Lisette Gerbrands Schoolkind Bijgewerkt: 2 feb 2026, 11:59

Leestijd: 3 minuten

Hierom geven schooltoetsen jongeren volgens onderwijsexpert steeds meer stress

Steeds meer ouders zien het: een kind dat goed meekomt op school, maar thuis gespannen, moe of overprikkeld raakt door schooltoetsen. Drie tot vier toetsen per week zijn voor veel middelbare scholieren inmiddels normaal. En ja, er werd vroeger ook getoetst. Toch voelt de druk nu zwaarder dan ooit. Hoe kan dat?

Volgens onderwijsexpert (en eigenaar van Succesvol Leren en ToetsMij) Larissa Kapnissakis zit het probleem vooral in het aantal toetsen, maar ook in het tempo, de context en de manier waarop het onderwijs is ingericht. En juist daar valt veel winst te behalen.

“Laat ik helder zijn: toetsen zijn op zichzelf niet slecht. Integendeel. Een goede toets geeft waardevolle informatie: wat begrijpt een leerling al, waar zitten hiaten, wat vraagt extra aandacht? In een gezonde leercyclus is een toets een reflectiemoment. Een kans om te leren van wat er misging en om strategieën bij te stellen. Maar precies die reflectie ontbreekt steeds vaker.”

Prestatierace

“De realiteit voor veel scholieren ziet er zo uit: toets, stress, halen wat je kunt, door naar de volgende. Soms zit er letterlijk maar een paar dagen, of zelfs uren, tussen toetsen. Er is geen tijd om feedback te verwerken, fouten te analyseren of te herstellen. Leren wordt oppervlakkig. Stampen, vergeten, opnieuw beginnen. Niet omdat leerlingen niet wíllen leren, maar omdat hun hoofd alweer vol moet met de volgende toets. En continu presteren betekent continu spanning.

Dat zien we ook terug in cijfers. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut is prestatiedruk bij jongeren gestegen van ongeveer 16 procent in 2001 naar bijna 45 procent in 2023. Dat is bijna een verdrievoudiging. De vraag is dus niet óf de druk hoger is geworden, maar waarom die nu zo zwaar wordt ervaren.”

Nooit uit

“Een belangrijk verschil met vroeger is de wereld waarin jongeren nu leren. Alles is sneller, digitaler en altijd aanwezig. Leerlingen krijgen meer prikkels, meer afleiding en staan via hun telefoon continu in verbinding met verwachtingen, sociale vergelijking en cijfers. Ik zie leerlingen die in hun kerstvakantie een melding krijgen dat hun cijfer online staat. Gevolg: zelfs in de vakantie blijven ze inloggen, checken, piekeren. Die constante mentale ‘aan-stand’ maakt herstellen moeilijk. Terwijl juist herstel essentieel is om informatie te verwerken en duurzaam te leren. Rust is geen luxe, maar een voorwaarde.”

Gebrek aan afstemming

“Wat toetsdruk extra zwaar maakt, is de stapeling. Veel scholen missen regie op toetsplanning. Docenten plannen vanuit hun eigen vak, zonder structurele afstemming. Het gevolg: piekweken met meerdere toetsen, presentaties en deadlines tegelijk.

Daar komt bij dat informatie soms laat of versnipperd wordt gedeeld. De ene docent gebruikt Magister, de andere Teams, een klassenapp of mondelinge instructies. Van leerlingen wordt verwacht dat ze plannen en verantwoordelijkheid nemen, terwijl het systeem hen daarin nauwelijks ondersteunt.”

Waardevol

“Het onderwijs kan slimmer. Door toetsmomenten beter af te stemmen. Door informatie ruim op tijd te communiceren. Door één eenduidig systeem te gebruiken. En vooral door reflectie net zo serieus te nemen als toetsen zelf. Een toets zonder reflectie is meten zonder leren. Maak ruimte voor foutenanalyse, feedback en bijsturen. En creëer herstel. Niet als extraatje, maar als basis. Geen toetsweken direct na vakanties. Geen open cijferlijsten in de vakantie.

Toetsen zijn waardevol, maar alleen als ze bijdragen aan ontwikkeling. Niet als ze het leerproces verstikken. Daar ligt nog enorm veel winst. Voor leerlingen. En die winst begint bij hoe wij het onderwijs inrichten.”