Marloes Jonker Mentale gezondheid vandaag, 13:04

Leestijd: 6 minuten

2 op de 3 ouders gebruikt scherm als oppas: ‘Schermtijd helpt, maar schaadt de ontwikkeling van je kind’

Je ukkie gaat helemaal op in Bluey terwijl jij snel even een wasje in de droger stopt. Fijn toch dat er schermpjes zijn om je kind zo nu en dan zoet te houden? Je bent zeker niet de enige die er zo over denkt. Ongeveer twee derde van de ouders met jonge kinderen zet digitale media in zodat zij zelf iets kunnen doen of even kunnen rusten, blijkt uit het jaarlijkse Iene Miene Media-onderzoek van Netwerk Mediawijsheid.

De Media Ukkie Dagen vinden plaats van 10 t/m 17 april. Met deze campagne vraagt Netwerk Mediawijsheid jaarlijks aandacht van ouders en (professionele) opvoeders voor het belang van mediaopvoeding van kinderen van 0 t/m 6 jaar.

“Af en toe je kind even achter een scherm parkeren terwijl jij iets anders doet mag best, al draagt dat schermgebruik weinig bij aan de ontwikkeling van je kind”, zegt mediacoach Marloes Jonker. Ze legt uit hoe je het schermgebruik van je kleintje verantwoord en gezond houdt. En geeft tips over welke apps, games en filmpjes het meest geschikt zijn voor je peuter of kleuter.

Hoeveel schermtijd is eigenlijk verantwoord?

“Je ziet dat steeds meer ouders zich bewust worden van de nadelen die te veel schermgebruik op jonge leeftijd kan hebben. De media staan bol van de alarmerende berichten. Gelukkig hebben we in Nederland sinds vorig jaar heldere schermtijdrichtlijnen. Het zijn weliswaar richtlijnen waar niemand zich aan hoeft te houden, maar ze geven je wel antwoord op de vraag hoeveel schermtijd voor jouw kind verantwoord is.

Toch zie je nog steeds dat jonge kinderen flink wat uren met een beeldscherm doorbrengen. Kinderen tot 7 jaar dagelijks gemiddeld ruim anderhalf uur, volgens het nieuwe onderzoek. Dat is aanzienlijk meer dan de richtlijnen voorschrijven. Je kleintje helemaal schermvrij opvoeden is echt niet nodig, maar meer dan 30 tot 60 minuten schermtijd per dag is voor een kind tussen de 2 en 7 jaar wel aan de hoge kant. Dat ligt niet per se aan wat je kind tijdens die schermtijd doet, al kan dat zeker ook een rol spelen. Het gaat vooral om wat je kind in die tijd mist: beweging, (buiten)spelen, gesprekjes en verveelmomentjes. Allemaal hele waardevolle activiteiten die een kind nodig heeft om zich goed en gezond te ontwikkelen.

Schermtijd hapt ontwikkeltijd

Jonge kinderen hebben veel slaap nodig, elk moment dat ze wakker zijn is in zekere zin een leermoment. Door buiten te spelen bijvoorbeeld trainen ze hun motorische vaardigheden, spelen met andere kinderen draagt bij aan hun sociaal-emotionele ontwikkeling en door gesprekjes ontwikkelen ze hun taal. Schermtijd hapt dus in feite in die kostbare ontwikkeltijd. Een kind leert niet zoveel van schermtijd, vooral niet als het die tijd in z’n uppie met een scherm doorbrengt.

Heb je een baby of dreumes? In die eerste jaren is schermvrij opvoeden wel aan te bevelen. Kinderen tot een jaar of 2 slapen nog heel veel en hebben in de beperkte tijd dat ze wakker zijn echt niets aan die schermtijd. Ze leren vooral IRL, van offline ervaringen dus en niet van een plat scherm. Helaas zie je toch dat deze ukkies dagelijks gemiddeld al een uur met een schermpje doorbrengen. Kinderartsen maken zich daar veel zorgen over.’

Waarom verveling belangrijker is dan je denkt

‘Kijk eens rond in de wachtkamer bij de dokter of de tandarts. Grote kans dat iedereen over z’n telefoon gebogen zit om de verveling tegen te gaan. Hoe moeilijk het ook is, probeer zelf niet in die valkuil te trappen als je met je kind in zo’n wachtkamer zit. Knoop een gesprekje aan met je kind, moedig je kind aan om te spelen met het aanwezige speelgoed of lees samen een boekje. Zo leer je je kind om op verveelmomenten niet naar een scherm te grijpen. Verveling kan juist veel positieve effecten hebben.

Kinderen leren geduld op te brengen en zelf na te denken over hoe ze hun tijd willen besteden. Wees ook terughoudend met schermgebruik als afleiding op moeilijke momenten, zoals bijvoorbeeld tijdens het nageltjes knippen. Dat levert op korte termijn misschien minder gedoe op, maar door een scherm in te zetten als digitale fopspeen leert je kind niet omgaan met lastige gevoelens. En dat is een gemiste kans, want het leven is nou eenmaal niet enkel rozengeur en maneschijn.’

Welke apps en filmpjes wél goed zijn voor je kind

‘De makers van veel kinderfilmpjes op YouTube gebruiken vaak snelle bewegingen, korte scenes die elkaar snel opvolgen, felle kleuren en veel geluiden. Dit doen ze om de aandacht van kinderen te trekken en vast te houden. Ons brein reageert direct op beweging, omdat dit vroeger diende als signaal van gevaar of een kans. Denk aan een roofdier dat op je afrent of een appel die voor je voeten uit de boom valt. Dat dit soort content de aandacht van je kind trekt en vasthoudt, wil niet zeggen dat je kind het ook daadwerkelijk begrijpt.

Bovendien werken jonge hersenen langzamer dan die van volwassenen. Als iets snel en onvoorspelbaar is, schakelen ze automatisch over naar een soort ‘alarmstand’. Daardoor kan het kind snel reageren op mogelijke gevaren. Het sympatische zenuwstelsel wordt actief en het kind wordt alerter en waakzamer. Volgens wetenschappers is dat waarschijnlijk de verklaring waarom kleine kinderen na schermtijd soms prikkelbaar zijn.

Zorg dus dat de content die je je kind voorschotelt aansluit bij de leeftijd van je kind. Kies vooral voor langzame en eenvoudige apps, filmpjes en games. Liefst met herkenbare thema’s uit het dagelijks leven. Hieronder een aantal tips.

• NPO Zappelin (2+)
  Met de gratis NPO Zappelin-app kunnen jonge kinderen (ongeveer 2–6 jaar) reclamevrij en op een veilige en speelse manier kijken, luisteren en spelen. Doe yoga met Roos, kijk naar Kikker en zijn vriendjes, Peppa Big, Bumba en nog veel meer. Met oudermenu waarin je een tijdlimiet kunt instellen en content kunt downloaden. Of kies uit het brede on-demand aanbod van filmpjes via NPO Zappelin op televisie.
• Bereslim.nl (2+)
  Is je kind lid van de bibliotheek? Dat is gratis voor alle kinderen tot 18 jaar. Bijkomend voordeel is dat je ukkie dan kosteloos gebruikmaakt van het platform Bereslim.nl: een educatief platform met digitale boekjes en spelletjes dat kinderen (ongeveer 2–8 jaar) spelenderwijs helpt met taal en leren lezen.
• De Voorleeshoek.nl (2+)
  Ook gratis te gebruiken met een bibliotheekabonnement is dit platform vol voorleesfilmpjes in het Nederlands, maar ook in het Engels, Turks, Spaans en Arabisch. Je kind wordt digitaal voorgelezen en jij hebt even je handen vrij om iets anders te doen.
• Thuis bij Muis (2+)
  Een educatieve kinderapp gebaseerd op de boeken over Muis en Beer van de Haarlemse illustrator Pauline Baartmans. Het is een rustige, speelse app waarin jonge kinderen kunnen luisteren, spelen en leren. Gratis, met in-app aankopen.
• Hoedaapje (3+)
  Toen mijn zoon nog een kleuter was, las ik vaak voor uit ‘Mama kwijt’ of ‘Ssst! We hebben een plan’ van prentenboekauteur Chris Haughton. Geestige verhaaltjes met prachtige visuals. Nu is er ook een interactieve (betaalde) kinderapp voor kleuters. Het kleine charmante aapje heeft hulp nodig bij alledaagse activiteiten zoals dansen, verhaaltjes lezen en verstoppertje spelen. Ik vind het bijna jammer dat mijn zoon inmiddels al 11 is!’

Kortom, met een goede balans tussen schermtijd en andere activiteiten, ruimte voor rust, verveelmomentjes en lastige emoties én met geschikte content houd jij het schermgebruik van je kleintje gezond en verantwoord.”

Verbonden expert

Marloes Jonker

Mediacoach

Marloes is mediacoach en moeder van een zoon en dochter. Ze werkte jarenlang als communicatieadviseurvoordat ze in 2022 gecertificeerd mediacoach werd. Met haar bedrijf De Schermtijdcoach richt zij zich op het ondersteunen van ouders bij het vinden van een gezonde digitale balans in hun gezin. »

• 2 op de 3 ouders gebruikt scherm als oppas: ‘Schermtijd helpt, maar schaadt de ontwikkeling van je kind’
• Schermtijdcoach: ‘Geef je kind liever pas in groep 8 een smartphone (en zonder apps)’
• Verbod op social media voor kinderen tot 16 jaar in Australië: ‘Ook hier mag het strenger’