Sophie Rietmulder Kinderen vandaag, 15:01

Leestijd: 5 minuten

Yvette volgde 15 jaar lang de ontwikkeling van dertien kinderen: ‘We onderschatten wat ze meemaken’

Wat gebeurt er als je een groep kinderen vijftien jaar lang volgt? Fotograaf en leerkracht Yvette Zellerer deed precies dat met haar project ‘Ik…jij…wij!? Gen Z op weg naar volwassenheid.’ Wat begon als toeval in een klaslokaal, groeide uit tot een uniek tijdsdocument over opgroeien, keuzes maken en de wereld van jongeren van nu.

De klas waarmee alles begon

“Mijn project is eigenlijk ontstaan vanuit een kantelpunt in mijn leven. Ik werkte als fotograaf in een tijd waarin de digitale ontwikkelingen razendsnel gingen. Steeds meer mensen gingen fotograferen, tarieven daalden en redacties kozen vaker voor goedkoop beeld. Tegelijkertijd werd er bezuinigd door de economische situatie. Ik moest mezelf afvragen: wil ik hierin meegaan of een andere weg inslaan?

Ik besloot de pabo te gaan doen. Er was toen een lerarentekort, dus dat leek een logische stap. Maar toen ik in 2008 klaar was, bleek dat tekort ineens verdwenen en moest ik als startende leerkracht van invalklus naar invalklus. Zo kwam ik terecht bij een groep 3 in Wormer. Dat werd uiteindelijk de klas waarmee alles begon.

De kinderen waren uniek

Het klikte meteen met die kinderen en hun ouders. Het was een kleine groep, achttien leerlingen, waardoor ik echt een band met ieder kind kon opbouwen. Ieder kind was uniek. Maar ik wist ook: dit is tijdelijk. Ik zou weer doorgaan naar de volgende school. En toen dacht ik: hoe bijzonder zou het zijn om te volgen hoe deze kinderen zich ontwikkelen? Waar komen ze terecht, wie worden ze?

Toen ik hoorde dat ik nog een jaar mocht blijven en met de groep mee kon, ben ik mijn plan gaan uitwerken. Ik stelde voor om vijftien jaar lang elke vijf jaar een portret en een gesprek te doen. Van ongeveer zeven jaar oud, naar twaalf, naar zestien en uiteindelijk naar eenentwintig. Dertien kinderen deden mee, en niemand is afgehaakt.

Sterre is één van de jongeren die meedeed aan het project. Op deze foto’s staat ze afgebeeld op 7, 11, 16 en 21-jarige leeftijd. Foto’s: Yvette Zellerer

Bijzondere band met de kinderen

Wat dit project zo bijzonder maakt, is de band die we hebben opgebouwd. Ik was hun juf, en ik bleef terugkomen. We zagen elkaar niet even vluchtig, maar namen echt de tijd. Elke fotoshoot begon met een gesprek, één op één, rustig, zonder oordeel. Gewoon luisteren. Dat is misschien wel de kern: oprechte aandacht. Ze merkten dat ik onthield wat ze eerder hadden verteld, dat ik betrokken was. Daardoor voelden ze zich veilig om te delen wat er echt in hen omging.

Die gesprekken groeiden mee met hun leeftijd. Waar het eerst tien minuten was, werd het later soms anderhalf uur. En telkens waren ze verbaasd dat ze zóveel over zichzelf konden vertellen. Het gaf hen ook iets: ruimte voor zelfreflectie. Wanneer krijg je dat nou, dat iemand echt naar je luistert zonder oordeel?

Opgroeien in een snelle wereld

Wat me opviel aan deze generatie, is hoe ze opgroeien in een wereld waarin veel verandert. Scheidingen bijvoorbeeld. Eén van de jongens zei op zijn elfde: ‘Het is eigenlijk bijzonderder als je ouders nog bij elkaar zijn.’ Dat zegt veel. En hoe verschillend kinderen daarmee omgaan, dat moet je als volwassene echt niet onderschatten.

Ook zie je dat sport een belangrijke rol speelt. Het is een manier om samen te zijn, maar ook om stress kwijt te raken. Want die stress is er. Er is veel prestatiedruk, veel behoefte aan hulp van een psycholoog of coach. Dat lijkt inmiddels veel normaler te zijn dan vroeger.

En dan die telefoon. Die is echt vergroeid met hun hand. Ze weten het zelf ook wel, maar het blijft lastig om daar afstand van te nemen.

Kinderen hebben goede band met ouders

Wat me ook raakt, is hoe goed ze het vaak met hun ouders kunnen vinden. Ze zijn bijna vrienden van elkaar. Tegelijk zie je dat ze daardoor lang thuis blijven wonen, ook door de woningnood. En als ze eenmaal uit huis gaan, komen ze soms weer terug. Een soort boemerang-effect.

Er zijn momenten geweest waarop ik echt zag: hier verandert een kind in een jongvolwassene. Zoals een meisje dat naar de andere kant van de wereld reisde om zichzelf te ontdekken. Of een jongen die ineens vader werd en worstelde met huisvesting, verantwoordelijkheid en balans. Dat zijn processen waar enorme groei in zit.

Elkaar een spiegel voorhouden

Voor mij persoonlijk heeft dit project ontzettend veel betekend. Ik vind het bijzonder dat deze jongeren mij zo dichtbij hebben laten komen in hun leven, ook als het moeilijk was. En dat niemand is gestopt. Dat zegt iets over onze band.

Ze hebben mij ook een spiegel voorgehouden. Als moeder, als leerkracht. Ik heb zelf kinderen in dezelfde leeftijd en door dit project begreep ik soms beter wat er bij hen speelde. Het heeft me geholpen om bewuster te kijken en te luisteren.

‘Ik hoop dat jongeren zich minder alleen voelen’

Wat ik hoop dat mensen meenemen uit dit project, is dat elk verhaal persoonlijk is, maar tegelijk ook universeel. Wat deze jongeren meemaken, maken zoveel anderen ook mee. En dat is niet altijd makkelijk. Daarom is het zo belangrijk dat we met jongeren praten, en niet alleen over hen.

Ik heb echt een allergie ontwikkeld voor de uitspraak ‘kinderen zijn flexibel’. Ja, dat zijn ze. Maar ze zijn ook afhankelijk van de volwassenen om hen heen. Wat wij doen, heeft impact. Laten we daar bewuster van zijn.

En voor jongeren hoop ik vooral dat ze zich minder alleen voelen. Dat ze zien: anderen maken dit ook mee. Je komt erdoorheen. Je groeit. En er zijn altijd mensen die naar je willen luisteren, al moet je soms even zoeken.”