Nynke Brands Lezerscolumn Vandaag, 11:02

Leestijd: 3 minuten

Waarom ‘afstromen’ niet bestaat en wat dat doet met het zelfvertrouwen van leerlingen

In je leven stroom je door. Niet omhoog of omlaag, maar verder. We vinden het heel normaal als het over wonen gaat. Van een starterswoning naar een eengezinswoning, misschien later naar een gezinswoning en uiteindelijk naar een seniorenwoning. Niemand zegt dat je “afstroomt” omdat je kleiner gaat wonen, of “opstroomt” omdat je meer kamers krijgt. Je stroomt door naar een plek die past bij de fase waarin je zit.

Waarom doen we dat in het onderwijs dan anders? Laten we ons hard maken voor andere woorden. Voor andere beelden. Niet meer spreken over afstromen of opstromen, maar over instromen en doorstromen. Want woorden doen ertoe. Ze blijven hangen. Ze suggereren een rangorde, een waardeoordeel. Terwijl het enige wat zou moeten tellen: past dit niveau bij de leerling, bij wie hij of zij nu is, bij wat nodig is om te groeien?

Waarom we in het onderwijs anders praten dan in het leven

Basis- leerlingen zijn niet lager dan kader- of TL-leerlingen. Havo-leerlingen zijn niet beter dan TL-leerlingen.

Ieder kind heeft talenten. Soms zichtbaar, soms nog verborgen. En als een leerling die talenten leert kennen, ontstaat er ruimte om te groeien. De één is een mooi maker, de ander een meetrekker. Er zijn ideeën-fonteinen, stille helpers, fouten-speurneuzen. Allemaal talenten die onmisbaar zijn in de maatschappij.

Woorden creëren een rangorde, ook als we dat niet bedoelen

Domme mensen bestaan niet. Wel slimme mensen met soms dom gedrag. Door te kijken vanuit talenten – zoals Luk Dewulf en Els Pronk zo mooi beschrijven– kijken we naar sterke kanten in plaats van naar tekorten. Vanuit ontdekken waar je goed in bent, groeit zelfvertrouwen. Nog nooit is een leerling beter geworden van het gevoel “lager” te zijn. En dat is precies wat veel leerlingen horen bij het woord afstromen.

Afstromen bestaat niet. Opstromen ook niet. Er is alleen instromen op een passend niveau en doorstromen wanneer iemand daar klaar voor is.

Doen waar je blij van wordt, betekent niet dat school altijd leuk hoeft te zijn. Leren mag lastig zijn. Soms omdat je het nog niet genoeg hebt geoefend, soms omdat iets gewoon moeilijk is. En dat is oké. Juist door ook de minder leuke dingen aan te gaan, leer je doorzetten. Mits er daarnaast ruimte is om in de vrije tijd de batterij weer op te laden.

Leren is ook leren omgaan met tegenslagen. Veerkracht ontwikkelen. Ervaren dat iets niet meteen lukt, maar later wel. Dat vraagt tijd. Tijd om een niveau eigen te maken. Tijd om fouten te maken. Tijd om te ontdekken welke leerstrategie past.

En laten we niet vergeten dat er naast school nog veel meer speelt. Omgaan met groepsdruk, sociale media, verwachtingen en onzekerheden kost energie. Daarom is het gesprek zo belangrijk. Want pas als een leerling zich veilig en gezien voelt, ontstaat er ruimte om te leren. 

Ieder kind heeft talent, maar niet elk talent past in hetzelfde tempo

Laten we ons hard maken voor onderwijs waarin leerlingen mogen doen waar ze blij van worden. Waar ze zich bewust worden van hun talenten, zodat ze die kunnen inzetten. Want als leerlingen hun talenten kennen en benutten, kunnen ze iets betekenen voor de maatschappij. Elke leerling, op elk niveau, is van onschatbare waarde. 

Niet afstromen. Niet opstromen. Maar instromen en doorstromen. Op een manier die past.

Nynke Brands is docent Maatschappijleer, Expressie CKV en Mens & Maatschappij op het VMBO.