Lisette Gerbrands Opvoeden vandaag, 09:02

Leestijd: 3 minuten

Onderzoeker waarschuwt: seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen broers en zussen komt vaker voor

Seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen broers en zussen is een onderwerp dat veel gezinnen in stilte houdt. Sheila van Berkel (39), onderzoeker aan de Universiteit Leiden, doet onderzoek naar dit gevoelige thema. Ze benadrukt dat het praten hierover niet eenvoudig is, maar essentieel voor veiligheid en herstel.

“Kinderen zijn vaak ontzettend loyaal naar hun gezin. Ze zijn bang dat het gezin uit elkaar valt of dat ze iemand pijn doen door het te vertellen. Dit maakt het bijna onmogelijk voor hen om open te zijn,” zegt Van Berkel.

Stilte

Er zijn veel factoren die het moeilijk maken om over grensoverschrijdend gedrag te praten. Angst, schuldgevoelens en schaamte spelen een grote rol. Kinderen denken na over hoe hun ouders, hun broer of zus en andere gezinsleden zullen reageren. Soms zijn ze bang dat ze niet geloofd worden, omdat mensen seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen broers en zussen vaak bagatelliseren.

“Daarnaast voelen kinderen zich soms schuldig, bijvoorbeeld omdat het gedrag begon vanuit spel of het zoeken naar steun bij een broer of zus. Ze denken dan: ‘Misschien verdien ik dit wel.’ Of ze voelen schuld omdat ze op het moment dat hun grenzen seksueel werden overschreden niet hebben kunnen aangeven dat ze het niet wilden of verstijfden. Dit is een natuurlijke overlevingsreactie van het lichaam en zegt niets over instemming.”

Ook fysieke reacties zoals opwinding kunnen leiden tot verwarring en schaamte, legt Van Berkel uit. “Het lichaam kan automatisch reageren, ook als iemand het seksuele gedrag niet wil. Dit is normaal en mag nooit als bewijs van instemming worden gezien. Bovendien kan van een kind ook niet verwacht worden dat het instemming kan geven voor seksuele handelingen.”

Van experimenteren naar grensoverschrijdend

Van Berkel legt uit dat gedrag schadelijk wordt zodra een kind dit zo ervaart. “Het gaat om gedrag dat niet passend is bij het ontwikkelingsniveau, niet wederkerig is, gedreven wordt vanuit behoeftebevrediging in plaats van uit nieuwsgierigheid en waarbij er sprake is van een machtsverschil tussen de kinderen. Een voorbeeld is wanneer een broer en zus elkaar hun geslachtsdeel laten zien, als dit op kleuterleeftijd is en beiden hier lol over hebben is dit normaal gedrag. Als de ene zijn/haar geslachtsdeel laat zien en de ander dwingt (‘ik heb de mijne laten zien nu moet jij ook’) dan kan dit grensoverschrijdend zijn.”

Signalen herkennen

Voor ouders kan het schokkend zijn dat dit binnen een gezin voorkomt. Vaak laten kinderen niets zien, juist omdat ze het geheim willen bewaren. Van Berkel adviseert: “Als je iets vermoed, vraag dan of er vervelende dingen gebeuren tussen de kinderen en durf door te vragen als een kind iets vaags zegt. Vaak vertellen kinderen dan niet direct alles, maar je geeft ze dan wel het gevoel dat ze bij je terecht kunnen. En als een kind durft te praten, is de manier waarop je reageert cruciaal: geloof het, neem het serieus, en biedt steun ook al komen er heftige emoties bij jezelf op.”

Professionele steun

Het is belangrijk dat ouders ook steun bieden aan het kind dat over de grens ging door duidelijk te maken dat grensoverschrijdend gedrag niet kan, maar dat hun liefde voor het kind onveranderd blijft. “Voor het kind dat het heeft ervaren, moet duidelijk zijn dat het niet zijn of haar schuld was. Voor het kind dat grensoverschrijdend gedrag heeft vertoond, geldt: het gedrag kan niet, maar jij bent nog steeds geliefd. Ouders spelen een centrale rol in het weer veilig maken van het gezin, en daarbij is professionele begeleiding essentieel,” zegt Van Berkel.

Veilige omgeving creëren

Het onderzoek van Van Berkel laat zien dat erkenning, steun en begeleiding een groot verschil kunnen maken. “Het is een zwaar onderwerp, maar praten erover kan levens veranderen. Ouders kunnen een veilige omgeving creëren waarin kinderen gehoord en gesteund worden, en zo helpen herstellen.”