Sophie Rietmulder Opvoedstijlen vandaag, 13:01

Leestijd: 7 minuten

Orthopedagoog: waarom gedragsaanpak niet altijd werkt (en wat ouders wél kunnen doen)

Mindful Parenting trainster en energetisch therapeut Natasja Schipper (56) werkte jarenlang in de jeugdzorg als gezinsbegeleider, familietherapeut en behandelcoördinator. Toch merkte ze dat gedragsgerichte interventies vaak niet zorgden voor blijvende verandering bij gezinnen. Ze besloot zich te verdiepen in mindful parenting en ontwikkelde later haar eigen visie op holistisch opvoeden.

Problemen kwamen vaak terug

Natasja: “Ik werkte al jaren in de jeugdzorg toen in 2014 veel taken naar de gemeenten gingen. De aanpak werd daar vooral gedragsgericht. Tegelijkertijd zag ik in mijn werk dat ouders enorm hun best deden, maar dat problemen vaak terugkwamen. Dat zette me aan het denken. Ik zocht naar een manier van werken die echt blijvende gedragsverandering kon brengen.”

Zelf was ik toen al begonnen met meditatie en had ik meerdere retraites gevolgd. Om de opleiding mindful parenting aan de universiteit te mogen doen, moest je een universitaire opleiding (ortho)pedagogiek hebben en een vierdaagse stilteretraite volgen. Een mooi vervolg van waar ik me al in aan het verdiepen was.”

Opvoeden vanuit je eigen verleden

“Voor die tijd geloofde ik, vanuit mijn opleiding en werk, dat ouders hun gedrag konden veranderen als ze dat echt wilden. Inmiddels weet ik dat dat niet zo simpel is. Als je door je kind wordt getriggerd, kom je in een toestand waarin je anders denkt, voelt en handelt dan wanneer je rustig bent. 

Er wordt vaak iets geraakt uit je eigen verleden, bijvoorbeeld een ervaring waarin je je niet gezien of onveilig voelde. Op zo’n moment reageer je niet als volwassene, maar vanuit je eigen kindstuk. Dan kun je nog zo graag ander gedrag willen laten zien, maar als je niet begrijpt wat er intern gebeurt, lukt dat niet. Daar komt mindful en holistisch opvoeden om de hoek kijken.”

Mindful parenting

“Mindful parenting leert ouders om met compassie naar zichzelf, hun kind en hun partner te kijken. Het gaat erom dat je niet automatisch reageert, maar je aandachtsspier traint zodat je een keuze hebt in hoe je reageert. In stressvolle situaties kun je dan toch handelen zoals je dat ook in rust zou doen. 

Stress begint in het lichaam en geeft signalen. Als je die grenzen leert voelen en serieus neemt, verlaagt dat de spanning, ook in moeilijke opvoedsituaties. Je oefent om emoties toe te laten in plaats van ze weg te drukken.”

Holistisch opvoeden

“Holistisch opvoeden gaat nog een stap verder. Daarbij neem je naast gedrag en emoties ook energie, liefde en intuïtie mee. Ik ben naast orthopedagoog ook energetisch therapeut en vond het belangrijk om dat aspect te integreren. Het doel is om zo gemakkelijk en plezierig mogelijk op te voeden, door al die aspecten in jezelf te versterken.

Vanuit die basis richt je samen vijf hoofdgebieden van opvoeden in: stimulering en ontwikkeling, zorg en bescherming, structuur en regelmaat, regels en grenzen en plezier en positieve aandacht. Het uitgangspunt is dat je als ouder goed bent zoals je bent en dat jouw kind precies is wie het moet zijn.”

Bewust aanwezig opvoeden

“We hebben het vaak over bewust aanwezig zijn. Bewust aanwezig zijn betekent dat je voelt dat je een keuze hebt. Hoe meer je in het hier en nu bent, hoe meer mogelijkheden je ziet om een situatie op een veilige en prettige manier aan te pakken. 

Dat begint bij bewustzijn van je gedachten, wat je in je lichaam voelt, welke emotie en energie er aanwezig is, maar ook bij liefde en intuïtie. Het gaat om kijken met je hart en doen wat vreugde brengt, of vreugde brengen in wat je doet.”

Verschil met traditionele opvoedstijlen

“Traditionele opvoedstijlen sturen vaak op zichtbaar gedrag. Holistisch opvoeden kijkt juist naar wat er onder de oppervlakte speelt. Neem een kind dat boos is en een ander duwt. In een traditionele aanpak zet je het kind apart en zeg je dat het niet mag. In een holistische benadering help je het kind eerst de boosheid te reguleren. Het is niet de bedoeling dat het duwt, maar boosheid mag er wel zijn. 

Het gaat erom dat een kind zich veilig genoeg voelt om die emotie te ervaren en te leren reguleren. Pas daarna kun je kijken hoe die emotie op een andere manier geuit kan worden. Dat voedt volgens mij de ziel. We zijn van binnen liefde, en van daaruit mag je leren.

Emoties

“Denk bijvoorbeeld aan emoties. Emoties zijn energie in beweging en worden in het lichaam ervaren. Emoties komen op, zijn er even en gaan weer. Hoe lang ze blijven hangen, hangt samen met onbewuste overtuigingen. Als iemand diep van binnen gelooft niet goed genoeg te zijn, keren emoties als angst, boosheid of schaamte sneller terug. 

Door emoties toe te laten in plaats van ertegen te vechten, kan de bijbehorende energie weer wegstromen. Meditatie helpt om contact te maken met die onbewuste lagen en is daarom een essentieel onderdeel van mijn aanpak.”

Tips voor mindful en holistisch opvoeden

“In gezinnen zie ik concrete veranderingen. Ouders worden rustiger, voelen zich meer op hun gemak en nemen tijd voor wat echt belangrijk is, zelfs als het druk is. De sfeer in huis wordt positiever en grenzen stellen gaat gemakkelijker. Ook ruzies worden constructiever.

Wie vandaag al wil beginnen, kan op rustige momenten een drie minuten adempauze doen. Je richt je aandacht op je ademhaling of de beweging van je buik. Daarna stel je jezelf vragen: wat denk ik nu, wat voel ik in mijn lichaam, welke emotie en energie zijn aanwezig, wat is mijn neiging tot handelen en wat zegt mijn intuïtie? Vervolgens breng je je aandacht weer terug naar je hele lichaam en je adem. Met oefening kun je dit ook toepassen in stressvolle situaties.

Wat ik graag uit de wereld wil helpen, is het idee dat mindful of holistisch opvoeden zweverig is of dat je perfect moet zijn. Je bent wie je bent en je doet wat je op dat moment kunt. Dat is genoeg. Het gaat erom dat je uitbreidt wat al goed gaat en waar je plezier in hebt. Het hoeft niet veel tijd te kosten en het is niet alleen voor een kleine groep mensen. Iedereen kan kleine stappen zetten.”

Natasja Schipper is orthopedagoog en energetisch therapeut en begeleidt ouders bij mindful en holistisch opvoeden. Ze is auteur van het boek Holistisch Opvoeden en verzorgt trainingen en trajecten voor ouders die meer rust, verbinding en bewustzijn in hun gezin willen brengen.