Francis Bak-van Leeuwen Scheiden vandaag, 09:04

Leestijd: 3 minuten

Psycholoog: waarom sommige kinderen zich ‘te braaf’ gedragen na een scheiding of verhuizing

Wanneer een gezin een grote verandering doormaakt, zoals een verhuizing, scheiding of emigratie, letten ouders vaak op één ding: gaat het goed met mijn kind?

Veel ouders voelen zich opgelucht wanneer hun kind zich rustig houdt. Wanneer het meewerkt, weinig klaagt en zich snel lijkt aan te passen. Het lijkt alsof het kind de verandering goed verwerkt. “Gelukkig redt hij zich wel,” zeggen ouders dan, maar soms zit er achter dat rustige gedrag iets wat minder zichtbaar is.

In mijn werk ontmoet ik regelmatig kinderen die zich na een grote verandering opvallend groothouden. Ze maken weinig problemen. Ze proberen het goed te doen. Ze lijken precies te begrijpen wat er van hen verwacht wordt. En juist daardoor lijkt het alsof alles goed gaat. Maar dat betekent niet altijd dat het ook echt goed voelt vanbinnen.

Wanneer aanpassen een manier wordt om het gezin te beschermen

Kinderen voelen vaak feilloos aan wanneer er veel speelt in een gezin. Ze merken dat ouders druk zijn met regelen. Dat er zorgen zijn. Dat er verdriet of spanning onder de oppervlakte zit. Ook als volwassenen proberen dat zo goed mogelijk te verbergen.

Sommige kinderen reageren daarop door zichzelf klein te maken. Ze klagen niet. Ze stellen weinig vragen. Ze proberen vooral geen extra zorgen te veroorzaken. Niet omdat ze geen gevoelens hebben over wat er gebeurt, maar omdat ze ergens diep vanbinnen denken: “Als ik het moeilijk maak, wordt het voor mijn ouders nog zwaarder”.

Voor een kind voelt dat vaak niet als een bewuste keuze. Het gebeurt vanzelf. Ze helpen mee. Ze passen zich aan. Ze proberen sterk te zijn. En juist daardoor lijken ze soms degene die het “het beste oppakt”.

Begrijpen is iets anders dan verwerken

Voor volwassenen heeft een grote verandering meestal een reden. Ouders weten waarom ze verhuizen, waarom ze uit elkaar gaan of waarom ze een nieuwe start maken. Ze kunnen het grotere plaatje zien. Voor kinderen is dat anders. Zij zien vooral dat hun wereld verandert.

De straat waar ze altijd speelden. De plek aan tafel. De routines die vanzelfsprekend waren. Soms ook de manier waarop het gezin samen was. Zelfs wanneer een kind begrijpt waarom iets gebeurt, betekent dat nog niet dat het ook al verwerkt is. Gevoelens laten zich niet plannen. Soms komen ze pas wanneer de rust lijkt teruggekeerd.

Wanneer de spanning later zichtbaar wordt

Wanneer een kind zich lange tijd groot houdt, kan spanning zich later alsnog laten zien. Bij jongere kinderen gebeurt dat vaak zichtbaar. Ze worden sneller boos, slapen slechter of willen weer dichter bij hun ouders zijn. Soms lijkt het alsof ze een stap terug doen.

Voor ouders kan dat verwarrend zijn. “Het ging toch juist zo goed?” Juist wanneer een kind zich veilig genoeg voelt, komt er soms ruimte om te laten zien wat er vanbinnen speelt.

Bij tieners is dat vaak subtieler

Ze trekken zich meer terug. Reageren kortaf. Zitten vaker op hun kamer. Niet omdat ze hun ouders buitensluiten, maar omdat ze proberen hun eigen weg te vinden in wat er veranderd is. Tieners begrijpen vaak heel goed wat er speelt. En juist daarom willen ze hun ouders soms niet extra belasten.

Ruimte om weer kind te zijn

Voor ouders kan het helpend zijn om niet alleen naar gedrag te kijken, maar ook naar wat er misschien onder dat gedrag schuilgaat. Een kind dat zich sterk houdt, heeft soms juist ruimte nodig om ook even niet sterk te hoeven zijn. Dat hoeft geen groot gesprek te zijn.

Soms zit het in kleine momenten. Een opmerking als: “Er is de laatste tijd veel veranderd. Dat kan best veel zijn.” Of gewoon samen iets doen zonder dat er iets opgelost hoeft te worden. Wanneer een kind voelt dat er ruimte is voor alles wat er vanbinnen speelt, ook voor boosheid, verdriet of verwarring, ontstaat er vaak langzaam ontspanning.

Niet omdat alles meteen duidelijk is, maar omdat het kind merkt dat het niet alleen hoeft te dragen wat er veranderd is. En dat kan voor een kind het verschil maken tussen zich aanpassen of zich echt weer veilig voelen.