef over diversiteit en inclusie, krijgen ze thuis automatisch veel mee over gelijkwaardigheid.

Op vakantie naar Marokko

Soms gaan we op vakantie naar Marokko. Dat is heel anders dan mijn familievakanties vroeger. Toen gingen we zes weken per jaar op familiebezoek bij mijn oma, ooms en tantes. Inmiddels zijn veel familieleden in Marokko overleden, dus krijgen de kinderen minder van hen mee. Wel neem ik ze bewust mee naar het dorpje waar mijn ouders vandaan komen. Dat vinden ze hartstikke leuk.

De Riffijnse taal

Wat ik achteraf graag anders had gedaan in de opvoeding? Ik heb de Riffijnse taal uit Noord-Marokko niet doorgegeven aan de kinderen. Dat was geen bewuste keuze, het gebeurde vanzelf. Omdat mijn ex-man en ik thuis Nederlands spraken, en de kinderen dit ook vooral om zich heen horen, is Nederlands hun standaardtaal.

Mijn moeder had dat liever anders gezien. Ze wil dat de kinderen Riffijns leren, zodat ze beter met hen kan communiceren. Nu praten ze onderling met een paar basiswoordjes Riffijns die de kinderen kennen en het beetje Nederlands dat mijn moeder spreekt. Ik spring vaak bij als vertaler. Dat vind ik nog steeds jammer.

Trots op hun identiteit

Mijn kinderen zijn een stuk trotser op hun Marokkaanse identiteit dan ik vroeger was. Dat is logisch: zij groeien op in een diverse wijk, omgeven door verschillende culturen. Ze kunnen meedoen met alle schoolactiviteiten en voelen zich in geen enkel opzicht minder dan hun klasgenootjes. Ook beheersen en begrijpen hun ouders de Nederlandse taal en cultuur goed. En ik geef ze bewust veel mee over de kracht van diversiteit.

Als ze later terugkijken op hun jeugd, hoop ik dat ze voelen dat hun dubbele culturele achtergrond een verrijking is. Ze navigeren makkelijk tussen verschillende omgevingen. Bij mijn moeder thuis is alles heel traditioneel Marokkaans. Daarmee kunnen ze goed omgaan en meteen daarna passen ze zich ook weer makkelijk aan in een Nederlandse omgeving.

Zorgen over de toekomst

Soms maak ik me zorgen over hoe het zal zijn als ze iets ouder zijn. Ik hoop dat ze geen discriminatie of uitsluiting zullen meemaken op basis van hun culturele achtergrond of naam. Deze zorg leeft niet heel erg op de voorgrond, maar ik ben weleens bang voor het Nederland van nu, dat steeds polariserender lijkt te worden.

Ik wil dat de kinderen in hun toekomst genoeg kansen krijgen. Tot nu toe gaat dat altijd goed. Verschillen zijn voor hen juist mooi. Diversiteit mag er gewoon zijn.”