Ruth Smeets Gezondheid vandaag, 11:02

Leestijd: 5 minuten

Orthopedagoog over zelfvertrouwen bij kinderen: ‘Complimenten geven werkt soms averechts’

Wanneer een kind onzeker is, willen we het liefst meteen aanmoedigen. Bijvoorbeeld door positieve eigenschappen te benoemen en complimenten te geven. Toch is deze aanpak niet altijd effectief. Orthopedagoog Loes Waanders legt uit hoe we kinderen wél helpen bij het ontwikkelen van zelfvertrouwen.

Een leerling op een basisschool voelde zich onzeker. Haar klasgenoten bedachten een plan om haar een steuntje in de rug te geven. Toen ze even weg was, plakten ze post-it’s op haar bureau en stoel, vol met lieve boodschappen. Een hartverwarmend gebaar, maar helpt dit echt om haar zelfvertrouwen te vergroten? Wat is de beste aanpak?

Tips van de expert

“Wat mooi dat deze klas aandacht heeft voor deze leerling. Dit helpt haar om zich gezien te voelen. Tegelijkertijd zorgt het in zo’n groep voor verbinding: andere kinderen herkennen het gevoel van onzekerheid en voelen zich hierin gesteund. Ze beseffen dat ze niet de enigen zijn die zich weleens onzeker voelen.

Hoe krijgt een kind zelfvertrouwen?

Zelfvertrouwen groeit door een combinatie van bevestiging van anderen én ervaringen die een kind zelf opdoet. Als een kind alleen maar negatieve opmerkingen krijgt, heeft dat impact op diens zelfbeeld en daarmee dus ook op gevoelens van onzekerheid.

Maar alleen complimenten van buitenaf zijn niet genoeg. Zelfvertrouwen groeit vooral door ervaring: door het aangaan van nieuwe situaties die vooraf spannend lijken, met of zonder hulp. Idealiter levert dat positieve ervaringen op.

Dit betekent niet dat je alles meteen zelfstandig moet kunnen. Een kind dat voor het eerst fietst zonder zijwieltjes, maar mét hulp van ouders, kan daaraan ook een goed gevoel overhouden. Zelfvertrouwen ontwikkelt zich dus actief, door iets te dóén, en niet alleen passief, door het ontvangen van complimenten.

Verschillen per kind

Ook persoonlijkheid speelt een rol. Het ene kind is van nature terughoudender dan het andere kind. Een steunende omgeving helpt dan: ouders die in stapjes begeleiden bij het aangaan van nieuwe ervaringen. Bijvoorbeeld door bij het fietsen te zeggen: ‘We proberen het samen, ik houd je vast.’

Sommige kinderen komen nauwelijks tot actie en hebben eerst bevestiging nodig, of het nu gaat om sommen maken of meedoen met een oefening tijdens gymles. Het risico dat kinderen afhankelijk worden van complimenten of externe bevestiging verschilt per situatie en per kind, en heeft ook te maken met jouw reactie als ouder. Kijk hierin niet te kritisch naar jezelf. Je kunt als ouder áltijd besluiten om je aanpak of reactie aan te passen.

Ruimte geven in plaats overnemen

Als ouder ben je snel geneigd om het over te nemen. Begrijpelijk, want je doet het uit liefde. Maar je helpt je kind hiermee niet. Kijk liever hoe je op afstand instructies kunt geven. Bijvoorbeeld door te zeggen: ‘Zet je voet maar op de volgende trede. Zolang je de leuning vasthoudt, kun jij zelf naar boven klimmen.’ En spreek vertrouwen uit: ‘Ik zie dat je het spannend vindt, maar ik weet dat je dit kunt.’

Ook helpt het om kinderen soms bewust even te ‘laten’ en niet gelijk complimenten of tips te geven. Als jij voortdurend ingrijpt, geef onbewust het signaal dat je kind het zelf niet kan en een ander nodig heeft. Richt je liever op het aanleren van vaardigheden. Dit draagt bij aan een gezonde dosis zelfvertrouwen en het gevoel: ik kan het zelf.

Bemoedigende woorden: zinvol of niet?

We leven in een oplossingsgerichte maatschappij. Hoe goedbedoeld ook, de post-it’s met lieve boodschappen van deze klas dragen bij aan het idee dat we uitdagende gevoelens en ongemak moeten oplossen. Maar zulke briefjes vormen geen eenmalige oplossing. Op de lange termijn is het effectiever om het gesprek aan te gaan, gevoelens ruimte te geven en te focussen op vaardigheden.

De post-it’s met lieve boodschappen dragen bij aan het idee dat we uitdagende gevoelens en ongemak moeten oplossen.

Veilig gevoel in de klas

Wél dragen zulke briefjes bij aan een veilig gevoel in de klas. En dat is belangrijk, want veiligheid is een voorwaarde voor ontwikkeling. Langdurige stress is uitputtend. Een kind dat bijvoorbeeld net op een nieuwe school zit of start in de kleuterklas, is vooral bezig met het vinden van een plek in de groep en het begrijpen van ongeschreven regels. Met andere woorden: met het zoeken naar veiligheid, vóórdat het aan leren toekomt. Steun van leerkrachten speelt daarin een belangrijke rol en hangt positief samen met veerkracht.

Zó vergroot je het zelfvertrouwen van je kind

Wil je het zelfvertrouwen van je kind versterken, dan zijn alleen positieve boodschappen dus niet genoeg. Andere aanpakken werken beter. Vergelijk je kind bijvoorbeeld niet met andere kinderen, maar met zichzelf. Vraag: ‘Hoe vind je dat je het nu doet ten opzichte van een jaar geleden?’ Of: ‘Weet je nog hoe je begon met rekenen? Kijk eens hoe het nu gaat.’

Geef daarnaast complimenten over het proces, niet alleen over het resultaat. ‘Ik zie hoe je je best hebt gedaan voor dit cijfer.’ Daardoor is je kind minder geneigd om resultaatgericht naar zichzelf te kijken en voelt het: ik word geliefd en gezien als mijn inzet goed is, ook al is mijn resultaat mogelijk minder.

Probeer je kind zichzelf eens complimenten te laten geven. Doe bijvoorbeeld regelmatig een rondje aan tafel: wat ging er vandaag mis, wat heb je ervan geleerd en waar ben je trots op? Doe als ouder zelf vooral mee: een kind leert veel van wat jij laat zien. Ben jij altijd kritisch op jezelf, dan neemt je kind dit gedrag onbewust over.

Misschien wel het allerbelangrijkste: probeer onzekerheid niet op te lossen. Geef liever ruimte aan de emotie: hoe voelt het? Bij oudere kinderen kun je vragen of ze liever een luisterend oor willen of advies. Richt je vooral op vaardigheden: hoe kun je omgaan met onzekerheid? Jij kunt dit gevoel niet wegnemen. Dat kan alleen je kind zelf, maar wel met jouw begeleiding en steun.”

Favoriete speelgoed van de redactie

Onze redactie is altijd op zoek naar speelgoed dat meer doet dan alleen vermaken. Wij selecteren de mooiste en hipste producten voor ons kroost en die delen we graag met onze lezers. Speelgoed dat niet alleen kwalitatief en duurzaam is, maar ook bijdraagt aan de ontwikkeling en aansluit bij de principes van Montessori. Zelf ontdekken, leren door te doen en spelen met aandacht. In dit overzicht delen we onze favoriete vondsten.

Stapelstein

Stapelstein | ORIGINAL | Rainbow Classic | 6 € 179,00 Bekijk product →

Redacteur Vera: “Die kleurrijke stapelstenen van Stapelstein zijn in ieder gezin een groot succes. Je kunt ze gebruiken om het evenwicht van je kind te trainen, ze kunnen erop zitten/tollen of ze kunnen ze op kleur sorteren. Alles is mogelijk en dat maakt het extra leuk.”

Magneettegels

Magna-Tiles Clear Colors – 100 stuks magnetische tegels – 3+ jaar € 91,99 Bekijk product →

Redacteur Lisette: “Het lijkt zo simpel: gekleurde magnetische tegels die je aan elkaar klikt. Maar mijn twee jongens (6 en 3) bouwen er de meest fantasierijke creaties mee, van kastelen tot metershoge knikkerbanen en autogarages. Ondertussen zijn ze ongemerkt bezig met ruimtelijk inzicht, creativiteit en probleemoplossend denken. En dat maakt het, tussen alle dino’s door, misschien wel het leukste speelgoed in huis.”

Kapla

KAPLA – KAPLA Blank – Constructiespeelgoed – 200 grenenhouten plankjes € 49,99 Bekijk product →

Kapla

Hoofdredacteur Sofie: “Simpeler kan het niet: blankhouten latjes, Mijn kinderen (4 en 6) zijn er gek op en maken er de mooiste bouwwerken van. Van hekjes voor de boerderij tot de Eiffeltoren. En het stimuleert ook nog hun creativiteit, fantasie en bouwkundig inzicht.“

Houten regenboog

Houten regenboog – Pastelkleuren – Pastel regenboog – 12 stuks – Open einde speelgoed – Educatief montessori speelgoed – Grimms style € 69,99 Bekijk product →

Redacteur Amarins: “De houten regenboog lijkt op het eerste gezicht simpel, maar blijkt hier in huis een echte alleskunner. Mijn zoon (2) gebruikt de bogen voor van alles: als brug, tunnel, huisje voor poppetjes of zelfs als wieg voor zijn knuffels. Het nodigt uit tot vrij spel en hij oefent er ongemerkt zijn motoriek, ruimtelijk inzicht en creativiteit mee.”

Lichtgewicht fiets

Woom Go 3 16´´ Fiets Geel Jongen € 578,99 Bekijk product →

Redacteur Sofie: “Op deze lichtgewicht kinderfiets hebben mijn beide kinderen heel rap leren fietsen. Dankzij het lichte aluminium frame leren kinderen op deze fiets sneller fietsen.”

Verbonden expert

Loes Waanders

Orthopedagoog

Loes Waanders is orthopedagoog (MSc.), opgeleid aan de Universiteit Utrecht, moeder van twee jongens en heeft inmiddels ruim 15 jaar ervaring in het begeleiden van gezinnen. Ze is auteur van 'De ontspannen ouder' en via haar platform, de Parent First Academy, hielp ze al duizenden ouders aan meer plezier en rust in hun gezin. »

• Orthopedagoog over zelfvertrouwen bij kinderen: ‘Complimenten geven werkt soms averechts’
• Orthopedagoog Loes Waanders: ‘Dít is wanneer competitief gedrag bij je kind zorgelijk is’
• Help, de zomervakantie komt eraan! Zó voorkom je overprikkeling, volgens een orthopedagoog