Sofie van de Waart Schoolkind vandaag, 11:02

Leestijd: 3 minuten

Hoogbegaafd én dyslectisch: waarom deze kinderen vaak door de mazen van het systeem vallen

Hoogbegaafde kinderen met dyslexie worden vaak niet herkend. Ze scoren “te goed” voor een officiële diagnose, maar ervaren wél dagelijks lees- en spellingproblemen. Het gevolg is dat ze vastlopen op school. Dyslexie-experts waarschuwen dat deze kinderen tussen wal en schip vallen met grote gevolgen voor hun zelfvertrouwen en schoolloopbaan.

“Je moet het vergelijken met iemand die een marathon rent en iemand die wandelt. Degene die wandelt gaat een stuk langzamer dan degene die rent. Maar degene die wandelt heeft niet automatisch een gebroken been.

Na een lezing sprak ik een dyslexiespecialist over niet-ontdekte dyslexie bij hoogbegaafde kinderen. Zij scoren vaak te goed om officieel gediagnosticeerd te worden, maar ervaren wél grote problemen. Zoals zij het formuleerde: de leesbelemmering is er wel degelijk, maar als je niet aan de criteria voldoet, heet het geen dyslexie. Oftewel: je gaat weliswaar een stuk langzamer dan de hardloper, maar je hebt geen gebroken been.

Hoogbegaafd en toch moeite met lezen: hoe kan dat?

Hoogbegaafde kinderen kúnnen dyslexie hebben, maar het kan ook zijn dat zij een leesbelemmering hebben en ook dat verdient aandacht.

Die leesbelemmering levert in de praktijk namelijk een heleboel uitdagingen op. Als het niveau van wat je interessant vindt niet aansluit bij wat je kúnt lezen, kan dat behoorlijk frustrerend zijn. Het helpt daarbij niet dat er in het onderwijssysteem vooral gekeken wordt naar de zwakke kanten van leerlingen. Zo is het leerlingvolgsysteem in het basisonderwijs sterk talig ingesteld: begrijpend lezen, spelling, woordenschat, werkwoordspelling en zelfs bij rekenen draait het vaak om verhaaltjessommen. Pech als je uitblinkt in proefjes doen, ICT of ruimtelijk inzicht, want dát meten we nauwelijks.

Wanneer het geen ‘echte’ dyslexie heet, maar wél pijn doet

Daardoor kan het lastig zijn om op het vwo terecht te komen als je dyslectisch bent. En als je er eenmaal zit, word je ook nog eens flink om de oren geslagen met Frans, Duits en Engels en met een beetje geluk ook Latijn en Grieks. Tot en met de onderbouw van het voortgezet onderwijs ligt de nadruk nu eenmaal sterk op de talige kant van leerlingen. Pas in de bovenbouw kun je een exact profiel kiezen en de talen laten vallen.

Wat zijn dan aanbevelingen voor leerlingen met hoogbegaafdheid en een leesbelemmering of dyslexie?

Allereerst: of iets officieel vastgesteld is of niet, maakt eigenlijk weinig uit. Een kind dat moeite heeft met lezen en spellen, heeft ondersteuning nodig. Extra leesbegeleiding, extra oefening en aanpassingen zoals vergrote letters, voorlezen of extra tijd bij toetsen zouden geboden moeten worden als een leerling daar baat bij heeft.

Wat deze kinderen nodig hebben om tot bloei te komen

Daarnaast is het belangrijk om te kijken naar wat wél goed gaat. Ooit kreeg ik een compliment van ouders omdat ik hun zoon “het wandelend woordenboek” noemde. Deze jongen — overduidelijk gezegend met een scherp geheugen en een groot vocabulaire — was dyslectisch, maar ik verwees andere kinderen steevast naar hem als zij een woord niet kenden. Hij was zó trots dat hij eens uitblonk in iets taligs, dat zijn zelfvertrouwen enorm groeide.

Kijk naar kracht, niet alleen naar tekort

Kijk altijd naar de sterke kanten van een leerling. Kan hij of zij goed tekenen? Dan kan een mindmap van spellingregels helpen. Is een leerling muzikaal? Zet regels op muziek. Kijk naar wat werkt, wat goed gaat, en bouw dáárvandaan verder.

Houd het daarnaast uitdagend. Een intelligent kind kan zich snel vervelen, zelfs als lezen en spelling lastig zijn. Zoek naar boeken die speciaal voor dyslectische kinderen zijn hertaald en aansluiten bij het denkniveau. Met voorlezen kan een kind gemakkelijk twee niveaus hoger aan; dat is goed voor de woordenschat, sluit aan bij interesses en stimuleert zinsbouw. Ook het combineren van meelezen met luisterboeken kan ondersteunend werken.

Tot slot: als leerkrachten twijfelen aan de capaciteiten van een leerling, vraag dan of een toets eens voorgelezen kan worden afgenomen. Dat hoeft niet mee te tellen voor het systeem, maar kan wel een heel ander beeld geven van de potentie van een kind.”

Lees hier meer over juf Sofie`s onderwijsvisie?  

Juf Sofie waarschuwt: dit zijn de signalen dat een hoogbegaafd kind wordt gemist op school

Verbonden expert

Sofie van de Waart

Leerkracht, hoogbegaafdheidsspecialist en moeder van twee hoogbegaafde pubers

Sofie van de Waart is opgeleid als leerkracht en hoogbegaafdheidsspecialist en heeft ervaring met hoogbegaafdheid in de volle breedte van het spectrum. Ze is gespecialiseerd in dubbel bijzondere leerlingen en leerlingen van de doelgroep ‘ongezien talent’ die traditioneel gezien zich minder snel aanmelden bij hoogbegaafdenonderwijs. Als projectleider heeft ze voor diverse besturen en samenwerkingsverbanden afdelingen opgezet voor (thuiszittende) hoogbegaafde leerlingen en ze heeft zelf ook twee hoogbegaafde dochters.   »

• Hoogbegaafd én dyslectisch: waarom deze kinderen vaak door de mazen van het systeem vallen